Từ Anglong Veng đến Choeung Ek

1. Sáng sớm, sương mù lãng đãng, từ xa xa đã thấy nổi bật hình ảnh của đập Ta Mok  - công trình thủy lợi do Ta Mok - Tổng tư lệnh quân đội Khmer Đỏ kiến tạo. Ở Anglong Veng còn có các “dinh thự” đặc biệt của nhóm chóp bu đồ tể. “Biệt thự” 2 tầng cùa Ta Mok khá rộng nằm ở vị trí đắc địa do tự tay Ta Mok thiết kế rất lạ: có phòng họp chống đạn, tường đổ bê tông, gara rộng, các cột gỗ lớn để nguyên vỏ xù xì… và đầy đủ tiện nghi. Phía ngoài vẫn còn chỏng chơ mấy cũi sắt để nhốt tù nhân, vốn là những “cựu đồng chí”. Bên cạnh là mấy hồ nước nhỏ và những dụng cụ để tra tấn.

Chính Ta Mok là người đã chủ trì buổi họp lật đổ, bắt giam Pol Pot - lãnh đạo của mình và nhốt vào cũi sắt trước sân. Ông ta bị cụt một chân. Nghe đồn chân giả của Ta Mok được làm bằng bạch kim nhập từ Pháp. San Roeun - người trông coi và quản lý di tích này hiện nay vốn là cận vệ thân thiết của Ta Mok, cũng bị cụt một chân, đi khập khiễng. Ta Mok tên thật là Chhit Choen sinh năm 1926 ở Takeo, bị bắt ngày 6.3.1999 tại Thái Lan và bị buộc tội đồng diệt chủng chống lại loài người. Hắn chết năm 2006, mộ khang trang như một lãnh chúa!

Trái với ngôi mộ như một đền thờ nhỏ của Ta Mok, mộ Pol Pot - thủ lĩnh Khmer Đỏ lại hoang tàn đến lạnh lẽo. Mấy tấm tôn che gỉ sét, cột chống xiêu vẹo. Dù đã có vỏ chai và ly thủy tinh viền quanh bảo vệ, mộ vẫn bị chó và gà bươi bới. Trước mộ, mấy chén đĩa dơ bẩn với nắm xôi mốc meo. Pol Pot tên thật là Saloth Sar, sinh năm 1928 tại Kampong Thom và mất năm 1998 vì bệnh tim. Phen Chruon - cận vệ của Pôn Pốt cho biết: “Sau khi bị nhốt trong cũi sắt tại nhà Ta Mok, Pol Pot được về nhà giam lỏng với án tù chung thân. Có người cho rằng ông ta bị Ta Mok đầu độc.

Lúc hỏa táng, dù là ở giữa rừng nhưng cũng không đủ củi, phải lấy vỏ (lốp) xe ô tô để đốt, khét lẹt”. Nghe giọng Phen tỉnh rụi và nhìn mấy con gà đang bươi móc trên mộ Pôn Pốt, tôi bỗng thấy lạnh lưng. Đúng là “ác giả, ác báo”. “Biệt thự” của Pol Pot cũng xác xơ sau khi ông ta chết, vợ con đã dọn ra ngoài ở như những người dân bình thường. Căn nhà sàn trăm cột - nơi Ta Mok và Bộ Chính trị Khmer Đỏ nghị án xử tù chung thân Pol Pot bị tháo dỡ chỉ còn trơ mấy cây cột, giữa nền nhà cỏ mọc um tùm.

	Đến Campuchia, khách có hai điều không lý giải được: sự kỳ bí, vĩ đại của quần thể Angkor và sự tàn bạo và man rợ của Khmer Đỏ.

Chúng tôi đến cửa khẩu Cham - Sa Ngam cách đó chưa đầy 1 km để vào Sisakhet - Thái Lan, vốn là hậu cứ vững chắc của Khmer Đỏ. Đường quanh co, núi đồi chập chùng, bạt ngàn rừng rậm nối liền Anglong Veng - “thủ đô” của Campuchia Dân chủ từ những năm 1979 - 1998. Lúc đó Quốc vương Norodom Sihanouk đã ân xá cho lực lượng Khmer Đỏ với điều kiện phải quy hàng và được huấn luyện để tái nhập với quân đội Hoàng gia Campuchia nếu có nguyện vọng. Rời Anglong Veng - mỗi người trong đoàn không quên khệ nệ mang theo những khối gỗ hóa thạch - đặc sản địa phương - giá chỉ 2 USD/kg, về làm quà tặng.

2. Đến Campuchia, khách có hai điều không lý giải được: sự kỳ bí, vĩ đại của quần thể Angkor và sự tàn bạo và man rợ của Khmer Đỏ. Từng làm nhiệm vụ chiến đấu cùng quân tình nguyện VN tại Campuchia, nhiều lần đến nhà tù TungSleng nhưng khi vào Killing Field (Cánh đồng chết) tôi vẫn bị sốc. Đầu óc váng vất, nhiều lúc khó thở khi nghe kể về những câu chuyện hãi hùng từng xảy ra nơi đây. Killing Field cách Phnom Penh 15 km - còn được gọi là Choeung Ek - vốn là một nghĩa địa của người Hoa, rộng hơn 2 ha được bao quanh bởi những vườn cây ăn quả.

Ngôi đền Choeung Ek. Ảnh: Shutterstock

Tại Đài tưởng niệm trung tâm, sau khi thắp hương mặc niệm trước gần 9.000 sọ người - nạn nhân của chế độ diệt chủng - tôi vẫn rùng mình hoa mắt khi Mau Thel, hướng dẫn viên di tích giới thiệu và cho xem những vật chứng tội ác. Đây là sọ bị nứt do bị đánh mạnh bằng vật cứng. Đây là sọ bị cuốc bổ còn nguyên dấu giữa đỉnh. Đây là sọ bị phạt mất một phần. Đây là sọ bị búa tạ giáng, lỗ thủng cả nắm tay…

Mọi người lặng im và nhẹ chân khi bước vào Choeung Ek. Không thể tưởng tượng nổi. Tôi đã đến viếng các trại tập trung của phát xít Hitler giết hại người Do Thái, Ba Lan… ở Đức. Bàng hoàng đau xót vì tội ác diệt chủng nhân loại, nhưng ở đây Pol Pot đã diệt chủng chính dân tộc mình, giết hại chính những người thân và đồng đội của mình. Cảnh trong bộ phim Cánh đồng chết của đạo diễn người Mỹ Roland Joffe chỉ là một phần nhỏ so với hiện thực nơi đây. Choeung Ek có hàng trăm hố chôn tập thể của hơn 20.000 nạn nhân, mới chỉ khai quật được 86 hố. Có hố chôn mấy trăm người, toàn cụt đầu. Có hố toàn phụ nữ, không mảnh vải che thân, có lẽ đã bị hãm hiếp trước khi giết? Có hố toàn trẻ em. Chung quanh gốc cây điệp cổ thụ cạnh hố chôn la liệt những mảnh xương vỡ, răng, vòng đeo tay, vòng cổ, kẹp tóc…

Cả những mảnh vải quần áo trộn lẫn. Tôi cầm thử mấy chiếc răng lăn lóc, nghe như các oan hồn vẫn lẩn quẩn đâu đây. m khí thật nặng nề, nhất là vào những lúc nắng quái mà lặng gió hoặc những đêm trăng. Tại gốc cây này, bọn đồ tể giết đồng bào, đồng chí mình bằng những vật dụng thô sơ, không tốn súng đạn. Từ búa tạ, cuốc, rựa, dao, cây gỗ và cả lá thốt nốt cứa cổ (lá thốt nốt bén hơn dao). Với trẻ em, bọn chúng cứ cầm chân đập đầu vào gốc cây rồi ném xuống hố. Chúng chỉ giết người vào đêm khuya và giết hàng loạt. Khủng khiếp hơn, bọn chúng còn đặt hệ thống âm thanh khuếch đại tại chỗ giết người để khủng bố tinh thần nạn nhân trước khi chết, để tra tấn những nạn nhân đang chờ thi hành án chết. Tội ác quái gở bị đẩy đến tột cùng man rợ, tệ hơn cả thú vật.

Bọn diệt chủng ngày ấy hiện có tên chết vì già, vì bệnh, có tên vẫn sống và chờ xét xử. Thế nhưng khi Tòa án quốc tế kết tội Duch, chỉ huy nhà tù Tung Sleng - thuộc hạ của Pol Pot - với bản án 35 năm tù giam, hắn còn lớn miệng kêu oan! Nhiều người đề nghị không nên xử tử. Hãy để bọn chúng sống trong đau đớn dằn vặt của lương tâm. Nhưng liệu chúng còn có lương tâm không khi có thể tàn ác như vậy.

Dòng Mê Kông vẫn cuồn cuộn phù sa bỏ lại phía sau quá khứ tang tóc. Tôi cầu xin cho hơn 1 triệu rưỡi oan hồn của người dân Khmer siêu thoát. Cầu mong cho chiến tranh và những tội ác diệt chủng như vậy vĩnh viễn đừng bao giờ xảy ra trên trái đất.

Nguyễn Văn Mỹ