Triển lãm Lê Bá Đảng: Từ xác B-52 đến cánh chim hòa bình

Lần đầu công bố chân dung toàn diện danh họa Lê Bá Đảng

Trong khuôn khổ Lễ hội Vì hòa bình 2026, Bảo tàng Quảng Trị phối hợp cùng gia đình danh họa Lê Bá Đảng tổ chức triển lãm "Lê Bá Đảng - Tâm hồn thuần khiết Việt Nam" tại Bảo tàng Quảng Trị (30 Quang Trung, Đồng Hới), dự kiến diễn ra trong tháng 8.

Triển lãm được giới yêu nghệ thuật chờ đợi bởi lần đầu tiên công chúng có cơ hội tiếp cận một chân dung tương đối toàn diện về cuộc đời và sự nghiệp của danh họa Lê Bá Đảng (1921 - 2015). Không chỉ giới thiệu hệ thống tác phẩm tiêu biểu, triển lãm còn trưng bày nhiều tư liệu, hiện vật nguyên gốc do gia đình gìn giữ suốt nhiều thập niên, góp phần tái hiện hành trình sáng tạo cũng như thế giới tinh thần của người họa sĩ.

ẢNH: GIA ĐÌNH CUNG CẤP

Sinh ra tại làng Bích La Đông (Quảng Trị), Lê Bá Đảng mang trong mình khát vọng khám phá thế giới từ rất sớm. Phần lớn hành trình sáng tạo của ông diễn ra tại Pháp, nhưng cội nguồn Việt Nam luôn hiện diện như một mạch ngầm xuyên suốt trong các tác phẩm.

Đi qua những biến động lớn của thế kỷ 20, từ Thế chiến thứ hai, chiến tranh Việt Nam đến giai đoạn tái thiết sau hòa bình, ông kiến tạo một thế giới nghệ thuật mang bản sắc riêng. Trong đó, lịch sử, văn hóa và tâm hồn Việt Nam trở thành chất liệu để đối thoại với những giá trị phổ quát của nhân loại..

Bên cạnh các tác phẩm mỹ thuật, triển lãm lần này còn giới thiệu nhiều tư liệu quý lần đầu được công bố, tái hiện hành trình dấn thân của Lê Bá Đảng trong phong trào đấu tranh vì hòa bình và ủng hộ Việt Nam tại Pháp. Công chúng sẽ được tiếp cận các tài liệu về hoạt động phản đối chiến tranh, những tuyên bố của giới trí thức Pháp, áp phích kêu gọi hòa bình, bộ tranh thạch bản tham gia cuộc đấu giá nghệ thuật quốc tế năm 1968 nhằm gây quỹ ủng hộ nhân dân Việt Nam, cùng nhiều tư liệu ghi lại sự đồng hành của ông và gia đình với các phái đoàn đàm phán của Việt Nam trong thời gian diễn ra Hội nghị Paris.

Qua những tư liệu ấy, chân dung Lê Bá Đảng hiện lên không chỉ với tư cách một danh họa tầm vóc quốc tế mà còn là một trí thức luôn hướng về quê hương, dành trọn cuộc đời theo đuổi hòa bình và các giá trị nhân văn.

Dấu ấn hòa bình trong di sản Lê Bá Đảng 

Song hành với khối tư liệu lịch sử là hệ thống tác phẩm trải dài hơn 70 năm sáng tạo của Lê Bá Đảng. Triển lãm giới thiệu những sáng tác về Chiến thắng Điện Biên Phủ, loạt Phong cảnh bất khuất lấy cảm hứng từ đường mòn Hồ Chí Minh, các tác phẩm phản ánh hậu quả chiến tranh, cùng những biểu tượng đã làm nên dấu ấn nghệ thuật của ông như Bàn chân Giao Chỉ, Hạt gạo Trường Sơn, Đất nước, Mẹ, Thiền, Tình yêu, Con người, Không gian Lê Bá Đảng và Không gian vũ trụ.

ẢNH: BẢO TÀNG QUẢNG TRỊ

Theo ông Lê Hồng Phương, cháu ruột danh họa Lê Bá Đảng, điểm nhấn đặc biệt của triển lãm là hai tác phẩm điêu khắc được sáng tác từ xác máy bay B-52 bị bắn rơi trong chiến tranh Việt Nam.

Trong đó, tác phẩm Cánh chim hòa bình được thực hiện năm 1973 từ những mảnh hợp kim của chiếc B-52 do ông Lê Đức Thọ mang sang Pháp trong thời gian diễn ra Hội nghị Paris. Tên gọi của tác phẩm cũng do ông Lê Hồng Phương đặt, dựa trên những tư liệu và trao đổi với danh họa Lê Bá Đảng.

Dưới ngôn ngữ tạo hình của Lê Bá Đảng, những mảnh kim loại từng là một phần của cỗ máy chiến tranh được tái sinh thành hình tượng cánh chim sải cánh giữa bầu trời. Từ chứng tích của bom đạn, chúng trở thành biểu tượng của hòa bình, tự do và khát vọng hồi sinh - cũng là thông điệp nhân văn mà người họa sĩ theo đuổi suốt cuộc đời sáng tạo.

Điều đặc biệt là người nghệ sĩ không xóa đi những vết rách, dấu tích bom đạn trên chất liệu. Chúng được giữ nguyên như ký ức của chiến tranh, nhưng từ chính ký ức ấy lại nảy nở khát vọng hòa giải thay vì hận thù.

ẢNH: GIA ĐÌNH CUNG CẤP

Theo ban tổ chức, triển lãm là kết quả của nhiều năm bảo tồn, hệ thống hóa di sản do gia đình danh họa Lê Bá Đảng thực hiện. Hàng nghìn tác phẩm cùng hàng chục nghìn phim âm bản, dương bản, thư từ, bản thảo, catalogue và hiện vật liên quan đã được đối chiếu, xác lập niên đại và nghiên cứu, qua đó mở ra những góc tiếp cận mới về cuộc đời và sự nghiệp của ông.

Ông Lê Hồng Phương cho biết, bên cạnh chủ đề hòa bình, triển lãm còn giới thiệu các tác phẩm tinh tuyển của Lê Bá Đảng qua nhiều giai đoạn sáng tác, đa dạng về chủ đề, chất liệu và ngôn ngữ tạo hình. Phần lớn đều là những tác phẩm nguyên bản, trong đó có nhiều tác phẩm độc bản.

"Điểm nhấn của triển lãm là module di sản số, số hóa các tác phẩm và tư liệu để làm phong phú trải nghiệm của công chúng. Bên cạnh việc thưởng lãm tác phẩm gốc, người xem còn có thể tiếp tục khám phá kho tư liệu của Lê Bá Đảng trong không gian số", ông Phương chia sẻ.

Không chỉ là một triển lãm mỹ thuật, "Lê Bá Đảng - Tâm hồn thuần khiết Việt Nam" còn là hành trình đưa công chúng đến gần hơn với cuộc đời và di sản của một người con Quảng Trị đã dành trọn cuộc đời cho nghệ thuật và khát vọng hòa bình. Qua những tác phẩm, tư liệu và không gian số, triển lãm góp phần kết nối ký ức với hiện tại, Việt Nam với thế giới, đồng thời lan tỏa những giá trị nhân văn mà Lê Bá Đảng bền bỉ theo đuổi suốt hơn bảy thập niên sáng tạo.