Lắt léo chữ nghĩa: Chữ Tây tuy một mà hai

Đánh giá tác giả

10 Thanh Niên
Tương truyền trước khi bị hành hình, thủ lĩnh phong trào khởi nghĩa chống Pháp ở Tân An và Rạch Giá cuối thế kỷ 19 là Nguyễn Trung Trực đã dõng dạc tuyên bố:
Phố Tây (đường Bùi Viện, TP.HCM) thì 'Tây' ở đây là 'Tây 2' /// ẢNH: NGỌC DƯƠNG Phố Tây (đường Bùi Viện, TP.HCM) thì 'Tây' ở đây là 'Tây 2' - ẢNH: NGỌC DƯƠNG
Phố Tây (đường Bùi Viện, TP.HCM) thì 'Tây' ở đây là 'Tây 2'
ẢNH: NGỌC DƯƠNG
“Bao giờ Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây”.
Có lẽ xuất phát từ câu nói này của nhà yêu nước mà ta có câu ca dao:
Bao giờ hết cỏ Tháp Mười
Thì dân ta mới hết người đánh Tây
Cũng cái từ Tây đó đã được dùng để chơi chữ trong câu sấm:
Bao giờ lúa mọc trên chì
Voi đi trên giấy, hết kỳ thầy tăng
Thầy tăng nói lái thì thành thằng Tây. Tây ở đây đương nhiên là Pháp nhưng cũng đương nhiên chẳng có liên quan gì về từ nguyên với Tây trong Phương Tây hiện nay.
Trong một lần đến thăm, nhân nói chuyện về chữ nghĩa, TS Hoàng Dũng (Trường đại học Sư phạm TP.HCM) có nêu một vấn đề rất hay và dĩ nhiên là rất đúng: Từ Tây dùng để chỉ người Pháp không đồng nhất với Tây trong Phương Tây.
Tây dùng để chỉ người Pháp là hình thức nói tắt từ ba tiếng Pháp Lan Tây [法蘭西], mà Trung Quốc phiên âm bằng tiếng Quan Thoại từ địa danh France. Pháp Lan [法蘭] phiên Fran - còn Tây [西], âm Quan thoại là, thì phiên ce. Tây trong câu ca dao và câu sấm trên kia chính là âm Tây này và như thế thì đây chỉ là một yếu tố vô nghĩa dùng để phiên âm mà thôi. Trong Tây Ban Nha thì Tây cũng là một yếu tố vô nghĩa dùng để phiên âm âm tiết Es - của địa danh España. Vậy, danh từ Tây dùng để chỉ nước Pháp (như Đi Tây của Nhất Linh), người Pháp (lính Tây, ông Tây bà đầm, me Tây), tiếng Pháp (như tiếng Tây bồi), sản vật của Pháp (giày Tây, quần Tây…) vốn chỉ là một âm tiết vô nghĩa. Thậm chí trong thời Pháp thuộc, ta còn có cách gọi Tây đen để chỉ những anh lính của quân đội Pháp gốc Phi châu nữa, nhưng xét về từ nguyên thì… cũng chẳng hơn gì “ông Tây bà đầm”.
Cứ như trên thì âm tiết Tây, mà chúng tôi gọi là Tây 1, không có dây mơ rễ má gì với Tây 2 trong những thí dụ dưới đây:
- Tây Hồ là tên một cái hồ lớn ở phía bắc Hà Nội.
- Tây Đô trong lịch sử là tên kinh thành của nhà Hồ ở Thanh Hóa.
- Tây Đô trong Nam là TP.Cần Thơ.
- Tây Trúc là tiếng gọi chung nước Ấn Độ, vốn là nước Thiên Trúc nhưng vì ở phía tây của Trung Quốc nên được gọi là Tây Trúc.
- Tây Âu là phần phía tây
của châu Âu, phân biệt với Bắc Âu, Trung Âu, Đông Âu và Nam Âu.
- Phương Tây hiện nay là một vùng cực kỳ rộng lớn trên thế giới, bao gồm các nước thuộc Liên minh Châu Âu (EU), Canada, Mỹ, Úc, New Zealand (có quan niệm cho rằng cả châu Mỹ Latin nữa).
Cá biệt là hiện nay TP.HCM đang có Phố Tây thì Tây ở đây là Tây 2 chứ không còn là Tây 1 như thời còn mồ ma của thực dân Pháp nữa.
Nhiều thượng đế của ngôn ngữ, tức người nói (speaker, sujet parlant) vẫn mặc nhiên cho rằng Tây 1 Tây 2 chỉ là một. Đây là cảm thức tự nhiên - mà cũng là quyền - của họ, nhưng xét theo từ nguyên thì lại hoàn toàn không phải như vậy.

Bình luận 10

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết

Phúc

ngày xưa tụi tui dùng chữ nghĩa rõ ràng, Tây là Tây phương (Western, Westerners) gọi người ngoại quốc là người Pháp, Mỹ... Không có Tây hàng 2 kiểu nhà quê soạn chữ như bây giờ.

Tuan

Ngày đi học ở Liên Xô, gọi sinh viên LX là bọn Tây, bị kiểm điểm và yêu cầu gọi là Bạn. Tức quá từ đó gọi "khoai tây" là "khoai bạn". Ai cũng vui 😁😁😁

Trần Văn Định

Đối với tôi, ngày xưa tôi gọi Tây chính là Tây 1 như giải thích của tác giả An Chi: "Tây ở đây đương nhiên là Pháp nhưng cũng đương nhiên chẳng có liên quan gì về từ nguyên với Tây trong Phương Tây hiện nay".

Tư xe ôm

Bài viết nêu một vấn đề quá phổ thông mà ai cũng biết, chẳng có chi là lắt léo! Hồi trước, dân ta chỉ tiếp xúc với phương Tây qua người Pháp nên “Tây” (Pháp) được dùng để chỉ chung cho phương Tây. Cũng như ở miền Nam trước 1975, xe hai bánh của hãng Honda Nhật chiếm lĩnh thị trường nên người dân có thói quen gọi xe hai bánh là xe Honda. Đến nay một số người lớn tuổi ở miền Nam vẫn còn dùng cách nói này.

vũ văn thắng

có đọc bài này mới biết chữ Tây có gốc gác như vậy cám ơn nhiều
Xem thêm bình luận

Có thể bạn quan tâm

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm