Ưu tiên cho văn hóa bằng ngân sách, chính sách

Đột phá cốt lõi cho phát triển văn hóa

PGS-TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và xã hội của Quốc hội, nêu ra nhiều nội dung đột phá cốt lõi và giá trị chính sách của Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa VN. Ông chia sẻ những nội dung này tại Hội thảo quốc gia "Phát triển văn hóa VN trong kỷ nguyên mới: lý luận và thực tiễn tiếp cận từ Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị" (ĐH Văn hóa Hà Nội tổ chức ngày 15.4).

ẢNH: NVCC

Với đột phá về thu hút nguồn lực đầu tư cho văn hóa, PGS-TS Bùi Hoài Sơn đánh giá nghị quyết đang hướng tới thiết kế cơ chế để huy động nguồn lực tổng hợp cho phát triển. "Giá trị lớn nhất của nhóm chính sách này là nó tác động trực diện vào ba điểm nghẽn lớn nhất của đầu tư văn hóa hiện nay: quy hoạch, đất đai và thủ tục. Trên thực tế, nhiều dự án văn hóa không thể hình thành hoặc chậm triển khai không phải vì thiếu nhu cầu xã hội, mà vì vướng quy hoạch, thiếu quỹ đất và thủ tục kéo dài. Trong bối cảnh văn hóa ngày càng gắn với đô thị sáng tạo, với tổ chức sự kiện quốc tế và với cạnh tranh hình ảnh điểm đến, việc tháo gỡ độ trễ thể chế là yêu cầu có ý nghĩa chiến lược", PGS-TS Bùi Hoài Sơn đánh giá.

PGS-TS Sơn cũng nhắc đến đột phá về bảo đảm nguồn lực tương xứng, quy định đảm bảo chi cho văn hóa tối thiểu hằng năm 2% tổng chi ngân sách nhà nước và tăng dần theo yêu cầu phát triển. Các mảng hạ tầng dữ liệu văn hóa quốc gia, nền tảng số dùng chung, nội dung số, hạ tầng văn hóa số VN, thiết chế "văn hóa số", "bảo tàng mở", "nhà hát di động", "thư viện số" cũng được ưu tiên. "Nhóm quy định này có ý nghĩa rất sâu về mặt thể chế. Trước hết, nó chuyển "ưu tiên bằng lời" sang "ưu tiên bằng ngân sách"", PGS-TS Sơn cho biết.

PGS-TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy ban Văn hóa và xã hội của Quốc hội, lại nói đến nhiệm vụ mà Nghị quyết 80 nêu: "Xây dựng Chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh VN ra nước ngoài, lấy văn hóa làm nền tảng, trụ cột, lan tỏa hình ảnh, đất nước, con người VN là một quốc gia giàu bản sắc văn hóa, nhân văn, có trách nhiệm, đóng góp tích cực vào dòng chảy văn minh của nhân loại…". Điều này theo ông, có nghĩa là truyền thông về hệ giá trị, xây dựng hệ giá trị ở VN, cả về đối nội và đối ngoại.

PGS-TS Nghĩa nói đến cái khó khi đang có sự không nhất quán trong định hướng giá trị giữa các loại hình và nền tảng truyền thông. Theo đó, trong khi hệ thống báo chí chính thống nỗ lực lan tỏa các giá trị tích cực, thì trên không gian mạng lại tồn tại một "dòng chảy song song" với nhiều nội dung lệch chuẩn, rồi dần thành những lệch lạc nhận thức của một bộ phận công chúng. Theo PGS-TS Nghĩa, cần có sự chuyển đổi căn bản về tư duy: từ "truyền thông thông tin" sang "truyền thông giá trị" để định hình nhận thức, thái độ và hành vi xã hội.

Thí điểm cơ chế "kinh tế di sản"

GS-TS Nguyễn Văn Kim, Phó chủ tịch Hội đồng di sản văn hóa quốc gia, phân tích đột phá nhận thức về di sản trong Nghị quyết 80. Theo GS Kim, nghị quyết này nhấn mạnh việc "biến di sản thành tài sản" cũng như hình thành mô hình "di sản dẫn dắt phát triển kinh tế". Trên cơ sở này, theo GS Kim, có thể thí điểm cơ chế "kinh tế di sản" như một ngành kinh tế đặc thù. "Có thể hình thành các khu sáng tạo di sản tại Hội An, Huế, Hà Nội, nơi kết nối nghệ nhân, nhà thiết kế và doanh nghiệp, tương tự mô hình Thành phố sáng tạo của UNESCO. Đây là hướng đi mới nhằm bổ sung giá trị gia tăng thay vì chỉ khai thác tham quan", GS Kim phân tích.

ẢNH: NGUYÊN TRANG

GS-TS Nguyễn Văn Kim cũng nhắc tới việc phát triển mô hình "di sản sống thích ứng" nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và đô thị hóa nhanh. Điều này đặc biệt quan trọng với các di sản ven biển, di sản cảnh quan hoặc đô thị cổ. Ví dụ, cần tích hợp yếu tố thích ứng khí hậu vào quy hoạch bảo tồn tại Hội An (ngập lụt), Huế (xói lở, mưa lớn), hay Hạ Long (biến đổi hệ sinh thái biển), từ đó chuyển từ bảo tồn tĩnh sang bảo tồn động, có khả năng thích nghi dài hạn.

GS-TS Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn hóa dân gian, lại nói đến "hệ điều tiết văn hóa" được nêu trong nghị quyết. Theo GS-TS Lý, văn hóa không chỉ điều tiết những việc lớn mà còn điều tiết những việc rất nhỏ, gần gũi và qua đó nhiều di sản dân gian trở thành một ưu thế lớn của VN: từ văn học, lễ hội, đến nghệ thuật biểu diễn, ẩm thực…

ẢNH: VIỆT NGUYỄN

PGS-TS Lê Hồng Lý lấy ví dụ các nguyên thủ nhiều quốc gia lấy ẩm thực VN là phương tiện đối ngoại mềm dẻo, linh hoạt mà tinh tế: Tổng thống Mỹ Obama ngồi ăn bún chả Hà Nội, Thủ tướng Úc ăn bánh mì VN; Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc uống trà của VN… PGS-TS Lý cũng nhắc đến nghệ thuật dân gian thành tài nguyên biểu diễn, lễ hội cũng là nguồn lực kinh tế lớn, tri thức dân gian cũng vậy. "Mấy hôm nay chúng ta thấy có những ông Tây khóc khi phải rời VN vì mê ẩm thực Việt. Du lịch homestay của chúng ta cho khách Tây đi cắt cỏ, bắt cá, là do dân ở bản làng thực hiện chứ không phải công ty lớn. Nguồn lực của văn hóa dân gian là vô kể. Nghị quyết này khi gợi mở cơ chế, cộng thêm kiến tạo thì mọi giá trị văn hóa của chúng ta sẽ được khai thác và phát triển đột phá", GS-TS Lý nói.