Từ đưa robot về Việt Nam đến làm chủ 'công nghệ kép' trên Da Vinci Xi (Mỹ)

Sau 10 năm thực hiện ca phẫu thuật robot Da Vinci đầu tiên tại Việt Nam, PGS-TS-BS Vũ Lê Chuyên đã được trải nghiệm sử dụng nhiều thế hệ robot khác nhau, và tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, 2 hệ thống robot thế hệ mới Da Vinci Xi (sản xuất tại Mỹ) đã được “bậc thầy phẫu thuật robot” tiên phong thực hiện kết hợp nhiều kỹ thuật đỉnh cao thế giới trong phẫu thuật ung thư thận - tiết niệu, mở ra cơ hội mới cho những ca bệnh khó, bệnh hiếm, người bệnh đã điều trị lâu năm khi rút ngắn tối đa thời gian mổ, giảm xâm lấn, gia tăng hiệu quả và an toàn, giúp người bệnh hồi phục sớm.

Từ việc tiếp cận, làm chủ đến phát triển những kỹ thuật phẫu thuật robot phức tạp, y tế Việt Nam nói chung và Hệ thống Bệnh viện Tâm Anh nói riêng đang từng bước hiện thực hóa các định hướng lớn của Bộ Chính trị về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, hội nhập và chăm sóc sức khỏe nhân dân. Nghị quyết 57 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực đột phá; Nghị quyết 59 nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả hội nhập quốc tế; Nghị quyết 68 xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế; và Nghị quyết 72 đặt mục tiêu tạo đột phá trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Trong lĩnh vực y tế, làm chủ công nghệ cao, phát triển đội ngũ chuyên gia và đưa những kỹ thuật tiên tiến đến gần người bệnh là những bước đi cụ thể để hiện thực hóa các định hướng này.

Ca mổ đánh dấu cột mốc mới của phẫu thuật robot Việt Nam

Trưa thứ Bảy một ngày đầu tháng 8.2026, phòng mổ hiện đại theo công nghệ Hybrid hàng đầu thế giới của Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM chuẩn bị cho một ca phẫu thuật đặc biệt. Hai hệ thống robot Da Vinci Xi (Mỹ) được kết nối 2 buồng điều khiển để cùng lúc thực hiện ca mổ cho ông Nhượng, 74 tuổi, mắc ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn T2 kèm bệnh nền đái tháo đường lâu năm.

Ca mổ do PGS-TS-BS Vũ Lê Chuyên, Giám đốc Trung tâm Tiết niệu - Thận học - Nam khoa, chuyên gia bậc thầy về phẫu thuật robot với hơn 10 năm thực hiện kỹ thuật này đầu tiên tại Việt Nam, cùng ThS-BS-CKI Nguyễn Tân Cương (Phó khoa Tiết niệu), TS-BS Lê Phúc Liên (Nữ bác sĩ đầu tiên ứng dụng Da Vinci Xi trong lĩnh vực tiết niệu) và ê-kíp thực hiện.

Ở người cao tuổi có bệnh nền lâu năm, bên cạnh khó khăn khi phẫu thuật điều trị bệnh lý cụ thể, vấn đề khiến các chuyên gia, bác sĩ luôn lo lắng chính là việc kéo dài thời gian phẫu thuật và gây mê có thể làm tăng nguy cơ biến chứng ngoại ý. Giảm thời gian phẫu thuật tối đa mà vẫn đảm bảo chất lượng hiệu quả điều trị tối ưu chính là giải pháp tốt nhất cho người bệnh. Chính vì vậy, ở trường hợp người bệnh nền tiểu đường lâu năm có ung thư giai đoạn T2, PGS Chuyên và ê-kíp đã quyết định lựa chọn kết hợp 2 kỹ thuật đỉnh cao trong phẫu thuật robot Da Vinci Xi (Mỹ) là Dual Console (hai buồng điều khiển) và Single-site (một cổng/một vị trí) với mục tiêu giảm đến 70% thời gian phẫu thuật so với kỹ thuật truyền thống.

“Chúng tôi có điều kiện lý tưởng để thực hiện ca mổ trong mơ này, đó là sở hữu 2 hệ thống robot Da Vinci Xi trong cùng một bệnh viện, ngay cả các bệnh viện lớn hàng đầu thế giới cũng hiếm có. Tại Việt Nam, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là đơn vị đầu tiên và duy nhất có thể thực hiện kỹ thuật này”, PGS Chuyên khẳng định. Ông nhấn mạnh: Điểm quan trọng của sự kết hợp này là vừa giảm mức độ xâm lấn, vừa rút ngắn thời gian và tối ưu hóa hiệu quả cuộc mổ. Người bệnh được hưởng lợi trực tiếp khi thời gian phẫu thuật và gây mê được giảm, tổn thương mô được hạn chế và quá trình hồi phục thuận lợi hơn.

Với phẫu thuật nội soi thông thường hoặc nội soi 3D, phẫu thuật viên chỉ có thể thực hiện lần lượt từng thao tác với 2 thiết bị nội soi mô phỏng thao tác của tay người từ bên ngoài. Phẫu thuật robot đã nâng cao hiệu quả phẫu thuật khi 3/4 cánh tay robot có thể sử dụng linh hoạt với các cử động lên đến 540 độ và hệ thống camera siêu phóng đại, rõ nét. Mặc dù vậy, với trường hợp bệnh lý phức tạp, cần có nhiều chuyên gia chuyên môn sâu tham gia để tạo nên hiệu quả hoàn chỉnh, thì với một buồng điều khiển, chỉ một phẫu thuật viên có thể trực tiếp điều khiển robot và mỗi lần chỉ thao tác được trên hai trong bốn cánh tay robot. Khi cần sử dụng hai cánh tay còn lại, ê-kíp phải tạm dừng để chuyển quyền điều khiển, khiến thời gian mổ kéo dài hơn mặc dù đã không phải thực hiện nhiều cuộc mổ mới đạt được cùng hiệu quả điều trị.

Với Dual Console, kỹ thuật tích hợp 2 buồng điều khiển robot cùng tham gia phẫu thuật, hai phẫu thuật viên có thể cùng lúc điều khiển các cánh tay robot nhịp nhàng. Việc chuyển giao thao tác diễn ra gần như tức thời, giúp cuộc mổ liền mạch hơn, đồng thời tăng khả năng phối hợp, hỗ trợ nhau trong những thao tác phức tạp, đặc biệt, có thể thực hiện “cuốn chiếu” việc khâu đóng, tạo hình các vị trí ngay khi phẫu thuật viên chính đã cắt bỏ khối u, do đó, giảm tối đa nguy cơ chảy máu, co kéo, xâm lấn khác vốn rất khó kiểm soát trong các cuộc mổ phức tạp.

Bên cạnh đó, thiết bị “một cổng” Single-site đặc biệt còn giúp bác sĩ chỉ cần thực hiện một đường mổ duy nhất để đưa các cánh tay robot vào chính xác khu vực phẫu thuật. Nhờ giảm số lượng vết mổ, người bệnh ít đau, ít mất máu, giảm nguy cơ nhiễm trùng, hồi phục nhanh.

Với yêu cầu đặc biệt khó về hệ thống thiết bị hiện đại và trình độ của chuyên gia, cũng như các điều kiện hỗ trợ trước, trong và sau phẫu thuật phải đồng bộ, công nghệ Dual Console, Single-site chỉ được triển khai tại các trung tâm phẫu thuật lớn trên thế giới, nay đã được ứng dụng ngay tại Việt Nam.

Ca mổ ung thư tuyến tiền liệt của ông Nhượng hoàn tất trong khoảng 100 phút, thay vì lên đến 180 - 200 phút - gấp đôi thời gian như một số ca phẫu thuật tương tự. Vết mổ trên thành bụng chỉ khoảng 3 cm, thay vì 5 vết rạch như phương pháp phẫu thuật robot thường quy. Một ngày sau mổ, ông Nhượng đã tự đi lại, ăn uống tốt và khỏe mạnh xuất viện sau đó.

Hiệu quả và sự an toàn vượt trội của từng ca phẫu thuật đã cho thấy giá trị của công nghệ không chỉ nằm ở việc trang bị và điều khiển một robot riêng lẻ, mà với mục tiêu gia tăng hiệu quả và an toàn điều trị, ít xâm lấn hơn, ít mất máu, giảm thời gian gây mê và tạo điều kiện hồi phục sớm. Việc đầu tư lớn và đồng bộ cho hạ tầng công nghệ thiết bị và đội ngũ chuyên gia trình độ cao đã mang lại những bước tiến mới cho y tế Việt Nam, đạt mức tương đương với các quốc gia có nền y tế hiện đại ở lĩnh vực phẫu thuật robot đỉnh cao.

Từ ý tưởng tiên phong đưa robot về Việt Nam đến làm chủ công nghệ mới và trở thành chuyên gia đào tạo quốc tế về phẫu thuật robot

Phẫu thuật robot Da Vinci sau khi được Bộ Y tế phê duyệt và triển khai tại Việt Nam từ năm 2016, PGS-TS-BS Vũ Lê Chuyên là chuyên gia Việt Nam đầu tiên học tập và đạt chứng chỉ phẫu thuật robot tại Hàn Quốc về làm chủ kỹ thuật và thực hiện phẫu thuật thành công.

Từ những ngày đầu “học chay” đến khi trở thành chuyên gia làm chủ những kỹ thuật đỉnh cao trên “vũ trụ robot và siêu máy” phục vụ phẫu thuật, chẩn đoán, điều trị hàng trăm bệnh lý, sau một thập kỷ, PGS Chuyên khẳng định, phẫu thuật robot tại Việt Nam đã bước sang giai đoạn mới, ngang tầm với các quốc gia có nền y tế hiện đại trên thế giới. Tuy nhiên, trên bình diện quốc gia, một trung tâm phẫu thuật robot hiện đại, toàn diện như Tâm Anh, dẫu thực hiện hàng chục nghìn đến hàng trăm nghìn ca mỗi năm thì vẫn chưa đáp ứng nhu cầu thực tế tại Việt Nam, cũng như khai thác tiềm năng là điểm đến “du lịch y tế” trong khu vực và trên thế giới.

Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả phẫu thuật robot không chỉ cần một hệ thống robot mà đòi hỏi cả hệ sinh thái y tế công nghệ cao. Tại Trung tâm phẫu thuật robot hiện đại Tâm Anh, robot được kết nối với hệ thống chẩn đoán hình ảnh hiện đại như CT hơn 100.000 lát cắt, MRI 3.0 Tesla, các siêu máy nội soi ứng dụng AI, chụp nhũ ảnh 3D, cùng nhiều thiết bị xét nghiệm, giải phẫu bệnh tối tân; phòng mổ Hybrid, thiết bị gây mê - hồi sức tiên tiến và các thiết bị công nghệ cao hỗ trợ, tạo thành một “vũ trụ” robot và siêu máy đồng bộ, phục vụ toàn diện từ chẩn đoán, lập kế hoạch đến điều trị và theo dõi người bệnh.

Theo các chuyên gia, đầu tư hàng nghìn tỷ đồng cho máy móc mới chỉ là bước đầu. Nếu không có đội ngũ được đào tạo bài bản, quy trình phối hợp đồng bộ và số lượng ca đủ lớn, thiết bị khó phát huy hết giá trị, thậm chí có nguy cơ lãng phí nguồn lực. Vì vậy, phát triển phẫu thuật robot không nên là cuộc đua mua sắm trang thiết bị, mà cần xây dựng đồng thời “vũ trụ” công nghệ và con người để làm chủ và khai thác hiệu quả các hệ thống này.

Việt Nam hiện có 6 hệ thống Da Vinci Xi đang hoạt động, trong đó Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là đơn vị đầu tiên sở hữu hai hệ thống Da Vinci Xi (Mỹ) và thực hiện nhiều kỹ thuật, đa dạng lĩnh vực phẫu thuật nhất, đồng thời cũng là đơn vị thực hiện các chương trình huấn luyện đào tạo từ cơ bản đến chuyên sâu chuyên môn kỹ thuật cho các bệnh viện, đơn vị khác. Và ngay sau khi đưa vào sử dụng, Bệnh viện Tâm Anh cũng là bệnh viện có số lượng ca phẫu thuật robot Da Vinci Xi nhiều nhất. Tính trong giai đoạn từ tháng 5.2025 - tháng 8.2026, bệnh viện đã thực hiện thành công hơn 500 ca phẫu thuật ung thư và bệnh khó trong các lĩnh vực tiết niệu, tiêu hóa, ngoại lồng ngực - mạch máu và sản phụ khoa. Sự nỗ lực của các ê-kíp giúp Bệnh viện Tâm Anh trở thành bệnh viện đầu tiên tại Việt Nam vượt mốc 500 ca phẫu thuật bằng robot Da Vinci Xi trong thời gian ngắn nhất.

Việc sở hữu đồng thời hai hệ thống robot đã mở ra khả năng triển khai những kỹ thuật đòi hỏi hạ tầng đặc biệt, như ca mổ kết hợp Dual Console và Single-site nói trên.

TS-BS Vương Ánh Dương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế), cho biết phẫu thuật robot được các bệnh viện đẩy mạnh trong 5 - 7 năm qua. Bộ Y tế đã duyệt bổ sung, cập nhật hơn 50 kỹ thuật mổ robot toàn diện và đồng bộ. Theo ông, đây cũng là một phần trong xu hướng chuyển đổi số và phát triển y tế theo tinh thần Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị về đột phá trong công tác bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe nhân dân.

Làm chủ công nghệ triệu USD, mở đường cho du lịch y tế

Những năm đầu robot mới được đưa vào Việt Nam, chi phí đầu tư và vận hành cao, bảo hiểm y tế chưa hỗ trợ thanh toán khiến phẫu thuật robot vẫn là lựa chọn xa xỉ với nhiều người. Khi ngày càng nhiều bệnh viện đầu tư hệ thống robot, người dân có thêm cơ hội tiếp cận kỹ thuật này.

Tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, kiều bào và người nước ngoài hiện chiếm gần 20% tổng số ca phẫu thuật bằng robot. Thời gian xuất viện sau mổ chỉ 24 - 48 giờ, giảm 50 - 70% thời gian lưu viện so với mổ hở và nội soi truyền thống.

Ông Donald (67 tuổi, sống tại Canada), phát hiện PSA tăng lên 20 ng/mL trong một lần khám sức khỏe định kỳ, trong khi mức bình thường dưới 4 ng/mL. Do phải chờ khoảng 6 tháng mới được chụp MRI kiểm tra chuyên sâu tại Canada, lo bệnh tiến triển, ông quyết định sang Việt Nam. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, ông được thăm khám, chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt và phẫu thuật ngay.

“Đến Việt Nam phẫu thuật là quyết định đúng đắn. Tôi được chẩn đoán và điều trị nhanh chóng, ca mổ diễn ra thuận lợi, ít đau và hồi phục tốt. Điều khiến tôi ấn tượng là đội ngũ bác sĩ có chuyên môn cao và bệnh viện hiện đại”, ông Donald chia sẻ.

Trong chuyến du lịch tại Việt Nam, ông Philippe (54 tuổi, quốc tịch Pháp), bất ngờ bị rối loạn tiêu hóa. Kết quả nội soi đại tràng tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM xác định ung thư. Thay vì trở về Pháp phẫu thuật, ông lựa chọn Tâm Anh để cắt khối ung thư đại tràng bằng robot.

Tương tự, bà Martha (53 tuổi, quốc tịch Mỹ), bị xuất huyết kéo dài sau mãn kinh do u xơ tử cung kích thước lớn. Nếu phẫu thuật tại Mỹ, bà phải chờ khoảng 2 tháng. Tại Tâm Anh, chỉ 12 giờ sau khi nhập viện, bà được phẫu thuật. Ca cắt tử cung bằng robot kéo dài 60 phút, lượng máu mất khoảng 30 ml; bà hồi phục nhanh và xuất viện sau 24 giờ.

Trường hợp chị Hạnh (47 tuổi, Việt kiều) định cư tại Australia, bị thiếu máu do u xơ tử cung và phải truyền sắt kéo dài 15 năm. Sau khi trở về Việt Nam, chị chọn Bệnh viện Tâm Anh và được phẫu thuật cắt tử cung bằng robot, chấm dứt tình trạng rong huyết kéo dài và cải thiện chất lượng sống.

Những trường hợp này cho thấy một lợi thế ngày càng rõ của phẫu thuật robot tại Việt Nam: người bệnh có thể tiếp cận kỹ thuật phẫu thuật phức tạp với thời gian chờ ngắn, hồi phục nhanh và chi phí cạnh tranh, trong khi vẫn được điều trị bởi đội ngũ chuyên gia được đào tạo bài bản. Chi phí một ca phẫu thuật robot tại Việt Nam hiện từ khoảng 3.000 - 7.000 USD, tương đương từ 85 - 180 triệu đồng, chỉ bằng khoảng 1/10 so với Mỹ và thấp hơn nhiều so với Singapore hay Thái Lan.

ẢNH: BVĐK Tâm Anh

“Chi phí ca mổ robot của tôi chỉ bằng khoảng 1/3 chi phí mổ bằng phương pháp truyền thống tại Australia. Việc kết hợp điều trị bằng công nghệ robot với trải nghiệm du lịch giúp Việt Nam mở rộng ‘tệp khách’, kéo dài mức chi tiêu trên mỗi khách và thu hút ngoại tệ”, chị Hạnh chia sẻ.

Theo PGS-TS-BS Trần Quang Bính, Giám đốc chuyên môn Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, để đón người bệnh quốc tế, Tâm Anh đầu tư đồng bộ từ robot, AI và thiết bị máy móc hiện đại, đội ngũ bác sĩ được đào tạo bài bản đến quy trình điều trị chuẩn hóa, giúp người bệnh tiếp cận kỹ thuật tiên tiến với chi phí hợp lý hơn. Riêng năm 2025, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM đón 12.000 lượt khách quốc tế đến khám chữa bệnh, bao gồm các nước có nền y học tiên tiến như Pháp, Mỹ, Anh, Đức, Canada, Singapore và nhiều nước khu vực.

Từ đi học mổ robot đến “xuất khẩu” chuyên gia đào tạo quốc tế

PGS-TS-BS Vũ Lê Chuyên đã trực tiếp thực hiện hơn 250 ca phẫu thuật robot, từ thế hệ Da Vinci Si đến Xi, nhưng điều ông quan tâm hiện nay không chỉ là số ca mổ mà là xây dựng đội ngũ kế cận, để ngày càng nhiều bác sĩ làm chủ công nghệ, giúp nhiều người bệnh có cơ hội tiếp cận phẫu thuật robot ngay tại Việt Nam.

Với lợi thế cơ sở vật chất và chuyên gia bậc thầy, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM hiện có 12 ê-kíp phẫu thuật robot đa chuyên khoa từ Thận - Tiết niệu, Tiêu hóa đến Ngoại Lồng ngực và Sản Phụ khoa, trong đó Trung tâm Tiết niệu - Thận học - Nam khoa đã có 4 ê-kíp phẫu thuật robot và dự kiến đến cuối năm 2026 có thêm 2 ê-kíp. Đây là những con số mơ ước của nhiều bệnh viện khi có thể có được một vài hệ thống robot, nhưng đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm thì phải cần từ vài năm đến hàng chục năm mới có thể có thêm một nhân sự. Tại Tâm Anh, mô hình đào tạo được triển khai song song ngay trong phòng mổ, bác sĩ chính trực tiếp hướng dẫn bác sĩ trẻ qua từng ca bệnh.

“Nhờ hệ thống Dual Console với hai buồng điều khiển, người hướng dẫn có thể theo dõi, chỉnh sửa thao tác hoặc tiếp nhận điều khiển bất cứ lúc nào nếu cần, vừa đảm bảo an toàn cho người bệnh vừa rút ngắn quá trình đào tạo”, PGS-TS-BS Vũ Lê Chuyên nói.

Theo ông, đây cũng là điểm cho thấy giá trị của Dual Console không chỉ nằm ở một ca mổ. Công nghệ này đồng thời trở thành công cụ đào tạo trực tiếp trên người bệnh, giúp bác sĩ trẻ nhanh chóng tiếp cận kỹ thuật nhưng vẫn có chuyên gia kiểm soát trong quá trình thực hiện.

ẢNH: BVĐK Tâm Anh

Còn tại Trung tâm Sản Phụ khoa, BS-CKII Nguyễn Bá Mỹ Nhi, Giám đốc Trung tâm cũng xây dựng đội ngũ kế thừa song song với việc làm chủ các phẫu thuật robot điều trị ung thư tử cung, cổ tử cung, bóc u xơ, u lạc nội mạc và tái tạo sàn chậu. Trung tâm hiện có 3 ê-kíp và đang đào tạo thêm 2 ê-kíp.

Tháng 3.2026, bác sĩ Mỹ Nhi phối hợp các chuyên gia phẫu thuật robot hàng đầu tại Mỹ tổ chức chương trình đào tạo và thực hành phẫu thuật robot trong lĩnh vực Sản Phụ khoa tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, thu hút khoảng 200 bác sĩ trong và ngoài nước. Chương trình góp phần hình thành mạng lưới nhân lực có khả năng tiếp cận và triển khai kỹ thuật robot tại nhiều cơ sở y tế.

Không dừng ở đào tạo nội viện, các chuyên gia phẫu thuật robot của Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh còn chuyển giao kỹ thuật cho nhiều bệnh viện trong và ngoài nước.

PGS-TS-BS Vũ Lê Chuyên trực tiếp tham gia khóa đào tạo phẫu thuật nội soi robot cơ bản kéo dài 30 ngày tại Bệnh viện K, nhằm chuẩn hóa kỹ năng và cập nhật tiến bộ trong phẫu thuật ung thư bằng robot. PGS-TS-BS Vũ Hữu Vĩnh, Giám đốc Trung tâm Ngoại lồng ngực - Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cũng chuyển giao kỹ thuật phẫu thuật robot điều trị ung thư phổi tại đây, thay vì phải mời chuyên gia nước ngoài.

ẢNH: Bác sĩ cung cấp

Đặc biệt, từ đầu năm 2026 đến nay, Trung tâm Tiết niệu - Thận học - Nam khoa đã đón 5 đoàn bác sĩ từ Indonesia, Philippines đến Việt Nam học tập và trực tiếp quan sát quy trình phẫu thuật robot cùng các chuyên gia trong nước. Những ca mổ thực tế tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh trở thành “giảng đường”, nơi kinh nghiệm được truyền lại cho các bác sĩ trong khu vực.

“Khi một ca mổ thành công có thể trở thành bài học cho nhiều ê-kíp khác, công nghệ không còn nằm trong tay một vài bác sĩ mà dần trở thành năng lực của cả hệ thống”, PGS-TS-BS Trần Quang Bính nhấn mạnh.