Cũ người mới ta
Căn phòng chừng 20m2 trên gác 3 Trung tâm Nghiên cứu phòng trừ mối (267 Chùa Bộc, Hà Nội) của GS-TS Bùi Công Hiển (Giám đốc Trung tâm Côn trùng học - ĐH Tự nhiên, ĐHQG Hà Nội) như một bảo tàng côn trùng học thu nhỏ. Tại đây, hàng trăm loại bướm đủ màu sắc, bọ hung năm sừng, bọ que... ngoan ngoãn "đậu" gọn trong những chiếc hộp bằng kính được bảo quản rất công phu. Tuy nhiên, khách vào tham quan gian phòng lần đầu sẽ rất ngạc nhiên vì nhìn thấy những bức tranh Đông Hồ lạc lõng trong thế giới của các loài côn trùng. Thắc mắc, GS Hiển cười: "Hãy thử nhìn kỹ bức tranh xem, nó được "vẽ" từ cánh bướm đấy". Quả thật, nếu nhìn từ xa, bức tranh Mục đồng thả diều không khác mấy so với những bức tranh Đông Hồ bình thường về hình dáng, màu sắc. Nhưng khi quan sát thật kỹ mới ngỡ ngàng, bức tranh này đã được "họa sĩ nghiệp dư" Bùi Công Hiển "vẽ" lại bằng những cánh bướm mỏng manh hết sức tinh xảo.
Có lẽ GS Bùi Công Hiển là người đầu tiên tại Việt Nam làm tranh bằng cánh bướm. Năm 1992, khi đi sang Thái Lan thực tập về côn trùng học, trong lần tham quan một khu trưng bày về côn trùng, giáo sư Hiển lấy làm lạ khi nhìn thấy bức tranh vẽ một người dân tộc, vẽ một con vịt lại được treo ở đây. Nhưng khi nhìn kỹ ông đã rất ngạc nhiên vì đó là những bức tranh làm bằng cánh bướm. Mỗi bức tranh như thế được những người bán hàng bày trong một hộp kính khá sang trọng, giá lúc đó là khoảng 20 usd/bức.
Năm 1993, khi về nước, giáo sư Hiển nhận thấy rằng làm những bức tranh bằng cánh bướm hoàn toàn không khó vì các loại bướm ở Việt Nam khá phong phú. Tuy nhiên, điều ông băn khoăn là lựa chọn loại tranh nào để làm. Cuối cùng, ông quyết định "vẽ" lại bằng cánh bướm những bức tranh Đông Hồ. "Tranh Đông Hồ là tranh dân gian, cảnh vật trong tranh rất gần gũi với cuộc sống của dân tộc Việt. Hơn thế, "chép" lại những bức tranh này sẽ không vi phạm bản quyền tác giả" - GS Bùi Công Hiển chia sẻ.
Bức tranh đầu tiên mà ông "sáng tác" là bức Bé và vịt. Để vẽ tranh, trước tiên, ông sao lại khung hình của tranh vào một tờ giấy trắng mỏng, sau đó đính lên giấy bìa cứng. Tiếp theo ông tận dụng những cánh bướm tiêu bản đã qua xử lý bằng cồn hoặc ethylic không sử dụng được do bị thiếu chân hoặc rách cánh để làm "màu" vẽ tranh.
Trung bình một bức tranh như Mục đồng thả diều, Hứng dừa làm từ 15-20 cánh bướm và phải mất 12 tiếng đồng hồ mới hoàn thành. Giáo sư Bùi Công Hiển cho biết có hai điểm khó nhất khi làm tranh bằng cánh bướm: "Thứ nhất là phải có một chất keo kết dính những cánh bướm này lại làm sao không bị nát cánh bướm mà lại chắc chắn. Loại keo này phải được làm khéo từ nhựa của một loại cây khá phổ biến tại Việt Nam. Thứ hai, phải thật khéo léo để ghép những cánh bướm theo từng chi tiết giống như tranh gốc mà không làm bay mất phấn trên cánh, nếu không sẽ mất đi nét tự nhiên của tranh. Màu của cánh bướm và màu trong tranh Đông Hồ có rất nhiều nét tương đồng và đều rất gần gũi với thiên nhiên".
Bức tranh bằng cánh bướm mang tên
Bảo tàng côn trùng học
Bé và vịt
Hiện tại, giáo sư Bùi Công Hiển chỉ còn giữ lại một bức Bé và vịt làm kỷ niệm. Các bức khác giáo sư đã tặng lại bạn bè. "Có những người bạn quốc tế của tôi vô cùng thích thú khi được tặng những bức tranh này. Bức tranh của tôi rất nhẹ và tiện lợi vì khi làm xong chỉ ép plastic để giữ màu chứ không nặng và cồng kềnh như tranh của Thái Lan", GS Bùi Công Hiển tâm sự. Nhắc tới chuyện kinh doanh, ông cười: "Tôi làm khoa học nên cũng không thạo kinh doanh đâu. Nếu ai đặt hàng từ 10 bức trở lên thì tôi sẽ làm. Hoặc chuyển giao công nghệ cho ai có nhu cầu. Muốn nó thành hàng hóa thì phải có vốn đầu tư và phải xây dựng được vùng nguyên liệu cánh bướm cho sản xuất. Còn về cách thức làm tranh thì rất dễ, nó phù hợp với lao động phổ thông, người khuyết tật. Hơn thế, đầu ra cho sản phẩm này là rất tiềm năng, nhất là với khách du lịch nước ngoài. Họ sẽ biết thêm nền văn hóa Việt Nam qua các bức tranh này".
Qua rất nhiều lần tham gia hội thảo ở nước ngoài, giáo sư Bùi Công Hiển nhận thấy rằng tại các nước việc lập bảo tàng côn trùng học hay những khu sinh thái về loài bướm thu hút rất đông khách tham quan. Như tại Malaysia, họ có hẳn một khu sinh thái về loài bướm. Khách tham quan mua vé giá 2 đô la sẽ được vào thế giới các loài bướm trong khu nhà lưới với hàng ngàn con khoe sắc. Tiếp theo là một khu bảo tàng để khách tham quan hiểu rõ hơn qua các mẫu bướm trong tủ kính. Sang khu thứ ba là quầy hàng lưu niệm với đủ các sản phẩm làm từ côn trùng như móc đeo chìa khóa, cặp tóc, tranh bằng cánh bướm, các tiêu bản bướm...
"Việt Nam hoàn toàn có đủ điều kiện tự nhiên để làm khu sinh thái như vậy. Không chỉ để kinh doanh mà sẽ rất có ý nghĩa đối với sinh viên, học sinh đến tham quan học tập. Qua việc tìm hiểu đặc điểm sinh học của các loài côn trùng các em sẽ biết cách bảo tồn, gìn giữ chúng cũng như môi trường thiên nhiên xung quanh mình" - GS Bùi Công Hiển bộc bạch.
Hồng Minh
Bình luận (0)