Thanh Niên ngày 12.5 phản ánh một số ý kiến lo ngại về sự "bất tiện" của việc đọc ngược (do trái với thói quen, tâm lý thông thường). Ở một góc độ khác, câu chuyện xuất bản truyện tranh đọc ngược gây nhiều tranh cãi có thể coi là một cú "va chạm" văn hóa mà ngay bản thân người trong cuộc cũng có những "nỗi lòng" riêng...
Ra sân thì phải tuân thủ luật chơi?
Giải thích cho việc xuất bản các bộ manga Tội lỗi & hình phạt (Yufuko Suzuki), Hương tình yêu (Takahashi Saemi), Trò chơi Vampire (Judal)... theo kiểu đọc ngược, bà Minh Hà, Trưởng ban biên tập truyện tranh NXB Kim Đồng, nói: "Đây là yêu cầu bản quyền của các đối tác Nhật Bản. Nếu không in ngược 100% theo phong cách Nhật thì NXB sẽ không được cấp bản quyền".
|
"Đọc ngược không những là vấn đề kỹ thuật mà còn liên quan mật thiết đến nội dung. Do nhà mình in theo kiểu đọc xuôi nên hành động của nhân vật bị thay đổi, đáng lẽ nhân vật đá bóng chân phải thì lại trở thành đá bóng chân trái, đáng lẽ đấu kiếm tay phải thì lại trở thành đấu kiếm tay trái" - Bà MINH HÀ - Trưởng ban biên tập truyện tranh NXB Kim Đồng |
Thật ra, trước đây, nhằm phù hợp với cách đọc của người Việt hiện đại, NXB Kim Đồng đã thương lượng với đối tác để được dịch chuyển hình ảnh và câu chữ theo kiểu in xuôi từ trái qua phải, mà điển hình là manga Doremon. "Họ đã nhân nhượng chúng tôi 4 năm nay rồi, và bây giờ họ không nhân nhượng nữa. Không thể thuyết phục được các nhà Shogakukan, Sinshokan vì họ rất cứng rắn. Mà Công ước Berne cũng đã ký rồi. Phải xuất bản truyện tranh đọc ngược thực sự là chuyện chẳng đặng đừng, vì bản thân tôi vẫn thích đọc từ trái sang phải, chứ không thích đọc ngược", bà Quách Thu Nguyệt (Giám đốc NXB Trẻ) bày tỏ.
Và như vậy, trong thời gian tới, tất cả truyện tranh Nhật Bản được phát hành trên thị trường Việt Nam sẽ xuất hiện dưới dạng đọc ngược. Bà Minh Hà thừa nhận: "Đúng là đọc truyện từ phải sang trái, từ đằng sau ra đằng trước thì rất mỏi mắt, tốc độ đọc cũng chậm, khó tập trung". Nhưng rồi, theo bà Hà thì đọc nhiều cũng thành quen. Đơn giản là, vào WTO thì phải "hòa đồng" và tuân thủ luật chơi quốc tế!
Còn theo bà Quách Thu Nguyệt, không riêng Việt Nam, thế giới cũng mắc phải vấn đề này. Tuy nhiên, các nhà xuất bản thế giới lại sẵn sàng du nhập, chấp nhận các hiện tượng văn hóa trái với truyền thống miễn là nó có giá trị. Bà Nguyệt kể: "Tôi sang Đức cũng thấy trẻ em bên đó say sưa đọc manga Nhật Bản từ phải sang trái. Rất nhiều độc giả từ châu u tới Bắc Mỹ cũng đã quen với cách đọc này".
 |
|
Các bộ manga đọc ngược gây nhiều tranh cãi |
Và câu chuyện duyệt xuất bản
Việc xuất bản truyện tranh đọc ngược sở dĩ gây dư luận trái chiều vì có luồng ý kiến cho rằng mỗi nước đều có một nền văn hóa riêng, phong tục, tập quán riêng. Do vậy, nhập gia tùy tục, các xuất bản phẩm ngoại nhập cũng phải phù hợp với thuần phong mỹ tục của nước chủ nhà. Tất nhiên, ý kiến này không phải không có phần hợp lý. Thế nhưng, người trong cuộc cũng có những lý do "bất khả kháng" (như đã trình bày ở trên) để giải thích cho cái sự "bất thường" đó. Vậy thì, đâu là cái chuẩn để định lượng, định tính cho sự phù hợp hay không phù hợp?
Trên thực tế, rất khó có thể đưa ra bất kỳ nguyên tắc "lượng hóa" nào. Bởi sự phù hợp hay không phù hợp, sự lựa chọn hay không lựa chọn xuất bản phẩm này hoặc xuất bản phẩm kia luôn co giãn tùy theo từng biên tập viên, từng nhà xuất bản với những tiêu chí riêng, dựa trên những quy định chung của pháp luật, có khi là những cảm nhận trái chiều, bởi lẽ "văn chương tự cổ vô bằng cớ".
Cũng bởi vậy mà luôn có tình trạng nơi này duyệt quá "chặt", nơi kia lại quá "thoáng". Lấy thí dụ, cuốn tiểu thuyết Rừng Na Uy được cả thế giới chào đón. Vậy mà, năm 1997, Rừng Na Uy đã bị cấm xuất bản ở Việt Nam vì bị cho là dâm thư, băng hoại thuần phong mỹ tục. Thế nhưng, gần 10 năm sau, sách lại đàng hoàng hiện diện trên thị trường xuất bản và được báo giới, nhà phê bình, nhà quản lý đồng loạt khen ngợi. Hay cụ thể hơn, cùng một bản thảo nhưng gửi tới NXB Hội Nhà văn, thì Rừng Na Uy không bị sửa chữa nhiều, nhưng mang đến NXB Văn học thì nhà này lại yêu cầu chỉ có thể phát hành nếu "gọt" đi 20 trang "nhạy cảm". Song, điều này cũng không có nghĩa là NXB Hội Nhà văn "thoáng" hơn các NXB khác, vì NXB này cũng đã "gạt" nhiều tác phẩm với lý do không phù hợp thuần phong mỹ tục! "Bây giờ đã có bản quyền rồi, phù hợp hay không phù hợp, sửa chữa hay cắt gọt gì thì cũng phải được phía đối tác chấp thuận", bà Minh Hà nói.
Y Nguyên
Bình luận (0)