Lắt léo chữ nghĩa: Xin đừng xài chéo 'mãi - mại'

Đánh giá tác giả

13 Thanh Niên
Liên quan đến sự nhập nhằng 'mãi - mại', tương truyền Trương Định từng ghi trên cờ khởi nghĩa câu: 'Phan Lâm mãi quốc, triều đình khí dân', ý nói 'Phan Lâm bán nước'.
Một gánh Sơn Đông mãi võ thời xưa /// Ảnh: LIFE Một gánh Sơn Đông mãi võ thời xưa - Ảnh: LIFE
Một gánh Sơn Đông mãi võ thời xưa
Ảnh: LIFE
Cùng một cách nói và cách hiểu, Sơn Đông mãi võ là “Sơn Đông bán võ” (chứ không phải “Sơn Đông mua võ”).
Nhưng trên đây là chuyện dân gian, chuyện khẩu ngữ chứ chữ nghĩa chính tông chính thống thì khác: “mãi [買] mua, mại [賣] bán”, như đã dạy trong Tam thiên tự từ xửa từ xưa (chữ 253 - 254). Chính vì vậy nên ta không thể nói gái mãi dâm vì các chị em này chỉ bán chứ không mua, cũng như không thể nói khách mại dâm vì các “anh em” này chỉ mua chứ không bán. Bây giờ, để tránh cái nạn “mãi - mại xen kẽ” đó, một số người đã “thuần Việt hóa” mà nói gái bán dâm và khách mua dâm cho… rạch ròi. Thế là đã rõ: “mãi: mua, mại: bán”.
Còn chuyện câu khách bên thương nghiệp thì sao: khuyến mại hay khuyến mãi? Cũng bàn về cái chuyện đại sự này, có người đã viết trên báo: “Các cụ người Hoa bán bánh bò, bánh tiêu ven khu Chợ Lớn hay rao lớn “mại dô, mại dô” để kêu gọi người mua. Nói cách khác, từ mại (chúng tôi nhấn mạnh - AC) có nghĩa là mua”. (“Khuyến mãi hay khuyến mại?”, kinhdoanh.vnexpress.net, 4.2.2002).
Xin thưa rằng “từ mại có nghĩa là mua” là chuyện của tiếng Quảng Đông, không phải của tiếng Việt. Trong thứ tiếng đó thì mãi là bán, còn mại là mua. Nhưng căn cứ vào tiếng Quảng Đông mà giảng rằng khuyến mại của tiếng Việt là “khuyên mua” thì… đã đi được một dặm rồi. Cũng xin nói thêm cho vui - và cho đúng sự thật - rằng, nếu muốn rao bằng tiếng Việt, thì “các cụ người Hoa” sẽ hô “pánh pò pánh tiu, pánh pò pánh tiu…”, chứ không hô “mại dô, mại dô”. Mại dô (chính âm là yô) cũng không xuất phát từ tiếng rao của người bán dạo lẻ mà từ việc bán hàng có hoạt náo viên, bắt đầu với những gánh “hát thực Sơn Đông” (hát thuật Sơn Đông). Chức năng của những gánh hát này thường là múa võ, làm xiếc để bán hàng, nhất là thuốc cao đơn hoàn tán. Để chấm dứt lời quảng cáo, hoạt náo viên thường hô “mại dô, mại dô”. Đây là một cấu trúc lai căng trong đó mại là một hình vị của tiếng Quảng Đông còn dô là cách phát âm bình dân của từ vô (= vào) ở trong Nam.
Trở lại vấn đề, xin lưu ý rằng hiện đang có sự lẫn lộn giữa khuyến mãi và khuyến mại mà ta có thể tránh được nếu hiểu đúng nghĩa của hai hình vị mãi, mại và nhất là đừng lấy tiếng Quảng Đông mà ứng dụng vào tiếng Việt, như có người đã làm khi dạy người khác “Phân biệt khuyến mãi và khuyến mại” trên một trang mạng. Người này đã viết, với cái ý thức rằng mại là tiếng Quảng Đông, đại ý như sau:
“Khuyến mại là hướng tới tiêu dùng, khuyến khích người sử dụng mua sản phẩm bằng các hình thức phổ biến như: giảm giá trực tiếp, kèm tặng phẩm, hàng cũ đổi hàng mới…, nên người hưởng lợi là người tiêu dùng. Còn khuyến mãi thì hướng tới người bán (khách hàng trung gian, nhà phân phối, đại lý…) nhằm nâng cao doanh số bán hàng”.
Cái sự “khuyến mãi” của người hướng dẫn kia là khuyến mại, còn việc mà ông/bà ta gọi là “khuyến mại” thì lại chính là khuyến mãi. Khuyến mãi liên quan đến tất cả các thành viên của thị trường và phụ thuộc vào mãi lực (sức mua) của họ. Xin ghi nhớ Tam thiên tự: “mãi: mua; mại: bán”.

Bình luận 13

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết

TAT

Tôi hoàn toàn ủng hộ. Hiện tại chúng ta đang dùng sai từ. Mong rằng mọi người hiểu và sử dụng cho đúng.KHUYẾN MÃI là KHUYẾN KHÍCH NGƯỜI BÁN, còn KHUYẾN MẠI là KHUYẾN KHÍCH NGƯỜI MUA!

Tây Nguyên

Lại lộn nữa rồi.

Nguyễn Đức Toàn

Một từ các báo hay dùng sai nữa là TỰ VẪN: nhảy xuống sông tự vẫn, treo cổ tự vẫn, uống thuốc cỏ tự vẫn... mà không viết đúng là TỰ TỬ. Xét về nghĩa thì tự vẫn là dùng vật nhọn (thường là dao) đâm hoặc cắt vào cổ mình cho chảy máu đến chết. Nên không thể có chuyện khi nhảy sông, treo cổ hay uống thuốc mà lại còn làm cái việc đó cả. Nếu không biết rõ, xin hãy dùng từ mang nghĩa chung là chết - tự tử!

NGUYEN KHAC HIEU

Các nhà báo thể thao cũng nhầm lẫn giữa hai từ LUÂN PHIÊN và LUÂN LƯU trong cụm từ sút phạt penaltie LUÂN PHIÊN

NTG

Sai phổ biến nhất là dùng từ TRỌNG LƯỢNG để nói KHỐI LƯỢNG. Vd: con gà có trọng lượng 3 kg , đúng ra phải nói con gà có khối lượng 3kg.
NTG

Tây Nguyên

Bạn sai rồi, khối lượng là tính thể tích, trọng lượng là tính cân nặng ( tiếng Hán Việt: trọng=nặng...)

Đạt

Khối lượng là đặt trưng cho mức độ quán tính của một vật. Trọng lượng là chỉ số đo lường của vật dưới tác dụng của trọng trường trái đất. Khối lượng của 1 vật không thay đổi, trọng lượng sẽ thay đổi theo trọng trường. Ví dụ trọng lượng con gà dưới trái đất sẽ lớn hơn trên mặt trăng. Trong khi khối lượng nó không đổi

5 Mì Lát

@Tây Nguyên sao lại giải thích hai cụm từ khối lượng và trọng lượng như vậy. Đơn vị của khối lượng là gì? Đơn vị của thể tích là gì? Có giống nhau không? Đơn vị của trọng lượng là gì? Cân nặng có đơn vị là gì? Có giống nhau không?

Khách qua đường

"Mại dzô!" Gồm 1 từ tiếng Hoa (quảng đông) và 1 từ tiếng Việt (miền nam). Thuần Hoa thì có "mại lớ!" - nghĩa là "mua đi!".

Nam

Nhớ khi xưa còn bé tí thời bao cấp tôi vẫn nghe chương trình Văn hóa xã hội trên sóng phát thanh ĐTNVN thường phần cuối thường có tiết mục : giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt bàn cách dùng tiếng nói và chữ viết chuẩn tiếng Việt . Ngày nay nên cổ động lại những chương trình đại ý như vậy cho nhân dân rộng đường tham khảo . Trên thế giới thì các nước vẫn vay mượn phần tiếng và chữ của nhau nên tạo hệ lai như tiếng Việt là phổ biến . Nhưng cha ông xưa đã dùng chữ Hán và âm hóa bằng âm Việt nên những người không được học thì đương nhiên là bị dốt . Ngày nay các từ và âm lai dùng nhiều mà không hiểu nghĩa là do hệ quả ta dùng chữ quốc ngữ latin . Vậy nên càng cần hiểu và lược bỏ hẳn các từ các chữ không cần thiết đó đi .
Xem thêm bình luận

Có thể bạn quan tâm

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm