Việt Nam đã bước vào một giai đoạn phát triển mới, nơi kinh tế tư nhân được kỳ vọng sẽ bứt phá mạnh mẽ khi “đại lộ” chính sách đã chính thức mở ra, bà đánh giá thế nào về cơ hội và khả năng bứt tốc của doanh nghiệp (DN) Việt?

Bà Huỳnh Bích Ngọc: Trong giai đoạn cơ hội mở ra nhiều hơn, điều khó đôi khi không phải là tìm cơ hội, mà là biết chọn cơ hội nào đáng để theo đuổi. Bởi một DN không thể làm tất cả nên điều quan trọng là chọn đúng việc, làm đủ sâu và không để mục tiêu ngắn hạn kéo mình ra khỏi chiến lược dài hạn.

Thú thực là sau hơn 47 năm làm kinh doanh, tôi nhận ra rằng DN cần thay đổi trước hết là cách nhìn, là tư duy về tăng trưởng. Bản thân tôi đã đi qua nhiều giai đoạn thuận lợi lẫn khó khăn nên tôi thấy rõ: DN muốn đi đường dài thì không thể chỉ nhìn vào việc mình tăng nhanh đến đâu. Tăng trưởng trước hết phải dựa trên nền tảng thực chất. DN phải biết mình đang lớn lên bằng gì, nguồn lực có theo kịp không, bộ máy có đủ sức vận hành chưa và nếu thị trường đổi chiều thì mình còn giữ được bao nhiêu sức bền. DN càng lớn, kỷ luật càng phải cao hơn từ quản trị, tài chính, dòng tiền đến cách sử dụng nguồn lực. Thị trường càng thuận lợi, thì càng cần tỉnh táo. Với tôi, tăng trưởng tốt không phải là tăng bằng mọi giá, mà là lớn lên nhưng vẫn giữ được khả năng kiểm soát, chất lượng và sức bền của tổ chức. Có như vậy, DN mới có thể từ thích ứng tiến đến thực sự góp phần dẫn dắt tăng trưởng.

Tôi có thể cảm nhận được rất rõ tính “tự sự” và “chiêm nghiệm” trong những chia sẻ của bà, lùi lại quá khứ, giai đoạn nào theo bà là thách thức nhưng cũng đáng giá nhất trong hành trình của các DN nói chung và TTC nói riêng?

Tôi nghĩ đó là giai đoạn Covid-19, khi đứt gãy chuỗi cung ứng, biến động tỷ giá, lãi suất và nhiều áp lực cùng lúc xuất hiện. Thực sự là đã có những thời điểm chúng tôi và nhiều DN phải tự hỏi: “Mình còn có thể đi tiếp được không, đi tiếp bằng cách nào?”.

TTC khi đó phải rà soát lại từng danh mục đầu tư, nguồn lực và cách vận hành. Có việc phải làm chậm lại, có khoản đầu tư phải xem xét lại bởi có thể cách làm trước đây phù hợp nhưng sang hoàn cảnh mới thì không còn phù hợp nữa.

Nhưng cũng nhờ qua những giai đoạn như vậy, tôi mới thấy rõ một điều: Khủng hoảng chính là phép thử rõ nhất của năng lực quản trị. Khi thị trường thuận lợi, nhiều điểm yếu có thể chưa bộc lộ. Nhưng khi khó khăn đến, DN sẽ nhanh chóng nhìn thấy bộ máy có đủ sức chịu đựng hay không, dòng tiền có được kiểm soát hay không và người lãnh đạo có đủ tỉnh táo để quyết định hay không.

Tôi không xem tái cấu trúc là dấu hiệu của sự yếu đi. Tái cấu trúc sẽ cho ta thấy được điểm mạnh cũng như điểm yếu để từ đó phát huy và điều chỉnh. Biết thay đổi đúng lúc đôi khi chính là cách giữ lại những gì quan trọng nhất. DN không thể kiểm soát thị trường, nhưng có thể chuẩn bị cho mình một nền tảng quản trị đủ chắc để thích ứng.

Ông bà ta vẫn nói “trong nguy có cơ”. Với tôi, cái “cơ” lớn nhất của một giai đoạn khó khăn không hẳn là tìm được cơ hội kinh doanh mới, mà là buộc DN nhìn lại chính mình, bỏ đi những gì không còn phù hợp để bước vào chu kỳ tiếp theo với một cơ thể khỏe hơn.

Vậy theo bà, ở thời điểm này DN cần thay đổi điều gì để không chỉ thích ứng với giai đoạn tăng trưởng mới mà còn trở thành lực lượng dẫn dắt tăng trưởng kinh tế đất nước?

DN Việt Nam không thiếu khát vọng. Điều chúng ta cần thêm là nội lực đủ mạnh để biến khát vọng thành năng lực cạnh tranh thực sự. Vốn có thể huy động, công nghệ có thể mua hoặc hợp tác, nhưng nếu không có đội ngũ đủ giỏi để hấp thụ và vận hành thì rất khó đi xa. Vì vậy, điều quan trọng là nâng chất lượng con người, cách làm việc và khả năng đáp ứng các chuẩn mực quốc tế.

Tôi cũng nghĩ DN Việt cần cởi mở hơn khi bước ra bên ngoài. Tuy nhiên sự tự tin phải có cơ sở. Tự tin không phải là nghĩ mình không thua ai, mà là biết mình có gì, còn thiếu gì và sẵn sàng học để bù vào phần còn thiếu. Khi sản phẩm đủ tốt, con người đủ năng lực và cách làm đủ chuyên nghiệp, DN Việt hoàn toàn có thể cạnh tranh ở những thị trường lớn hơn.

TTC đang theo đuổi các lĩnh vực thân thiện với môi trường. Theo bà, tăng trưởng xanh hiện nay đã thực sự trở thành động lực kinh tế và lợi thế cạnh tranh của DN hay vẫn chủ yếu là yêu cầu về trách nhiệm xã hội?

Tôi có thể khẳng định, tăng trưởng xanh hôm nay đã đi xa hơn câu chuyện trách nhiệm xã hội và đang trở thành một phần của năng lực cạnh tranh. Bởi thị trường, nhà đầu tư và các định chế tài chính ngày càng nhìn kỹ hơn vào cách DN sử dụng tài nguyên, quản trị phát thải, vận hành minh bạch và tạo ra giá trị bền vững.

Thế nên “xanh” trước hết phải đi từ bên trong DN, chứ không chỉ nằm ở một vài dự án hay bộ tiêu chuẩn. Với TTC, tinh thần đó được thể hiện rất cụ thể trong từng lĩnh vực. Đơn cử trong nông nghiệp là sử dụng thiên địch, phân bón hữu cơ; trong năng lượng là phát triển điện sinh khối, điện mặt trời, điện gió; trong bất động sản và du lịch là cố gắng giữ lại những giá trị tự nhiên và văn hóa bản địa.

Tôi rất quan tâm đến chữ “giữ”. Phát triển một dự án là xây thêm cái mới, đồng thời phải biết cần giữ lại điều gì của vùng đất đó. Như tại Phú Quốc, dự án Selavia được phát triển song song với việc bảo vệ hệ sinh thái biển, cảnh quan và đường bờ biển tự nhiên. Trong du lịch cũng vậy, mỗi điểm đến nên để du khách cảm nhận được nét riêng của địa phương. Thậm chí, văn hóa DN cũng phải “xanh” hơn, xanh thể hiện trong cách mình đối xử với người lao động, khách hàng, đối tác và cộng đồng.

Khi DN thực làm, tạo ra giá trị thật cho môi trường, xã hội và đồng thời nâng hiệu quả kinh doanh, thì tăng trưởng xanh sẽ không còn là một khoản chi phí phải gánh, mà trở thành một phần của sức cạnh tranh và sức bền dài hạn.

Cũng có nghĩa là việc Việt Nam hướng tới Net Zero vào năm 2050 sẽ tạo ra những cơ hội kinh doanh mới, cụ thể với TTC, bà nhìn thấy gì?

Đúng vậy, mục tiêu Net Zero 2050 đặt ra yêu cầu giảm phát thải, đồng thời mở ra một không gian kinh doanh mới cho khu vực tư nhân. Khi tiêu chuẩn môi trường ngày càng gắn với khả năng tiếp cận vốn, thị trường và đối tác quốc tế, DN chuẩn bị sớm sẽ có nhiều dư địa phát triển hơn.

Với TTC, chúng tôi nhìn cơ hội từ những lĩnh vực mình đã có nền tảng hiểu sâu và có nhiều kinh nghiệm, như năng lượng tái tạo, nông nghiệp tuần hoàn và bất động sản công nghiệp xanh. Trong đó, năng lượng tái tạo vẫn là một trong những danh mục đầu tư chủ lực trong chiến lược 2026 - 2030.

Tôi nghĩ cơ hội của chuyển đổi xanh nằm ở cả những ngành nghề mới lẫn khả năng tái định hình cách các ngành hiện hữu đang vận hành: Từ sử dụng năng lượng sạch, nguyên liệu, công nghệ đến tổ chức chuỗi cung ứng.

Với chúng tôi, chuyển đổi xanh không phải là đi tìm một câu chuyện hoàn toàn mới, mà là làm tốt hơn, sạch hơn và hiệu quả hơn trên chính những nền tảng mình đã có. Nếu làm thực chất, Net Zero sẽ không chỉ là một đích đến của năm 2050, mà có thể trở thành động lực tăng trưởng ngay từ hôm nay.

Vốn vẫn là một cản ngại lớn với nhiều công ty trong quá trình chuyển đổi xanh, từ kinh nghiệm của TTC trong việc tiếp cận các nguồn vốn xanh quốc tế, bà có lời khuyên gì cho các DN Việt Nam để có thể huy động được nguồn lực để thực hiện công cuộc chuyển đổi này?

Trước hết DN phải làm thật và chuẩn hóa từ bên trong. Không chỉ đáp ứng một vài tiêu chí, mà phải thay đổi từ quản trị, tài chính, dữ liệu đến cách vận hành và sử dụng nguồn lực. Từ kinh nghiệm của TTC, khi DN minh bạch hơn, quản trị tốt hơn và có thể chứng minh bằng dữ liệu những giá trị bền vững mình tạo ra, khả năng tiếp cận vốn xanh, vốn quốc tế cũng thuận lợi hơn. Quá trình đó giúp DN nâng uy tín và sức cạnh tranh trên thị trường. Tôi vẫn nghĩ rất đơn giản: Khi mình làm thật tốt, thị trường và nhà đầu tư sẽ nhìn thấy.

Một trong những vấn đề của tăng trưởng dài hạn là làm sao nâng cao giá trị của chuỗi sản xuất trong nước. Với kinh nghiệm của TTC trong lĩnh vực nông nghiệp, theo bà làm thế nào để nâng giá trị chuỗi sản xuất và giúp DN, người nông dân cùng hưởng lợi?

Tôi vẫn hay nói với anh em ở TTC rằng: Đừng chỉ nghĩ đến sản lượng, hãy nghĩ xem mình giữ lại được bao nhiêu giá trị trong cả chuỗi. Với nông nghiệp, điều đó chỉ làm được khi DN thật sự đồng hành với người nông dân, từ giống, kỹ thuật, công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng đến đầu ra. Mục tiêu sau cùng không chỉ là tạo ra nhiều nông sản hơn, mà là giúp người nông dân sản xuất hiệu quả hơn, có thu nhập ổn định hơn và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Từ kinh nghiệm của TTC, một sản phẩm nông nghiệp không dừng ở nguyên liệu thô. Như với trái dừa, trước đây chủ yếu sử dụng nước dừa hay cơm dừa còn hôm nay có thể tận dụng gần như toàn bộ trái dừa và cây dừa để phát triển thêm nhiều sản phẩm có giá trị cao hơn. Đây là một phần trong nỗ lực xây dựng chuỗi giá trị ngành dừa theo hướng bền vững và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Khi DN và người nông dân không còn là hai phía mua và bán, mà trở thành đối tác cùng chia sẻ lợi ích, trách nhiệm và tiêu chuẩn chất lượng, tôi tin nông nghiệp Việt Nam sẽ nâng được sức cạnh tranh và người nông dân cũng được hưởng thành quả xứng đáng hơn từ chính giá trị do mình tạo ra.

Tôi đã có dịp gặp bà nhiều lần trong nhiều năm qua và có một điều khá ấn tượng: Dường như bà luôn giữ được nguồn năng lượng rất tích cực với công việc. Sau gần 50 năm gắn bó với thương trường, điều gì vẫn khiến bà còn nhiều hứng thú đến vậy?

(Cười) Thật ra câu này nhiều người cũng hay hỏi tôi. Với tôi, làm việc chưa bao giờ là một “gánh nặng”, mà là một phần rất tự nhiên của cuộc sống. Mỗi sáng được đến công ty, gặp anh em ở TTC, nhìn một dự án mới dần thành hình, tôi vẫn thấy vui và háo hức như những ngày đầu khởi nghiệp.

Có lẽ một phần vì tôi vẫn giữ cho mình sự tò mò và tinh thần học hỏi. Thị trường thay đổi, công nghệ thay đổi và các bạn trẻ hôm nay cũng có rất nhiều điều mới để mình học. Chính sự vận động đó khiến tôi không thấy công việc bị lặp lại.

Nhưng động lực lớn nhất với tôi là cảm giác mình vẫn còn có ích. Khi mình vẫn có thể góp thêm một ý tưởng, mở thêm một cơ hội, hỗ trợ một người trẻ trưởng thành hơn hay tạo thêm một giá trị nào đó cho tập thể, thì mình vẫn còn lý do để tiếp tục làm việc với niềm vui.

Nếu có một điều bà muốn gửi gắm đến thế hệ doanh nhân trẻ Việt Nam, những người đang cùng đất nước bước vào “kỷ nguyên vươn mình”, đó sẽ là điều gì?

Doanh nhân trẻ đừng ngại bắt đầu từ những điều nhỏ. Ngày mới khởi nghiệp, tôi và chồng (doanh nhân Đặng Văn Thành - PV) cũng không hình dung TTC có thể như ngày hôm nay. Chúng tôi không có xuất phát điểm lớn. Điều giúp chúng tôi đi được đường dài đó là sự kiên trì, tử tế và một ý nghĩ rất đơn giản: Đã chọn con đường này thì phải cố gắng đi cho đến cùng.

Thế hệ trẻ hôm nay có nhiều điều kiện thuận lợi hơn chúng tôi ngày trước, công nghệ tốt hơn, thông tin nhanh hơn, thị trường rộng hơn. Cơ hội nhiều hơn cũng đồng nghĩa với cạnh tranh lớn hơn. Vì vậy, càng đi nhanh càng phải biết mình đang đi về đâu.

Thời đại có thể thay đổi, cách làm chắc chắn sẽ thay đổi, nhưng có những giá trị tôi nghĩ không bao giờ cũ: Giữ chữ tín, có trách nhiệm với người lao động và luôn tự hỏi doanh nghiệp của mình đang tạo ra giá trị gì cho xã hội.

Nghị quyết 68 đã khẳng định, kinh tế tư nhân là động lực quan trọng của nền kinh tế. Tôi mong thế hệ doanh nhân trẻ sẽ tận dụng tốt cơ hội này để làm những DN mạnh hơn, chuyên nghiệp hơn và có trách nhiệm hơn. Khu vực kinh tế tư nhân sẽ ngày càng phát huy tốt hơn tiềm năng, sức sáng tạo và tinh thần dấn thân của mình; cùng với kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể và các thành phần kinh tế khác đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển chung của đất nước. Tôi tin thế hệ các bạn sẽ đưa DN Việt Nam đi xa hơn rất nhiều so với những gì thế hệ chúng tôi từng mơ ước.

Xin cảm ơn bà!