Tự trưng cầu giám định: Khi nào được công an, viện kiểm sát, tòa chấp nhận?

Ngày 19.3, Bộ Tư pháp tổ chức hội thảo lấy ý kiến hồ sơ dự thảo Nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành luật Giám định tư pháp và các văn bản liên quan.

Theo luật Giám định tư pháp 2025, giám định tư pháp là việc sử dụng kiến thức, phương tiện, phương pháp khoa học, kỹ thuật, nghiệp vụ để kiểm tra, đánh giá, kết luận về chuyên môn những vấn đề có liên quan đến hoạt động tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự, giải quyết vụ việc dân sự, vụ án hành chính.

Việc này thực hiện theo trưng cầu của người trưng cầu giám định tư pháp, hoặc theo yêu cầu của người yêu cầu giám định tư pháp.

ẢNH: NGÂN NGA

Theo đó, "người trưng cầu giám định tư pháp" bao gồm cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng; cơ quan, người được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra...

"Người yêu cầu giám định tư pháp" là người có quyền tự mình yêu cầu giám định tư pháp sau khi đã đề nghị người trưng cầu giám định tư pháp trưng cầu giám định mà không được chấp nhận theo quy định về tố tụng hình sự, tố tụng dân sự và tố tụng hành chính.

Đang có sự khác nhau về quan điểm 

Phát biểu tại hội thảo, nhiều chuyên gia quan tâm về "thực hiện dịch vụ giám định ngoài tố tụng của tổ chức giám định tư pháp công lập là đơn vị sự nghiệp công lập" tại điều 19 của dự thảo Nghị định.

Dự thảo Nghị định chưa nêu rõ như thế nào là "thực hiện dịch vụ giám định ngoài tố tụng". Nếu trường hợp cá nhân, tổ chức tự ý đi giám định rồi nộp kết quả cho cơ quan tố tụng như công an, viện kiểm sát, toàn án thì có được xem là hợp pháp hay không? Các cơ quan tố tụng có được sử dụng kết quả này hay vẫn phải trưng cầu giám định tư pháp lại?

ẢNH: NGÂN NGA

Bác sĩ Hà Phương, Giám đốc Trung tâm Pháp y TP.HCM (thuộc Sở Y tế TP.HCM) cho rằng hiện chưa có định nghĩa "giám định ngoài tố tụng" là gì. Về việc thực hiện giám định theo yêu cầu, bằng cách nào để cá nhân có thể được yêu cầu giám định tư pháp sau khi bị cơ quan tố tụng từ chối?

"Vì thực tế rất nhiều cá nhân, luật sư, người đại diện yêu cầu Trung tâm Pháp y thực hiện giám định nhưng trung tâm lại yêu cầu họ phải chứng minh rằng đã bị cơ quan tố tụng từ chối bằng văn bản. Với yêu cầu này thì gần như tất cả các trường hợp không đưa ra được văn bản", bác sĩ Hà Phương nói.

Như vậy, bác sĩ Hà Phương cho rằng có những quy định nhân văn để đảm bảo quyền lợi của công dân nhưng khi vào thực tiễn thì chưa triển khai được.

ẢNH: NGÂN NGA

Cùng bàn về vấn đề trên, thượng tá Ngô Quý Hiền, Phó trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về kinh tế, tham nhũng, buôn lậu và môi trường Công an tỉnh Đồng Nai, cho rằng trong các vụ tai nạn giao thông, ở giai đoạn ban đầu để có đủ căn cứ xử lý hình sự hay không thì phải có kết quả giám định.

"Theo tôi, kết quả giám định ấy phải được công nhận và không cần thiết phải giám định lại khi chuyển sang cơ quan điều tra", thượng tá Hiền nói.

Bởi theo thượng tá Hiền, thương tích cơ thể con người sau một thời gian sẽ lành lại mà nếu dùng kết quả giám định sau này sẽ khác với kết quả giám định ban đầu.

Bà Nguyễn Thị Thụy, Trưởng phòng Quản lý đấu giá tài sản, giám định tư pháp, trọng tài, hòa giải thương mại Cục Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp) cũng cho rằng ý kiến của thượng tá Quý Hiền đáng lưu tâm vì đây cũng là cách "để tránh lãng phí thời gian, công sức".

ẢNH: NGÂN NGA

Còn theo thượng tá Bùi Duy Kha, Phó chánh văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP.HCM, một tài liệu kết quả giám định có được coi là chứng cứ hay không thì phải căn cứ vào chứng cứ trong vụ án hình sự đã được thu thập đúng trình tự.

Trong vụ án tai nạn giao thông, thương tích dưới 60% thì chưa cấu thành tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ. Khi giải quyết tin báo tố giác tội phạm, cơ quan điều tra sẽ trưng cầu giám định đối với người liên quan trong vụ tai nạn đó. Kết quả đó được thu thập đúng trình tự thì được coi là chứng cứ.

"Còn cá nhân cũng tự đi giám định, nếu không được thu thập theo trình tự quy định pháp luật thì cơ quan điều tra chỉ dùng để tham khảo. Nếu có sự chênh lệch về các kết quả, cơ quan điều tra sẽ trưng cầu giám định và đây là kết quả cuối cùng", thượng tá Bùi Duy Kha nói.

Sau khi nghe các ý kiến phát biểu trên, bà Nguyễn Thị Thụy cho rằng chính vì đang có sự khác nhau về quan điểm nên liên ngành các cơ quan tố tụng phải ngồi lại với nhau để có những hướng dẫn giải quyết vụ án cho phù hợp.