Từ sau song sắt Trại giam Gia Trung, những đôi tay học cách làm lại cuộc đời

Trong những xưởng may, xưởng mộc của Trại giam Gia Trung, thuộc Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng (Cục C10, Bộ Công an), đóng tại xã Hra, Gia Lai), tiếng máy may rộn rã, tiếng đục đẽo đều đặn thay cho những ngày tháng nặng nề. Ở nơi mà người ta vẫn nghĩ chỉ có sự nghiêm khắc và cách biệt, những đôi tay từng lầm lỗi đang học cách tạo ra sản phẩm có ích, học cách tin vào ngày mai.

Khi học nghề trở thành hành trang

Phạm nhân Huỳnh Tuấn Anh (37 tuổi, ở xã Tuy Phước, Gia Lai) bước vào trại với bản án 8 năm tù về tội "giết người". Đó là hậu quả của một lần dại dột theo bạn bè, cầm hung khí chém người. Đến nay, anh đã chấp hành được 5 năm 10 tháng, được giảm án 3 đợt với tổng thời gian 24 tháng nhờ cải tạo tốt.

Ở trại, Tuấn Anh được học nghề làm ghế và nay đã khá thành thạo. "Ba mẹ em ở nhà làm nông. Vì em mang tội mà khổ cả bản thân và gia đình", anh nói.

ẢNH: TRẦN HIẾU

Chưa lập gia đình, Tuấn Anh đã tính sẵn: ra trại sẽ xin làm công nhân ở cơ sở cần thợ đóng ghế, hoặc học thêm nghề khác để mưu sinh, làm lại cuộc đời.

Với phạm nhân Rcom H'lâm (38 tuổi, ở xã Ia Hiao), câu chuyện còn nhiều trăn trở hơn. Từng có hơn 12 năm đứng lớp dạy học ở Ayun Pa (Gia Lai), nhưng rồi chị sa vào vòng nợ nần, vay người này trả người kia đến khi mất khả năng thanh toán, rồi phạm tội "lừa đảo chiếm đoạt tài sản" và kéo cả chồng lẫn mẹ ruột vào vòng lao lý.

Chị chịu án 14 năm tù, đã thụ án 3 năm 2 tháng. Còn chồng chị chịu án 9 năm, mẹ ruột 12 năm, đang thụ án ở hai trại giam khác nhau tại tỉnh Đắk Lắk. Hai đứa con, 11 và 6 tuổi, đang được người dì ruột nuôi nấng, cho đi học.

ẢNH: TRẦN HIẾU

Nhờ thông minh, chăm chỉ, chỉ sau một thời gian ngắn H'lâm đã làm chủ từng đường may, đọc được bản vẽ để cắt may thành thạo.

H'lâm kể: "Em được học nghề nên vừa có nghề vừa vơi đi nỗi buồn cuộc đời. Đó là một sự trả giá quá đau xót. Với nghề học được ở đây, chắc sau này ra tù em cũng không khó để kiếm việc làm, nuôi bản thân và con cái".

Câu nói giản dị ấy của H'lâm chứa cả một động lực: cải tạo tốt, học được nghề chính là sợi dây nối người mẹ nơi trại giam với hai đứa con đang ngóng chờ ở bên ngoài.

Học để hành, để tự tin

Điều đáng chú ý là các phạm nhân ở đây không chỉ học lý thuyết. Họ có môi trường để vừa học vừa thực hành, nhờ đó tay nghề được nâng lên từng ngày, tích lũy "vốn liếng" cho lúc tái hòa nhập.

Phạm nhân Đinh Thị Liên (46 tuổi, quê ở tỉnh Hòa Bình cũ) đang thụ án 10 năm tù về tội "tham ô tài sản", đã chấp hành án hơn 2 năm. Chị có 3 người con, trước khi vào trại chị đã ly hôn. Con đầu vừa tốt nghiệp đại học và đi làm, hai con nhỏ ở với dì.

ẢNH: TRẦN HIẾU

Chị kể: "Mình từng rất sợ khi bước vào trại, nghĩ rằng sẽ gặp những hình phạt khắc nghiệt. Nhưng không hề! Mình tuân thủ đầy đủ nội quy, quy định thì không có hình phạt nào cả. Mình đã mang tội thì phải chịu. Giờ phải cố gắng học nghề cho tốt, cải tạo cho tốt để được giảm án".

Sự chuyển biến trong nhận thức của những người như chị Liên cho thấy giá trị của một môi trường cải tạo nhân văn nhưng nghiêm minh. Đấy là kỷ cương đi cùng cơ hội. Và cơ hội ấy được cụ thể hóa bằng nghề.

Không dừng ở việc kèm cặp tại chỗ, Trại giam Gia Trung còn phối hợp với Trường cao đẳng Gia Lai tổ chức các lớp dạy nghề. Phạm nhân hoàn thành khóa học và đủ điều kiện sẽ được cấp tín chỉ. Quá trình ấy cũng giúp họ tự giác hơn, tích cực hơn và tự tin hơn khi trở lại cộng đồng.

Người ta thường nói bản án là dấu chấm hết. Nhưng nhìn những phạm nhân miệt mài bên khung ghế, bên máy may, có thể thấy bản án cũng có thể là một dấu phẩy, một khoảng dừng để nhìn lại, để học và để chuẩn bị. Một người ra tù với tấm tín chỉ, tay nghề vững và ý chí làm lại sẽ có cơ hội tìm được việc làm, nuôi sống bản thân, chăm lo gia đình, từ đó giảm nguy cơ tái phạm, góp phần giữ bình yên cho xã hội.

Mỗi sản phẩm làm ra hôm nay cũng chính là sự xác tín đối với chính bản thân họ. Ở Trại giam Gia Trung, hoàn lương không phải khẩu hiệu mà đấy là một hành trình cụ thể, được bắt đầu từ chính đôi bàn tay lao động, từ ý chí vươn lên để tái hòa nhập cộng đồng.

Đại tá Đào Ngọc Sỹ, Giám thị Trại giam Gia Trung, cho biết đơn vị hiện quản lý hơn 3.900 phạm nhân với nhiều tội danh. Bên cạnh nhiệm vụ giam giữ, cải tạo, công tác dạy nghề được đặc biệt chú trọng. Nhiều năm qua, trại cùng Trường cao đẳng Gia Lai mở các lớp học nghề, cấp chứng chỉ cho phạm nhân với nhiều ngành nghề thiết thực: trồng và chăm sóc cây cao su, điện dân dụng, xây dựng, may mặc, đan lát, trồng rau sạch an toàn.

"Đây cũng là điều kiện quan trọng giúp họ mưu sinh, tái hòa nhập cộng đồng tốt hơn sau khi chấp hành hình phạt tù", đại tá Sỹ nhấn mạnh.