Trả tiền bật nhạc ở quán cà phê: Làm sao để vừa tuân thủ vừa tối ưu chi phí?

"AN TOÀN, BỔ, RẺ"

Những ngày này, quán cà phê nhỏ của H.N.H trở nên im ắng. Người chủ quán này cho biết không bật nhạc vì không biết đâu là làm đúng, làm đủ khi đóng tiền sử dụng nhạc cho quán. Với Trung tâm Bản quyền tác giả âm nhạc VCPMC, nơi có thu khoản tiền này, H.N.H không biết chắc trung tâm có quyền thu tiền với các tác phẩm mình sẽ bật hay không. Lý do là trên trang thông tin của VCPMC không thấy công khai danh mục tác giả tác phẩm, hoặc có gói lựa chọn rõ ràng về chi phí và quyền lợi cụ thể. "Chúng tôi không muốn làm sai, nhưng ít nhất chúng tôi cần được chỉ ra cách làm đúng với chi phí hợp lý. Vì thế, chúng tôi ngắt nhạc cho an toàn", vị chủ quán chia sẻ.

Ảnh: Lạc Xuân

H. cũng nghĩ thêm những cách để vừa có âm nhạc trong quán, vừa an toàn về chi phí và tác phẩm. Trong đó có nhờ người quen dùng trí tuệ nhân tạo (AI) sáng tác giúp để sử dụng miễn phí, mua thêm tai nghe để khách có thể mượn rồi tự bật nhạc nghe từ máy của mình. Một lựa chọn khác là mua gói thành viên kinh doanh của nền tảng nhạc nào đó với chi phí dao động từ 10 - 20 USD mỗi tháng, ngang với biểu phí của VCPMC. Ưu điểm của cách này là biết chắc mình dùng đúng nhạc đã được ủy quyền, vì nền tảng có danh sách kho nhạc công bố đi kèm. Vấn đề chỉ nằm ở chỗ phải chắc chắn đó là nền tảng được phép hoạt động tại VN.

Một cách khác cũng được chủ quán nghĩ đến là tải nhạc từ các trang có ghi chú bản quyền miễn phí, kể cả với mục đích kinh doanh, miễn là ghi nhận thông tin tác giả, tác phẩm đầy đủ.

NHỮNG NGUỒN NHẠC MIỄN PHÍ

Luật sư Phan Vũ Tuấn (Văn phòng luật Phan Law) cho biết hiện nay vẫn tồn tại những nguồn nhạc mà doanh nghiệp được phép sử dụng hoàn toàn miễn phí cho mục đích thương mại. Tuy nhiên, theo luật sư Tuấn, doanh nghiệp cần hiểu đúng bản chất pháp lý để tránh rơi vào các tranh chấp bản quyền không mong muốn.

Theo luật sư Tuấn, cần phân biệt "Royalty-free music" (nhạc miễn phí tác quyền) là trả tiền mua một lần rồi dùng mãi mãi (có nghĩa là vẫn tính phí) với "Copyright-free music" là nhạc mà người dùng không phải trả bất cứ khoản phí nào. Bên cạnh đó, để dùng miễn phí và đúng quy định pháp luật, doanh nghiệp phải tìm hiểu rõ trước khi sử dụng các nguồn nhạc được cấp phép dưới dạng Public Domain (phạm vi công cộng), hoặc được tác giả xác nhận cho phép bằng văn bản.

Ông Tuấn cũng lưu ý về việc sử dụng các tác phẩm nhạc cổ điển của các tác giả lớn như Mozart hay Beethoven trong hoạt động kinh doanh. Những tác phẩm này đã hết hạn bảo hộ quyền tác giả do tác giả qua đời từ lâu, song các bản ghi âm do các dàn nhạc giao hưởng hoặc nghệ sĩ hiện đại thực hiện vẫn được pháp luật bảo hộ quyền liên quan trong vòng 50 năm kể từ năm công bố. "Việc tự ý phát các bản thu này khi chưa được phép sẽ bị coi là hành vi xâm phạm pháp luật", ông Tuấn phân tích.

Bên cạnh đó, việc dùng AI để tạo ra bản ghi mới từ các nốt nhạc gốc của Mozart hoặc Beethoven, về nguyên tắc, không vi phạm quy định pháp luật. Nếu bản ghi được tạo ra hoàn toàn độc lập, không sao chép, trích xuất hoặc tái tạo các yếu tố được bảo hộ từ bất kỳ bản ghi âm nào của chủ thể khác thì người sử dụng có thể khai thác bản ghi đó mà không cần xin phép chủ sở hữu quyền. Ngược lại, nếu bản ghi do AI tạo ra có sử dụng hoặc tái tạo các yếu tố của bản ghi đang được bảo hộ thì vẫn có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý liên quan đến quyền liên quan. Do đó, việc đánh giá cần được thực hiện trên cơ sở từng trường hợp cụ thể.

Luật sư Tuấn khuyên: "Để phòng ngừa tranh chấp không đáng có, người sử dụng cần phải tìm hiểu thật kỹ quy định pháp luật và tình trạng bảo hộ của tác phẩm liên quan, chủ động lưu trữ các bằng chứng chứng minh nguồn gốc bản ghi, thời điểm phát hành hoặc quy trình công nghệ tự tạo ra sản phẩm của mình".

Một lưu ý khác luật sư Tuấn đưa ra liên quan đến nguồn nhạc được gắn mác "No-Copyright' (không bản quyền) trên YouTube hoặc Spotify. Theo đó, việc sử dụng nguồn này tiềm ẩn rất nhiều rủi ro pháp lý lớn cho người dùng. Nhiều người lầm tưởng "No-Copyright" nghĩa là tác phẩm đó hoàn toàn không có bản quyền và được sử dụng miễn phí mãi mãi. Thực tế, không có sự bảo đảm nào cho việc này, ngoại trừ các tác phẩm đã thực sự thuộc về công chúng do hết thời hạn bảo hộ theo quy định pháp luật.

"Ngay cả khi do chính tác giả tuyên bố, mác "No-Copyright" vẫn là một rủi ro tiềm ẩn. Tác giả có toàn quyền chuyển nhượng hoặc bán đứt tác phẩm cho các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp khác bất kỳ lúc nào. Khi bên mua tiếp quản hoặc khi tác giả quyết định rút lại tuyên bố cũ để chuyển sang khai thác thương mại, các quyền miễn phí trước đó sẽ lập tức bị hủy bỏ", ông Tuấn chia sẻ.

Chính vì thế, theo luật sư Tuấn: "Thay vì tin vào các nguồn trôi nổi, bạn nên ưu tiên sử dụng kho thư viện nhạc chính thống đã được các nền tảng bảo đảm pháp lý rõ ràng. Cuối cùng, nếu xác định sử dụng âm nhạc cho mục đích thương mại hoặc phát triển kênh lâu dài, giải pháp an toàn nhất là mua quyền sử dụng từ các nền tảng cung cấp nhạc trả phí uy tín hoặc từ chính tác giả để có hợp đồng và cam kết pháp lý rõ ràng".