Tại sao có giọng Sài Gòn giữa lòng Quảng Nam?

10 Thanh Niên Online

(TNO) Chuyện làng Lộc Đại, một làng giữa tỉnh Quảng Nam nhưng lại nói giọng gần giống giọng Sài Gòn đã gợi lên không ít tò mò thắc mắc cho nhiều người và việc lý giải nó, như bài báo phản ảnh thì ngay cả giới chuyên môn cũng bỏ lửng, chưa tìm ra lời giải thích thích hợp. Và giới không chuyên môn thì tìm lời giải thích ở chỗ... do nước uống.

(TNO) Chuyện làng Lộc Đại (xã Quế Hiệp, H.Quế Sơn), một làng giữa tỉnh Quảng Nam nhưng lại nói giọng gần giống giọng Sài Gòn đã gợi lên không ít tò mò thắc mắc cho nhiều người và việc lý giải nó, như bài báo phản ảnh thì ngay cả giới chuyên môn cũng bỏ lửng, chưa tìm ra lời giải thích thích hợp. Và giới không chuyên môn thì tìm lời giải thích ở chỗ... do nước uống.

Tại sao có giọng Sài Gòn giữa lòng Quảng Nam? - ảnh 1Nhờ có giọng thật độc đáo mà Lộc Đại còn có tên gọi làng Sài Gòn 2 ở Quảng Nam - Ảnh: Quỳnh Trân
Khi tiếp cận các vấn đề về ngữ âm, ngữ điệu, giọng nói của các vùng thổ ngữ ta cần phải nắm chắc kết luận của nhà ngôn ngữ học người Pháp Meillet, rằng: “Khi một ngôn ngữ biến đổi nhiều, tạo ra một bộ mặt mới khác với trước đó thì rất có thể là có một bộ phận dân cư đã thay đổi ngôn ngữ”.
Ở vùng Quảng Nam, các thành phần dân cư đã thay đổi ngôn ngữ của mình để nói tiếng Việt là những người Việt gốc Hoa, gốc Chăm, gốc Ca Tu, M’Nông... Trong đó quan trọng nhất là cộng đồng người Chăm cũ ở Quảng Nam từ trước khi đất này thuộc về người Việt và họ dần dần sớm muộn khác nhau chuyển sang nói tiếng Việt. Có làng nói tiếng Việt từ thế kỷ 14, 15 nhưng cũng có làng nói tiếng Việt từ thế kỷ 17, 18; thậm chí có làng đến giữa thế kỷ 19 mới chuyển sang nói tiếng Việt.
Chính việc chuyển sang nói tiếng Việt sớm muộn khác nhau này mà ta có những làng nói những giọng khác nhau.
Trong trường hợp cụ thể làng Lộc Đại, trước hết ta phải xác định giọng nói làng này là mới hay cũ. Ở Quảng Nam, nhất là các làng bán sơn địa như làng Lộc Đại trong những năm chiến tranh tất cả đều di cư vào thành phố, làng là làng trắng, không người ở. Sau 1975 người ta mới về dần. Có thể những người này mang giọng nói nơi khác về. Khả năng này ít xảy ra, tuy nhiên cần phải khảo sát kỹ mới loại trừ được.
Thứ hai, cần xác định rõ giọng Quảng Nam và giọng Sài Gòn là cùng một phương ngữ. Người Quảng vào Sài Gòn 3 tháng là mất giọng, khi vào Sài Gòn người Quảng Nam chuyển qua nói giọng Sài Gòn rất dễ dàng, trong khi chuyển ra Hà Nội hoặc Vinh 30 năm cũng không mất giọng. Cho nên ở Quảng Nam có vài làng nào đó nói giọng Sài Gòn không phải là điều gì lạ lắm. Giữa Quảng Nam mà có làng nói giọng Nghệ hoặc Hà Nội thì mới lạ (cho dù điều này về logic là không lạ vì ai cũng bảo tổ tiên mình từ Bắc vào, tại sao như vậy xin đọc sách Có 500 năm như thế còn bàn đến kỹ hơn hiện tượng này).
Thứ ba, việc một làng không nói mi, tau, mô, tê, răng, rứa mà nói mầy, tao, đâu, kia, sao, vậy... là không phải ít. Điển hình nhất là các làng Thanh Quýt, Mã Châu, Phong Lệ... Và ở các làng này di tích Chàm dày đặc, gạch Chăm vương vãi khắp làng cùng với những địa danh Chàm cổ như Lùm Bà Dàng, mả Hời cũng có ở khắp nơi. Tôi đồ chừng rằng các làng này là làng Chàm chuyển sang nói tiếng Việt rất muộn. Thế kỷ 18 họ mới chịu nói tiếng Việt trong khi các làng khác đã nói tiếng Việt từ thế kỷ 14, 15. Chính việc nói tiếng Việt sớm muộn khác nhau này mà ta có những làng có giọng nói khác nhau, cho dù chỉ cách nhau con đường làng rất hẹp.
Tôi nghĩ làng Lộc Đại này cũng vậy. Đơn giản là họ nói mầy, tao, đâu, kia, sao, vậy chứ không nói mi, tau, mô, tê, răng, rứa. Và chỉ cần vậy là đủ nghe “lạ tai” với đa số người Quảng. Kèm theo đó, chỉ cần âm “a” học nói “chuẩn hơn” một chút so với người Quảng Nam nói là “oa” thì đã ra một giọng Sài Gòn khá chuẩn.
Đó là chưa xét yếu tố giọng nói bắc Thu Bồn và nam Thu Bồn, cái ranh giới giọng nói do biến cố nhà Hồ trong lịch sử để lại. Các làng nam Thu Bồn nhập vào Việt muộn hơn các làng bắc Thu Bồn gần 100 năm và các yếu tố ngữ âm vùng này theo nhà ngôn ngữ học Hoàng Thị Châu thì rất giống với giọng nói người Thanh Hóa, nhất là trong các âm "anh", như Thanh Hóa được nói là Thên Húa, trái banh - trứa bênh... rất khác với giọng nói bắc Thu Bồn với các làng như Đại Lộc, Điện Bàn, Hội An, Hòa Vang. Làng Lộc Đại ở vào vùng nam Thu Bồn, vì vậy yếu tố mầy, tao, đâu, kia, sao, vậy ở nam Thu Bồn nó cũng khác với mầy, tao, đâu, kia, sao, vậy ở các làng phía bắc Thu Bồn, nó gần giống với Sài Gòn hơn.
Không phải là quá khó trả lời đâu nếu ta nắm vững yếu tố dân tộc học khi tìm hiểu các giọng lạ, các thổ ngữ ngữ âm giữa một vùng phương ngữ lớn. Còn nếu đi tìm câu trả lời từ dòng suối nước uống thì có lẽ vấn đề lại phải nhờ đến các nhà hóa học xem vi lượng chất nào tác động đến thanh quản khiến biến đổi giọng nói.
Một làng Chàm ở sâu trong hóc núi chuyển sang nói tiếng Việt muộn cũng là điều không gì lạ.
Một câu hỏi tất yếu được đặt ra là người Chăm nhưng tại sao khi chuyển sang nói tiếng Việt lại khác nhau đến vậy? Chỗ này có rất nhiều điều khác phức tạp không chỉ giới hạn đơn giản trong mối quan hệ tiếng Chăm - tiếng Việt. Hiện chúng ta chưa biết người Chàm lúc đó, thế kỷ 14-15 ở Quảng Nam nói tiếng Chăm gì (Môn Khơmer hay Nam Đảo), và thêm nữa thứ tiếng Việt mà người Chàm tiếp thu lúc đó là tiếng Việt nào, tiếng Việt vùng Thái Bình, Hưng Yên hay tiếng Việt vùng Thanh - Nghệ.
Chắc chắn người Chàm sẽ nói tiếng Việt rất khác nhau nếu người Việt truyền giọng nói ở những vùng khác nhau. Và còn một yếu tố nữa cần xét, khi lũy Trường Dục dựng lên thì người Chàm lại tiếp thu tiếng Việt của chính người Chàm đã nói thạo tiếng Việt. Vì vậy việc nghiên cứu biến đổi ngữ âm ở đây là vô cùng khó. Theo thời gian hi vọng chuyện này sẽ được giải quyết dần với những công cụ mới, cách tiếp cận mới.
Có một hiện tượng chung là những làng nói tiếng Việt muộn đều nói mày, tao, đâu, kia, sao, vậy. Không phải ngẫu nhiên mà có hiện tượng này.

Bình luận 10

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết
Phạm

Phạm

Lý giải của tác giả thiếu thuyết phục! Ngay như Đà Nẵng và Quảng Nam cũng đâu xa lạ gì, nhưng người Đà Nẵng không phát âm khô cứng như người Quảng Nam. Lý giải cho giọng nói của Đà Nẵng, nhiều người cho rằng đó là do Đà Nẵng có nhiều người nhập cư, chủ yếu là người vùng ngoài như Huế, Quảng Trị và một số tỉnh vùng ngoài nên giọng nói lâu ngày bị pha trộn thành ra khác hẳn Quảng Nam và có phát âm chuẩn hơn. Lý giải kiểu đó cũng như lý giải cho có nguyên nhân, bởi vì, má tôi - người gốc ĐN, sinh ra và lớn lên tại ĐN, ngoại tôi cũng là người gốc ĐN, cụ cũng sinh ra tại ĐN, nghĩa là người địa phương chính gốc, vậy thử hỏi giọng phát âm của má tôi, của ngoại tôi là bị pha trộn từ đâu.

Không chỉ riêng làng Lộc Đại đâu, ở các vùng cao Quảng Nam, nếu gặp người dân tộc, bạn sẽ nghe họ nói tiếng Kinh trong trẻo và rõ ràng như giọng miền Nam, phát âm khá chuẩn như ăn cơm chứ không phải là "en cơm". Vậy là do cái gì. Lập luận theo kiểu tác giả bài viết này sẽ "trớt hướt" và không đúng vào đâu được.

Nguyên nhân chắc chắn phải có nhưng không thể một sớm một chiều mà biết được và không thể dựa vào những lập luận cá nhân có tính chủ quan. Phải có cơ sở khoa học nhưng cũng đừng quên rằng, trong tự nhiên và đời sống của con người, luôn có những điều nghịch lý mà khoa học không thể chứng minh được.

hero

hero

nói chính xác là chỉ có người làng Thanh Quýt từ xưa nay có cách và kiểu nói (phát âm) gần giống như người miền trong là: tao (nói trêch là tô), mày, đâu, sao vậy (sô dậy), đâu đâu,... chứ không hề nói tau, mi, răng, mô,... Đây la câu hỏi từ lâu rồi chưa giả đáp được.
Đào Văn Lực

Đào Văn Lực

"Giọng Quảng Nam và giọng Sài Gòn là cùng một phương ngữ. Người Quảng vào Sài Gòn 3 tháng là mất giọng, khi vào Sài Gòn người Quảng Nam chuyển qua nói giọng Sài Gòn rất dễ dàng "cũng có nghĩa" người Sài Gòn ra Quảng Nam 3 tháng cũng có thể chuyển sang nói giọng Quảng Nam dễ dàng". Vậy tại sao chỉ 100 hộ ở Lộc Đại bị bao vây bởi giọng QN bao nhiêu đời nay mà vẫn có sự khác biệt. Có thể sự khác biệt xảy ra trong quá thành hình thành quần thể cư dân QN, người Lộc Đại nhận biết sự khác biệt nầy và người ta cố gìn giữ không cho lai tạp. Ngày nay gần như ai cũng được đi học, dù người miền nào thầy giáo cũng phát âm chuẩn theo tiếng phổ thông, càng có cơ sở cho người Lộc Đại gìn giữ giọng mình nhiều hơn. Người miền Nam hay SG có gốc gác miền Trung di dân, có thể người Lộc Đại là nhóm người đi dân đầu tiên. Có thể nói Lôc Đại là nơi phát tích người miền Nam.
Dép bò đi bộ

Dép bò đi bộ

Mình xin đính chính với tác giả như thế này! Xã Quế Hiệp có 5 thôn, Nghi Hạ, Nghi Trung, Nghi Sơn, Nghi Thượng và Lộc Đại, thuộc đất Sơn Trung Gia Lộc xưa. Bạn phản biện nhưng không có chút kiến thức nào về lịch sử hình thành và phát triển của vùng đất nơi đây. Ở bài báo trước thật ra cũng có chút chưa chính xác... Nếu mà nói giọng Sài Gòn (2) thì đất Quế Hiệp Nghi Hạ, Nghi Trung (có sử dụng mô, tê, răng rứa) phát âm, ngữ điệu giống hơn Lộc Đại, Nghi Thượng. Bạn có biết lịch sử hình thành vùng đất nơi đây còn lâu đời hơn cả Sài Gòn không mà nói vậy! Người Quế Hiệp sống và làm việc ở Sài Gòn, vì sự thuận lợi trong việc giao tiếp nên sự thật là có ít sử dụng mô tê răng rứa nhưng không lẫn không mất được bạn nha! Mình dám khẳng định! Nói là Sài Gòn 2 thế nhưng thực ra nghe vẫn chân chất, mộc mạc hơn. Nếu bạn là người Quế Hiệp thì bạn hoàn toàn có thể phân biệt được. Còn nhiều điều nữa mà với vài câu thì không thể nói được.
Gà

Nhờ giải thích giọng làng An Bằng phát âm như người Tây nguyên mới tập nói tiếng Kinh và làng Mỹ Lợi nói tiếng Quảng Nam? Hai làng này thuộc huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên-Huế.
Xem thêm bình luận

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm

NSƯT Trung Thảo đoạt huy chương vàng cá nhân tại Liên hoan quốc tế sân khấu thử nghiệm 2019 với vai diễn trong vở cải lương Nhật thực /// Ảnh: H.K

Nỗi buồn... thử nghiệm

Liên hoan quốc tế sân khấu thử nghiệm tại Hà Nội vừa kết thúc với những giải thưởng kèm theo những lời khen chê bình thường như bao cuộc liên hoan khác. Tuy nhiên, dường như có đọng lại một chút buồn...