Vai trò kiểm soát viêm sớm trong giảm sẹo hậu phẫu

Khi viêm vượt khỏi vai trò sinh lý

Sau phẫu thuật, viêm là phản ứng không thể thiếu. Nó giúp cơ thể dọn dẹp mô tổn thương, kích hoạt hệ miễn dịch và khởi động tái tạo. Tuy nhiên, viêm chỉ mang tính bảo vệ khi được duy trì trong giới hạn sinh lý. Một khi phản ứng này kéo dài hoặc mất kiểm soát, nó nhanh chóng trở thành yếu tố nguy cơ.

Trên lâm sàng, không hiếm trường hợp vết mổ được khâu kín đúng kỹ thuật, không nhiễm trùng rõ ràng, nhưng vẫn để lại sẹo cứng, dày hoặc tăng sắc tố. Trong nhiều tình huống như vậy, nguyên nhân không nằm ở thao tác phẫu thuật mà xuất phát từ tình trạng viêm kéo dài trong những ngày đầu hậu phẫu. Chính giai đoạn tưởng như "âm thầm" này lại là lúc quá trình hình thành sẹo được định hình.

ROS - Mắt xích quan trọng trong vòng xoắn viêm

Một yếu tố then chốt góp phần duy trì tình trạng viêm là ROS (reactive oxygen species) - các gốc ô xy hoạt tính được tạo ra với nồng độ cao khi mô bị tổn thương. Ở mức độ nhất định, ROS tham gia vào cơ chế bảo vệ của cơ thể. Nhưng khi dư thừa, chúng gây tổn hại trực tiếp đến cấu trúc tế bào, làm rối loạn quá trình tái tạo và kéo dài phản ứng viêm.

Điều đáng lưu ý là ROS không chỉ là "hệ quả" của viêm mà còn trở thành "nguyên nhân" khiến viêm tiếp diễn. Sự tích tụ ROS tạo nên một vòng xoắn sinh học: tổn thương mô làm tăng ROS, ROS lại kích thích viêm kéo dài, và viêm kéo dài tiếp tục làm nặng thêm tổn thương mô. Nếu không được can thiệp sớm, vòng xoắn này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cách collagen được sắp xếp, từ đó quyết định sẹo đẹp hay xấu.

Môi trường vết thương là yếu tố nền nhưng thường bị bỏ qua

Trong nhiều phác đồ chăm sóc hậu phẫu, sự chú ý thường dồn vào kháng khuẩn và phòng nhiễm trùng. Đây là bước quan trọng, nhưng chưa phản ánh đầy đủ bản chất của quá trình lành thương. Môi trường vi mô của vết thương, nơi diễn ra mọi tương tác sinh học mới là yếu tố nền tảng quyết định chất lượng phục hồi.

Một môi trường vết thương không ổn định, liên tục chịu tác động từ các yếu tố kích thích bên ngoài, sẽ khiến phản ứng viêm dễ kéo dài hơn mức cần thiết. Ngược lại, khi môi trường này được duy trì ổn định, mô non có điều kiện tái tạo theo đúng trình tự sinh lý, giúp quá trình lành thương diễn ra "êm" hơn và hạn chế hình thành sẹo xơ.

Từ ức chế viêm sang điều hòa viêm

Trong quá khứ, việc kiểm soát viêm chủ yếu dựa vào kháng sinh hoặc corticoid. Dù mang lại hiệu quả nhanh chóng, các biện pháp này cũng đặt ra nhiều lo ngại, đặc biệt khi sử dụng kéo dài hoặc không đúng chỉ định. Xu hướng hiện nay trong y học phục hồi là điều hòa viêm.

Cách tiếp cận này hướng đến việc hỗ trợ cơ thể kiểm soát phản ứng viêm ở mức sinh lý, đồng thời hạn chế các yếu tố làm viêm kéo dài như ROS và kích thích cơ học lên mô non. Đây cũng là lý do các phương pháp mang tính sinh học, ít xâm lấn đang ngày càng được quan tâm trong chăm sóc hậu phẫu.

Polymer y sinh và vai trò ổn định môi trường lành thương

Việc ứng dụng polymer y sinh trong chăm sóc vết thương không phải là một xu hướng nhất thời, mà bắt nguồn từ các nghiên cứu nền tảng kéo dài nhiều thập kỷ. Ngay từ những năm 1990, các nhà khoa học tại Cộng hòa Séc đã đặt nền móng cho hướng tiếp cận này khi nghiên cứu vai trò của polymer ưa nước trong môi trường sinh học.

Cơ sở khoa học của HEMA được phát triển từ polymer hydroxyethyl methacrylate (HEMA), vật liệu do Giáo sư Otto Wichterle, người phát minh ra kính áp tròng mềm, khám phá. Điểm đặc biệt của loại polymer này là khả năng tương thích sinh học cao và tạo cấu trúc ổn định trên bề mặt mô sống mà không xâm nhập vào tế bào.

Từ nền tảng đó, Tiến sĩ Jiri Labský đã tiếp tục phát triển polymer bằng cách tích hợp các amin có cản trở lập thể, còn được gọi là "bẫy gốc tự do" vào cấu trúc polymer. Sự cải tiến này mở ra hướng tiếp cận mới trong chăm sóc vết thương: kiểm soát ROS dư thừa bằng cơ chế vật lý, thay vì can thiệp hóa học vào mô.

Các nghiên cứu cho thấy, trong quá trình lành thương, ROS đóng vai trò hai mặt: cần thiết ở mức sinh lý nhưng trở nên có hại khi tích tụ quá mức. Polymer trong hệ HEMA không "tiêu diệt" tế bào hay ức chế phản ứng sinh học, mà thu gom và trung hòa ROS dư thừa, từ đó hỗ trợ làm dịu phản ứng viêm và giúp môi trường vết thương trở về trạng thái ổn định hơn.

Trên cơ sở khoa học này, hệ sản phẩm HEMA được phát triển thành hai dạng phù hợp với đặc điểm khác nhau của vết thương hậu phẫu.

Với HemaCut® Spray, polymer Triss kết hợp silicon y tế hóa lỏng tạo thành một lớp màng polymer trong suốt, bám đều trên bề mặt vết thương hở mà không cần băng gạc. Lớp màng này vừa đóng vai trò bảo vệ cơ học trước vi sinh vật và bụi bẩn, vừa cho phép da "thở" và duy trì độ ẩm sinh lý, yếu tố quan trọng giúp giảm kích thích viêm. Nhờ cơ chế bẫy gốc tự do, ROS dư thừa được trung hòa, góp phần hạn chế viêm kéo dài trong giai đoạn sớm của quá trình lành thương.

Trong khi đó, HemaHeal® Gel được phát triển dành cho các vết thương cần băng kín hoặc có dịch tiết. Co-polymer SHA với amin bảo vệ không gian cho phép hấp thụ dịch tiết, đồng thời giúp thu gom ROS và duy trì pH ổn định tại vết thương. Việc kiểm soát môi trường này giúp mô mới hình thành trong điều kiện thuận lợi hơn, giảm nguy cơ rối loạn tái tạo và sẹo xơ về sau. Đáng chú ý, các polymer trong HemaHeal không thẩm thấu qua da, đem lại độ an toàn cao ngay cả khi sử dụng kéo dài.

Điểm chung của các sản phẩm HEMA là không can thiệp vào quá trình phân chia hay chuyển hóa tế bào, mà tập trung ổn định môi trường sinh học nơi quá trình lành thương diễn ra. Chính cách tiếp cận này giúp HEMA trở thành công cụ hỗ trợ kiểm soát viêm sớm hiệu quả, phù hợp với xu hướng chăm sóc hậu phẫu hiện đại.

Khi môi trường vết thương được ổn định ngay từ giai đoạn đầu, phản ứng viêm có xu hướng được điều hòa đúng mức. Collagen được tái tạo theo trật tự sinh lý, hạn chế hiện tượng tăng sinh quá mức - yếu tố trực tiếp liên quan đến sẹo phì đại và sẹo xơ cứng. Đây là giá trị cốt lõi của việc kiểm soát viêm sớm trong chiến lược giảm sẹo hậu phẫu.

Trong thực hành lâm sàng, các sản phẩm lành thương dựa trên polymer như HEMA không nhằm thay thế điều trị y khoa, mà đóng vai trò công cụ hỗ trợ giúp quản lý tốt hơn giai đoạn nhạy cảm của quá trình lành thương, giai đoạn quyết định chất lượng sẹo về lâu dài.