Trúc Hồ, nhà sáng lập INTERTU Education: Cá nhân hóa giáo dục trong kỷ nguyên AI

Mười lăm phút đầu tiên

Năm 2014, Trúc Hồ nhận lời dạy một học sinh lớn lên trong điều kiện vật chất sung túc. Ở những trường quốc tế danh tiếng, có nơi cậu chỉ học một ngày; nơi khác chưa đầy một tháng. Cha mẹ đành chọn một trường trung học trực tuyến tại Canada, mời giáo viên nước ngoài đến nhà hỗ trợ. Không ai ở lại quá ba buổi. Cậu không chịu học, đôi khi bỏ mặc người dạy để làm điều mình thích. Trúc Hồ cũng chẳng được ưu ái hơn. Những buổi đầu là sự im lặng, bất hợp tác, có lúc khiến anh muốn dừng lại. Nhưng mỗi lần nghĩ đến ánh mắt bất lực của người mẹ, anh lại tự hỏi: Nếu tiếp tục dùng những cách đã thất bại, điều gì sẽ khác đi?

ẢNH: NVCC

Thế là người thầy tạm gác giáo án sang một bên để tìm hiểu học trò. Anh nghe những câu chuyện cậu quan tâm, tìm hiểu các trò chơi điện tử, cùng chơi thể thao, bước chậm rãi vào thế giới của cậu. Không phải để chiều chuộng, mà để có một cuộc đối thoại thật sự. Trước khi chịu mở sách, có lẽ cậu cần cảm thấy người đối diện không chỉ đến để đòi hỏi.

Khi sự thân thiết đã hình thành, Trúc Hồ nói anh muốn ngừng dạy. Anh được cha mẹ trả tiền cho việc giảng dạy nhưng chưa giúp cậu tiến bộ, nên không thể yên lòng tiếp tục. Cậu đáp rằng gia đình không thiếu tiền, thầy chẳng cần bận tâm. Anh chỉ nhận ở lại nếu cả hai thực sự dành thời gian học, bắt đầu từ điều đơn giản nhất. Cậu đồng ý. Buổi học đầu kéo dài mười, mười lăm phút. Rồi ba mươi phút. Sau đó là một giờ. Bài tập về nhà được hoàn thành; kết quả học tập dần cải thiện. Đến sinh nhật cậu, Trúc Hồ trân trọng ghi nhận những nỗ lực ấy trước gia đình, bạn bè. Những con số trên bảng điểm không còn nhắc về thiếu sót, mà chứng thực cậu làm được điều mình từng chán ghét.

Sau này, cậu tốt nghiệp trung học với kết quả giỏi và được nhận vào một trường đại học có uy tín tại Canada. Điều đáng nhớ không chỉ là đích đến. Bước ngoặt đã xuất hiện từ lúc người thầy thôi hỏi làm sao bắt cậu học, để tự hỏi phải hiểu cậu thế nào.

Từ một học trò, đến một tầm nhìn

Bắt đầu đứng lớp từ năm 2008, chủ yếu ở các lớp một kèm một và nhóm nhỏ, Trúc Hồ hiểu rằng mỗi học sinh mang đến lớp một thế giới riêng: năng lực, cá tính, sở thích, hoàn cảnh, cả những niềm kiêu hãnh khó gọi tên. Cùng một đáp án sai có nhiều nguyên nhân; cùng một lời khuyên, mỗi em đón nhận khác nhau.

ẢNH: NVCC

Kinh nghiệm ấy góp phần định hình INTERTU Education, do anh sáng lập. Ở đây, giáo dục cá nhân hóa không chỉ là giảm sĩ số lớp học, mà là tìm đúng điểm xuất phát của người học. Cách tiếp cận phân tích nguyên nhân gốc rễ của lỗi sai - Root Cause Error Analysis - khuyến khích giáo viên đi xa hơn câu hỏi "sai ở đâu", để hiểu "vì sao sai" và lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp. Nhưng Trúc Hồ không muốn cá nhân hóa chỉ hiện diện trong những buổi kèm riêng. Anh theo đuổi một câu hỏi lớn hơn: Làm thế nào giữ được sự thấu hiểu dành cho từng học sinh trong lớp nhóm, lớp đông, trực tuyến và mô hình hybrid? Làm thế nào biến phẩm chất của một người thầy tận tâm thành năng lực có thể lan tỏa trong nhiều môi trường học tập?

Kỷ nguyên AI và giá trị không thể đánh mất

Trí tuệ nhân tạo đem đến những công cụ mới cho bài toán cũ. AI có thể hỗ trợ nhận diện lỗ hổng kiến thức, theo dõi tiến trình, gợi ý nội dung học tập. Tại INTERTU Education, hướng nghiên cứu Teacher Digital Twin cũng bắt đầu từ mong muốn dùng công nghệ để hỗ trợ giáo viên cá nhân hóa sâu hơn, thay vì thay thế họ. Đó là một định hướng cần tiếp tục thử nghiệm, đo lường và kiểm chứng bằng kết quả thực tế. Bởi dữ liệu có thể cho biết một học sinh làm sai bao nhiêu lần; chưa chắc cho biết vì sao em không còn muốn cố gắng. Máy móc có thể gợi ý lời động viên; còn để lời ấy chạm đến người nghe, cần một mối quan hệ được xây dựng bằng thời gian, sự chân thành và trách nhiệm.

ẢNH: NVCC

Nhân ngày Nhà giáo Việt Nam 20.11, câu chuyện ấy làm sáng lên một truyền thống bền bỉ của người Việt: tôn sư trọng đạo. Kính thầy không chỉ vì bài học đã truyền trao, mà vì có người từng nhìn thấy khả năng của ta khi chính ta chưa nhận ra. Tri thức hôm nay có thể đến sau một cú chạm; sự trưởng thành vẫn cần thời gian, lòng tin và những bàn tay nâng đỡ.

Với Trúc Hồ, khát vọng tái định hình giáo dục không phải dựng nên những lớp học lạnh lẽo đầy màn hình, mà làm sao để công nghệ trả lại cho người thầy nhiều thời gian hơn để lắng nghe, để học sinh ở bất kỳ mô hình nào cũng không bị bỏ quên giữa đám đông.

Đôi khi, điều làm thay đổi một cuộc đời không bắt đầu từ một bài giảng xuất sắc, mà từ mười lăm phút một người thầy kiên nhẫn ở lại và một học trò cuối cùng dám tin mình có thể bắt đầu.