Vĩnh biệt sổ hộ khẩu

23 Thanh Niên Online
Cuối cùng thì cuốn sổ hộ khẩu, một tàn tích dai dẳng của lề lối quản lý hành chính lạc hậu, của chế độ bao cấp lỗi thời, đã chính thức bị thải bỏ.
Bỏ sổ hộ khẩu, đó là tin vui, nhưng là thứ “vui sao nước mắt lại trào”. Nghị quyết số 112/NQ-CP được Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc ký ngày 30.10.2017 về đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến quản lý dân cư thuộc chức năng của Bộ Công an, đã quyết định nhiều điều liên quan đến hộ khẩu. Đáng lưu ý nhất là: Bãi bỏ hình thức quản lý dân cư đăng ký thường trú bằng Sổ hộ khẩu và thay thế bằng hình thức quản lý thông qua mã số định danh cá nhân; Bãi bỏ kết quả giải quyết thủ tục là Sổ hộ khẩu và thay thế bằng hình thức cập nhật thông tin trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Với nghị quyết này, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc và chính phủ đương nhiệm đã thể hiện thái độ dứt khoát đối với một thứ công cụ hết tác dụng, thậm chí phản tác dụng, cực kỳ vô lý trong đời sống xã hội hiện nay. Ân huệ cuối cùng mà Thủ tướng ban phát cho sổ hộ khẩu là nó được phép sống trọn nốt tháng 10, chỉ chính thức bị đào thải khi cuộc sống xã hội Việt Nam bước vào ngày đầu tiên của tháng 11. Sau này, các niên biểu, các nhà chép sử sẽ dõng dạc nhấn cây bút với nét mực thật đậm mà biên rằng: Kể từ ngày 1.11.2017, sổ hộ khẩu chính thức hết thời, không còn tác oai tác quái như trước nữa.
Kể ra, bây giờ mới bỏ sổ hộ khẩu, bỏ chính sách quản lý con người và xã hội bằng hộ khẩu cũng là quá muộn. Cuộc sống thay đổi, chuyển biến, đi lên, tiến bộ không ngừng, đáng nhẽ những nhà làm chính sách, nhà quản lý phải bắt kịp những thay đổi đó, nhưng trong rất nhiều chục năm có những thứ cứ dậm chân tại chỗ trong sự cổ hủ, lạc hậu. Sổ hộ khẩu là minh chứng rõ nhất.
Nói một cách công bằng, đã có thời gian dài, nhất là trong hoàn cảnh chiến tranh, rồi tiếp đó là những năm tháng dưới “ách bao cấp” khi vật chất, điều kiện sinh hoạt thiếu thốn đủ đường, thì sổ hộ khẩu làm nhiệm vụ quản lý của nó. Không có sổ hộ khẩu, không thể nắm được tương đối chính xác số lượng con người để huy động vào việc thực hiện những nhiệm vụ thời đại, như người lính ra chiến trường, người lao động ở lại hậu phương, người đi học, người được chuẩn bị cho mai sau... Không có hộ khẩu, sẽ khó mà phân phối lượng hàng hóa quá ít ỏi cho số đông người đang chịu cảnh thiếu thốn. Cuốn sổ hộ khẩu có lúc được coi là căn cứ pháp lý cụ thể nhất để chứng minh sự tồn tại của hộ gia đình, của từng cá nhân trong đời sống. Không có sổ hộ khẩu, dù đang sống sờ sờ ra đó vẫn là siêu hình, là bất hợp pháp.
Cuốn sổ hộ khẩu, nói chính xác, từng có uy lực ghê gớm. Muốn di chuyển nơi này nơi khác trên đất nước mình, đi học, đi làm, thậm chí đi bộ đội, làm giấy tờ xác nhận lý lịch, yêu nhau lấy nhau, vào đoàn vào đảng, khai sinh khai tử, mua nhà mua đất, bán xe bán cộ… mà không có hộ khẩu, không chuyển được khẩu, cũng đành bó tay. Không hộ khẩu, không có tên trong cuốn sổ mỏng tang nhưng nặng nghìn cân ấy, thì bị coi là người ngoài xã hội, chả ai dám nhận, dám dùng. Không hộ khẩu, sẽ không có gạo, nước, điện, than, dầu, thịt cá, đậu phụ, vải vóc quần áo, xe cộ, trăm thứ trên đời. Mất sổ hộ khẩu, chẳng khác gì tự đặt gia đình mình, bản thân mình ra ngoài trật tự xã hội, thậm chí ngoài vòng pháp luật. Thành ngữ của một thời “bị cắt hộ khẩu”, “mất sổ hộ khẩu” nói lên sự thất vọng tột cùng của con người khi họ cảm thấy bị đẩy ra ngoài lề cuộc sống hợp pháp. Quan trọng đến mức, mất sổ hộ khẩu, dù sống sờ sờ ra đó nhưng cũng không có quyền làm người.
Buồn cười nhất là cái gì cũng đòi hộ khẩu. Muốn mua cái nhà không được bởi không có hộ khẩu thì không làm được giấy tờ sang tên. Muốn nhập được khẩu vào thành phố thì nhà chức việc lại vặn hỏi đã có nhà chưa. Mua nhà phải có hộ khẩu, nhập khẩu phải có nhà, cái sự vô lý ấy kéo dài suốt bao nhiêu năm trời, dân tình oán thán nhưng cứ cắn răng chịu bởi nhà nước bảo sao phải làm vậy. Chính sách quản lý bằng hộ khẩu dần dần trở thành tai họa cho dân lành.
Sổ hộ khẩu, với chính quyền thì đó là công cụ quản lý chặt chẽ, hữu hiệu, cần thiết; nhưng với nhân dân, đó là chiếc vòng kim cô trói buộc, một thứ tai ách mà họ phải gồng mình gánh chịu. Cởi bỏ được vòng kim cô-sổ hộ khẩu, không khác gì được tháo cũi sổ lồng, sống thuận lẽ tự nhiên, thuận theo trào lưu tiến bộ...
Cuốn sổ hộ khẩu tai ách này nay bị xóa sổ, nhưng có lẽ chúng ta phải lưu lại vài cuốn như một thứ chứng tích về loại công cụ đè nén, kìm hãm xã hội và con người kéo dài suốt bao năm. Cho con cháu đến ngắm và kinh.
*Bài viết thể hiện văn phong và góc nhìn của tác giả, một người dân ở TP.HCM.

Bình luận

User
Gửi bình luận
minhtran1965

minhtran1965

Bỏ sổ hộ khẩu tốt rồi, nhưng đối với những thủ tục hành chính cần phải "xuất trình sổ hộ khẩu" thì xuất trình cái gì đây mới là "hành là chính" tập 2.
Người Saigon

Người Saigon

Xã hội phát triển thì cần phải có những thay đổi thích hợp nhưng xin đừng vội lên án và miệt thị sổ hộ khẩu bởi trong một giai đoạn sổ hộ khẩu là một minh chứng biểu hiện cho một hộ gia đình, trong đó là những công dân hợp pháp. Chúng ta hãy cảm ơn sổ hộ khẩu đã giúp chính quyền quản lý chặt chẽ...
Minh Thuận

Minh Thuận

Vậy đi làm sơ yếu lý lịch có cần phải mang sổ hộ khẩu nữa không chứ mỗi lần làm cái sơ yếu lý lịch là UBND phường bắt phải có sổ hộ khẩu để xác nhận. Còn nữa xin cho hỏi, người dân đi công tác lưu trú khách sạn, nhà nghỉ có cần chứng minh thư không? Rồi xin hỏi đăng ký ở trọ của sinh viên học sinh tại các thành phố lớn như thế nào khi nửa đêm có công an đến kiểm tra hành chính. Còn nhớ vụ hai cô gái bị nhốt tại Trung Tâm xã hội rồi bà mẹ tất tả lên xin mới cho về.
Chuc

Chuc

Thực sự là chuyển cách quản lý thủ công qua quản lý tự động. Mọi thông tin của công dân đều được ghi vào cơ sở dữ liệu dân cư. Khi công dân tiếp xúc với cơ quan chính quyền thì chỉ cần cung cấp một số thông tin cơ bản (như họ tên,...), từ đó "máy" sẽ tìm tiếp toàn bộ thông tin của công dân trong cơ sở dữ liệu. Nói tóm lại là người dân không còn bị "hành" nữa. Chuyện này, thế giới người ta đã làm lâu rồi, VN bây giờ mới theo.
già Bến Tre

già Bến Tre

Chỉ cần đến CA phường xã nơi tạm trú, xuất trình căn cước công dân, cán bộ CA sẽ lưu vào máy tính nơi bạn tạm trú và thời gian tạm trú, thế là xong, không cần sổ hộ khẩu, hay sổ đăng ký tạm trú. Khi CA đi kiểm tra hành chánh thì họ sẽ có theo máy tính xách tay.
Bino

Bino

Nói là bỏ nhưng thực tế chưa bỏ được liền đâu vì còn phải giải quyết các hệ lụy phát sinh từ nó trong nhiều năm qua. Trước mắt, mong chính quyền bỏ ngay những thủ tục "ăn kèm" theo cuốn sổ hộ khẩu mà lâu nay vẫn hành người dân để họ bớt khổ.
Hoàng Anh

Hoàng Anh

Rất đồng cảm với tác giả bài viết. Mong Nghị quyết sớm đi vào thực tế đời sống để người dân bớt lụy vì "hành chính".
trung

trung

Sổ hộ khẩu chưa kịp vui thì sổ đỏ lại tới. Phải chăng đây là sự biến tướng của sổ hộ khẩu
Xem thêm bình luận

Bài viết tác giả khác

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm

Trước mộ nhà văn Nguyễn Chí Trung

Tản mạn nhân ngày 30.4

Nếu chúng ta hiểu ngày 30.4.1975 là ngày hiện thực hóa khát vọng thống nhất của một dân tộc, thì chúng ta sẽ dịu lòng hơn với bao trắc trở ở phía trước. Nhưng con đường dân tộc Việt Nam đã đi, đang đi và sẽ đi vẫn là con đường của thống nhất và hòa hợp dân tộc, không thể khác.