Giải tỏa nghi vấn 'cổng thành Gia Định hay bót lính gác?'

8 Thanh Niên
Trên Báo Thanh Niên ngày 16.6 có bài viết Cổng thành Gia Định hay chỉ là bót lính gác?, nêu những hoài nghi của nhiều nhà nghiên cứu văn hóa - lịch sử về cái gọi là 'cổng thành Gia Định' xưa nằm tại góc đường Đinh Tiên Hoàng - Phan Đăng Lưu (Q.Bình Thạnh, TP.HCM).
Nhiều người lầm tưởng đây là cổng thành Gia Định xưa /// Ảnh: Quỳnh Trân Nhiều người lầm tưởng đây là cổng thành Gia Định xưa - Ảnh: Quỳnh Trân
Nhiều người lầm tưởng đây là cổng thành Gia Định xưa
Ảnh: Quỳnh Trân
Sau khi báo đăng, Thanh Niên tiếp tục nhận được những thông tin từ bạn đọc và các nhà nghiên cứu về di tích này.
Bạn đọc Phong Vũ (Hà Nội) cho rằng: “Chỗ đó là một bót lính gác của Ty Cảnh sát tỉnh Gia Định. Hồi bé, chiều nào bọn tôi cũng vào đá banh trên các bãi cỏ trong Lăng Ông và nhìn xéo góc nơi ngã ba đại lộ Lê Văn Duyệt chấm dứt vào đại lộ Chi Lăng (hiện là đường Phan Đăng Lưu), là Tòa Tỉnh trưởng Gia Định trong địa giới xã Bình Hòa. Nhìn chữ có thể đoán khá chính xác thời điểm: Chữ "Gia-Định" có gạch nối tức vào thời khoảng nửa đầu thế kỷ 20, lúc đó chữ quốc ngữ phát triển trước ở Nam kỳ (vì các sĩ phu Trung và Bắc kỳ bảo thủ chống Latin hóa tiếng Việt), nhưng lúc đó văn phạm còn theo gốc viết chữ Hán đặt tính từ trước danh từ gọi là “Gia-Định tỉnh”, “Bình-Hòa xã”. Từ nửa sau thế kỷ 20 thì chữ Việt mới đổi dần văn phạm theo cách nói tiếng Nôm đặt danh từ trước tính từ và bỏ gạch nối giữa các chữ Latin ký âm một danh từ riêng”.

Tài liệu thú vị

Giải tỏa nghi vấn 'cổng thành Gia Định hay bót lính gác?' - ảnh 1
Nhà nghiên cứu Lương Chánh Tòng (Bảo tàng Lịch sử TP.HCM) cung cấp cho Thanh Niên bản chụp hai bức thư mà ông phát hiện được có nội dung liên quan tới cái “cổng” này.
Ngày 8.11.1965, nguyên nghị viện Hội đồng hàng tỉnh Cần Thơ Trần Phước Khánh (trú ở số 64 Chi Lăng, Gia Định) có thư đánh máy gửi tới ông Giám đốc Viện Khảo cổ (Phòng Bảo tồn di tích, đường Nguyễn Bỉnh Khiêm, Sài Gòn) hỏi:
“Số là tại ngã ba đại lộ Chi Lăng và đại lộ Lê Văn Duyệt (Gia Định), ngay trước cửa chánh của Tòa Tỉnh trưởng Gia Định, ngang hông lăng Tả quân Lê Văn Duyệt, tại vòng rào bằng gạch xây của Trường cao đẳng Mỹ thuật, có một cái cổng xưa. Tôi nói kiến trúc ấy là một cái cổng là vì hình thức nó, có chỗ lồi ra chỗ hũng vô, như hình cánh cửa dưới một thảo bạc. Trên lại có hình lỗ châu mai vòng quanh nóc. Có lẽ nó là một cái cổng của vòng thành Gia Định lúc trước cũng nên. Tôi nghĩ nó xưa là vì có chữ “Gia-Định”, chạm nổi trong hồ ở mé trước, và kiểu chữ là kiểu xưa. Vả lại cổng ấy rất thấp: thấp là đặc điểm các kiến trúc cổ của ta vì sợ bão bùng giông gió.
Chữ Gia-Định viết bằng chữ La Mã, nếu nói cổng xưa thì chắc chắn không trước 1860, 1865, thời gian cụ A-Lét-Xăng đờ Rốt phát minh chữ quốc ngữ cho mình. Tuy nhiên từ ấy những nay cũng được trăm năm rồi.
Nếu bình thường thì cổng này không gợi thành một vấn đề trình đến quý vị, nhưng nay nó bị một cây bồ đề hay da gì đó đe dọa tiêu diệt nó. Cây này mọc lên trên và chẻ tét nó ra. Nếu để lâu ngày sự tiêu hủy nguy hại hơn nhiều.
Tôi thành tâm nhìn nhận: Vấn đề tôi trình quý ông đây không biết nó thành một vấn đề chăng. Vì:
1/ Không biết kiến trúc đó có phải là cổng không; 2/ Nó có phải xưa không; 3/ Có cần bảo vệ một kiến trúc nhỏ như thế không.
Dầu sao với tấm lòng luôn luôn hoài cổ, và hoài cổ để xét mình và xét người xuyên qua lịch sử, tôi có mấy lời trên gọi là báo động đến quý ông để quý ông tùy nghi”.
Ngày 29.11.1965, Giám đốc Viện Khảo cổ khi đó đã có văn bản phúc đáp cho ông Trần Phước Khánh:
“Về cái cổng ở ngã ba gần Lăng Ông, Viện tôi xin trình bày cùng tôn ông như sau: Cổng này xét về phương diện kiến trúc được xây cất theo kiểu cách Tây phương, không theo kiểu ta. Thành Gia Định do các vua triều Nguyễn dựng lên, tuy gọi như vậy nhưng không ở Gia Định hiện nay mà thực sự ở bên Sài Gòn. Đến thời người Pháp lập cuộc đô hộ đã dỡ phá đi cả, còn cái cổng đề Gia Định ngày nay trông có tính cách quân sự thì chỉ có thể chỉ là một cái cổng nhỏ của trại lính tỉnh Gia Định, do người Pháp đã xây cất.
Vì vậy về phương diện văn hóa dân tộc, Viện tôi thấy không có gì quan trọng cần bảo vệ mà ngay thời chính quyền Pháp cũng không ghi vào danh sách cổ tích lịch sử cần bảo tồn. Trân trọng cảm tạ và kính chào ông…”.
Như vậy đã rõ, cái gọi là “cổng thành Gia Định xưa” (thành do Gia Long và sau đó là Minh Mạng cho xây) mà một số người nhầm tưởng thực sự chỉ là một bót lính gác hoặc một cổng nhỏ của trại lính tỉnh Gia Định do người Pháp xây cất.

Bình luận 8

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết
Ngọc Ẩn

Ngọc Ẩn

Dù sao đây vẫn là chứng tích lịch sử cần được bả tồn, chỉ có đều cần tìm rõ nguồn gốc để trả lại đúng tên và thời kỳ đươc xây dựng để thế hệ sau hiểu được giai đoạn lịch sử Sài Gòn xưa.
Hai Son

Hai Son

Tôi là người con của đất Tỉnh Gia Định được sinh ra tại 1 bệnh viện cách di tích này vài trăm bước chân, hai chữ Gia Định tại di tích ấy đã ăn sâu vào tôi, đi qua đi lại cái di tích này cả nữa thế kỷ,nếu bỏ đi thì thành phố này cũng chẳng nổi bật gì hơn,nếu để đó cũng chẳng ảnh gì dến mỹ quang. nếu bỏ đi hay để lai cho tôi xin 1 phiếu để lại vì ích ra cũng là 1 cái lịch sử nho nhỏ.
Phạm Thiết Hùng

Phạm Thiết Hùng

Rõ ràng lịch sử bằng văn bản cũng xưa. Thật là thú vị. Cảm ơn báo TN.O!
Huỳnh Văn Phong

Huỳnh Văn Phong

Khoảng thời gian này hình như cụ Vương Hồng Sển là giám đốc viện khảo cổ. Đọc thư từ qua lại của 2 vị trên mới thấy sự cầu thị của người xưa như thế nào. Một ý kiến băn khoăn cno thấy sự quan tâm đến di tích, một thư hồi đáp gần như tức thời và uyên thâm, thật thú vị làm sao!
Hung

Hung

Rất kính nể về tinh thần trách nhiệm của các cụ ngày xưa. Các công chức ngày nay nên lấy đó mà học tập và phục vụ nhân dân
17163

17163

Làm gì có chuyện cụ Vương Hồng Sển là giám đốc viện khảo cổ thời gian này, bạn có đọc kỹ bài báo và nghiên cứu kỹ chưa vậy.
dat Huynh

dat Huynh

Đọc thư của ông Khánh mà chạnh lòng, bây giờ thì : không được công nhận là di tích nên không cần gìn giữ, đập xây cái mới mặc dù nó cũng có tuổi gần một thế kỉ,gắn liền với bao thăng trầm của thành phố.
Xem thêm bình luận

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm