Tuyển sinh đại học: Có nên tổ chức kỳ thi chung ?

Trong dự thảo sửa đổi quy chế tuyển sinh đại học (ĐH), Bộ GD-ĐT đề xuất danh mục mã số các phương thức xét tuyển gồm 11 mã ngành, trong đó mã 401 là "Sử dụng kết quả kỳ thi tuyển sinh chung của các cơ sở đào tạo". Đại diện một số trường ĐH cho rằng việc tổ chức một kỳ thi chung là giải pháp nên hướng tới, nhưng cũng có ý kiến e ngại tính khả thi của phương án này bởi chính rào cản ngay trong dự thảo quy chế.

Cần 1 - 2 kỳ thi chuẩn hóa để giảm tải

Theo GS Vũ Văn Yêm, Phó giám đốc ĐH Bách khoa Hà Nội, hiện bên cạnh kỳ thi tốt nghiệp THPT, nhiều trường đã chủ động tổ chức các kỳ thi riêng để phục vụ tuyển sinh như kỳ thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia Hà Nội (HSA), của ĐH Quốc gia TP.HCM (V-ACT) hay kỳ thi đánh giá tư duy của ĐH Bách khoa Hà Nội (TSA). Tuy nhiên, việc mỗi đơn vị vận hành một kỳ thi độc lập đang đặt ra nhiều bất cập. Điều này gây rắc rối cho thí sinh (TS) khi phải ôn luyện và tham gia nhiều kỳ thi nếu muốn đăng ký vào các trường khác nhau.

ẢNH: KHÁNH DUY

Vì vậy Bộ GD-ĐT cần có quy định quản lý để đồng nhất các kỳ thi riêng, hướng tới tối đa 1 - 2 kỳ thi dùng chung cho toàn bộ hệ thống ĐH, giúp phân tầng trong tuyển sinh. Các trường tốp trên sẽ sử dụng kết quả kỳ thi này để chọn lọc TS có năng lực tư duy cao; các trường tốp trung và dưới toàn quyền tự chủ xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT hoặc học bạ.

Một đại diện nhóm xét tuyển miền Bắc cũng tán thành đề xuất trên. "Nếu các trường ĐH ngồi lại với nhau, thống nhất quy đổi kết quả từ các kỳ thi riêng lẻ (HSA, TSA, V-ACT...) thành một nguồn tuyển chung thì có được tính là kỳ thi chung của các cơ sở giáo dục ĐH (mã 401) hay không? Nếu có thì cơ chế này sẽ tạo ra bộ nguồn tuyển đủ lớn, giúp TS chỉ cần tham gia một kỳ thi là có thể đăng ký xét tuyển bình đẳng vào nhiều trường", vị này cho biết.

Tiến sĩ Lê Anh Đức, Trưởng phòng Đào tạo, ĐH Kinh tế quốc dân, cho hay mới đây Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1612/QĐ-TTg về việc phê duyệt đề án phát triển, nâng cao chất lượng các cơ sở giáo dục ĐH trên địa bàn thủ đô, qua đó lựa chọn 12 cơ sở dẫn dắt giáo dục Hà Nội. Những cơ sở này cần thể hiện vai trò dẫn dắt của mình, trong đó có việc tuyển sinh, vừa đảm bảo tự chủ ĐH vừa đảm bảo tính đồng bộ. Ví dụ, khối các trường kinh tế - kinh doanh có thể nghĩ tới 1 bài thi đánh giá chung.

Nên xem phương thức là công cụ, công bằng là mục tiêu

Theo tiến sĩ Lê Trường Tùng, Chủ tịch Hội đồng trường Trường ĐH FPT, nếu mục tiêu của Bộ GD-ĐT là đơn giản hóa kỳ tuyển sinh thì có 2 cách làm.

Cách thứ nhất là tiếp tục quản lý số lượng phương thức: cả hệ thống có 11 phương thức, mỗi trường tối đa 5, mỗi ngành tối đa 3, rồi tiến tới mỗi ngành chỉ còn 1. Đây là cách giảm sự phức tạp bằng quy định.

Nhưng còn một cách khác, làm cho hệ thống trở nên đơn giản. Hiện nay chúng ta có nhiều kỳ thi riêng, trong đó có 2 kỳ thi đánh giá năng lực của 2 ĐH quốc gia. Hai kỳ thi này đã tạo ra một nền tảng đáng kể. Hai ĐH quốc gia đã thử nghiệm bài thi, xây dựng ngân hàng câu hỏi, công nghệ, mạng lưới điểm thi và tạo được sự chấp nhận của nhiều trường ĐH. Có thể kết hợp những gì 2 ĐH đã làm để xây dựng một kỳ thi tuyển sinh ĐH mang tính quốc gia do trung tâm khảo thí quốc gia thực hiện, tổ chức 2 - 3 lần mỗi năm. Có thể tạm gọi đây là kỳ thi NUAT - National University Admission Test, một dạng kỳ thi SAT VN.

Khi ấy, đối với tuyển sinh thông thường, có thể chỉ cần một phương thức chính: dùng kết quả NUAT. TS không cần tính xem mình phải thi HAS hay V-ACT, kỳ thi riêng của trường này, chuẩn bị học bạ cho trường kia hay kiếm thêm chứng chỉ để được cộng điểm. Học sinh học chương trình phổ thông, thi NUAT tại các điểm thi thuận tiện trên toàn quốc, có thể thi lại để cải thiện kết quả, rồi dùng một kết quả đó đăng ký nhiều trường. Các ngành có yêu cầu đặc thù vẫn có thể đặt sàn bổ sung: ngoại ngữ, năng khiếu, sức khỏe... Nhưng đó là điều kiện đầu vào, không nhất thiết phải biến thành những phương thức tuyển sinh mới.

"Mô hình này có nét tương đồng với logic của Gaokao ở Trung Quốc: một kỳ thi chuẩn hóa quy mô quốc gia tạo ra thước đo chính để tuyển sinh ĐH thay vì để mỗi trường và mỗi TS chạy theo nhiều hệ thống đánh giá khác nhau. Khi ấy các câu hỏi "mỗi trường được 5 phương thức hay 3?", "mỗi ngành được 3 hay 1?" cũng bớt quan trọng. Không cần dùng quá nhiều quy định để ép hệ thống đơn giản. Hãy thiết kế một hệ thống vốn đã đơn giản. Và tiêu chuẩn để đánh giá hệ thống ấy nên theo đúng thứ tự: Công bằng cho TS → Thuận lợi cho TS → Tự chủ cho trường → Thuận tiện cho nhà nước. Phương thức chỉ là công cụ. Công bằng mới là mục tiêu", tiến sĩ Tùng nói.

ảnh: Ngọc Dương

Rào cản "tiếp cận ngang bằng" từ dự thảo

Theo ông Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục ĐH, Bộ GD-ĐT, Bộ khuyến khích các trường ĐH chủ động liên kết thành lập các cụm thi hoặc kỳ thi vùng miền dùng chung. Khi các trường liên kết công nhận và quy đổi kết quả của nhau (như dùng chung kết quả HSA, TSA-V-ACT), quy mô nguồn tuyển sẽ đủ lớn, giải quyết triệt để rủi ro thiếu chỉ tiêu và giảm tối đa chi phí, áp lực thi cử cho TS. Bộ cũng đang trình Chính phủ phê duyệt đề án thi và tuyển sinh mới. Bức tranh tuyển sinh những năm tới sẽ mở ra các cơ chế linh hoạt, nghiên cứu giao trách nhiệm hoặc phối hợp liên kết tổ chức thi phân loại theo nhóm ngành/vùng miền nhằm nâng cao chất lượng đầu vào cho toàn hệ thống.

PGS Nguyễn Thị Hòa, Trưởng phòng Truyền thông - Tuyển sinh, Trường ĐH Giao thông vận tải, cho biết bà ủng hộ một kỳ thi có chất lượng, đánh giá đúng năng lực của người học phục vụ cho tuyển đầu vào các trường, để lựa chọn được người học có năng lực, đặc biệt phục vụ cho nhóm ngành STEM. Tuy nhiên, Bộ GD-ĐT cần lưu ý việc quản lý kỳ thi này, ngoài các yếu tố công bằng, minh bạch... còn "đảm bảo tất cả TS đều có thể tiếp cận" mà chính dự thảo sửa đổi quy chế tuyển sinh đã yêu cầu.

"Bộ GD-ĐT yêu cầu tất cả TS đều tiếp cận được, đồng thời mỗi ngành chỉ dùng 1 phương thức tuyển sinh, do đó gần như không có phương thức nào khác đáp ứng được đồng thời 2 yêu cầu này ngoài xét điểm thi tốt nghiệp THPT hoặc xét học bạ. Nếu có thêm một kỳ thi thì kỳ thi đó cũng không thể đảm bảo 100% TS tiếp cận, nhất là khi dự kiến dùng nhiều công nghệ thì học sinh vùng sâu, vùng xa làm sao tiếp cận ngang bằng được với học sinh vùng kinh tế phát triển", PGS Hòa nêu quan điểm.