Tranh bìa báo xuân thập niên 1950

5 Thanh Niên
Nhận thấy có “một khoảng trống lớn về đời sống đô thị đời thường ở Sài Gòn những năm 1950 - 1960”, trong các tác phẩm về Sài Gòn - TP.HCM ấn hành gần đây, nhà văn - nhà báo Phạm Công Luận đã miệt mài tìm kiếm, ghi chép tư liệu về Sài Gòn xưa.

Nhận thấy có “một khoảng trống lớn về đời sống đô thị đời thường ở Sài Gòn những năm 1950 - 1960”, trong các tác phẩm về Sài Gòn - TP.HCM ấn hành gần đây, nhà văn - nhà báo Phạm Công Luận đã miệt mài tìm kiếm, ghi chép tư liệu về Sài Gòn xưa.

Một bìa báo xuân thập niên 1950
Một bìa báo xuân thập niên 1950
Tập sách khảo cứu kết hợp tản văn Sài Gòn - chuyện đời của phố phần 2 của ông (do NXB Văn hóa - Văn nghệ TP.HCM và Phương Nam Book vừa ấn hành) tiếp tục mang đến độc giả những câu chuyện thú vị. Thanh Niên xin trích giới thiệu một số bài viết trong tập sách.
Một ngày giáp tết cuối thập niên 1950, có hai người đàn ông chạy xe gắn máy tông vào nhau trên đường Lê Lợi, đoạn gần chợ Bến Thành. Sau khi dựng xe, lấy lại tư thế, hai ông ngỡ ngàng nhận ra nhau. Người lớn tuổi hơn đi Vespa là họa sĩ Duy Liêm, nổi tiếng vẽ bìa nhạc tờ, mẫu tranh sơn mài và bìa báo. Người đi Lambretta là họa sĩ Lê Minh. Hai ông hỏi nhau đi đâu mà gấp gáp vậy, và cả hai có cùng câu trả lời: “Tôi đi giao tranh bìa báo xuân, gấp quá nên đi nhanh!”.
Câu chuyện cũ đơn giản vậy nhưng còn đọng lại trong tâm trí Lê Minh, họa sĩ nổi tiếng một thời chuyên vẽ bìa sách truyện chưởng Kim Dung và tranh các loại cho các ấn bản. Năm nay 77 tuổi, còn tráng kiện và đang sống cùng vợ con ở đường Lê Quang Định (TP.HCM), ông hồi tưởng: “Thập niên 1950 là thời hoàng kim của giới họa sĩ vẽ tranh bìa báo xuân. Lúc đó xu hướng dùng ảnh làm bìa báo xuân chưa rộ lên, người trong giới họa sĩ chúng tôi như Lê Trung, Thái Văn Ngôn, Duy Liêm tha hồ tung hoành. Những năm đó, tôi còn trẻ, ngoài việc vẽ bìa sách còn nhận thêm vẽ bìa báo xuân. Mỗi năm nhận khoảng 5 - 6 bìa là có tiền ăn cái tết huy hoàng rồi”.
Họa sĩ Lê Minh kể rằng khoảng một tháng trước tết, các báo như Sân Khấu Mới, Tia Sáng, Phụ Nữ Diễn Đàn, Phụ Nữ Ngày Mai bắt đầu đặt ông vẽ bìa. Các chủ báo không có yêu cầu gì cụ thể, chỉ giao họa sĩ vẽ một bìa báo cho đẹp với tông màu rực rỡ. Thế là các họa sĩ tha hồ sáng tạo. Tuy nhiên, bìa báo xuân nhất nhất phải có hình một cô gái xinh đẹp, có cành hoa mai, có cảnh đi lễ chùa, đi chợ hoa, cho bồ câu ăn, lư nhang trầm... cứ thế mà thay đổi, thêm bớt, miễn các tranh bìa đừng giống nhau. Thập niên 1950, kỹ thuật làm bản kẽm chỉ dùng để in ảnh trên bìa nên họa sĩ vẽ tranh làm sao cho phù hợp với kỹ thuật in mộc bản, dễ chạm khắc trên gỗ để in. Một bức tranh thường vẽ chỉ mất một buổi nhưng vì nhiều tranh dồn lại phải giao gấp, nên mới có chuyện tông xe vào nhau trên đường Lê Lợi với ông Duy Liêm.
Họa sĩ vẽ tranh bìa báo xuân nổi bật lúc đó là Lê Trung, người mà họa sĩ Lê Minh ngưỡng mộ từ khi còn trẻ. Họa sĩ Lê Trung tên thật là Lê Toàn Trung, người gốc Châu Đốc. Ông tốt nghiệp Trường trung học trang trí Gia Định và là cựu sinh viên Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương năm 1938, có thụ huấn Giáo sư Besson, Claude Lemaire, La Jonchères. Tranh của Lê Trung được chú ý nhiều nhất là vẽ thiếu nữ với nét đẹp diễm lệ, sóng mắt ướt rượt, ngực nở, eo thon hừng hực sức sống như cây trái miền Nam. Giới bình dân ở Sài Gòn, người dân miền Tây Nam bộ đặc biệt mê tranh bìa báo xuân do Lê Trung vẽ. Tranh của ông đứng hẳn riêng một góc, khác hẳn dáng thiếu nữ thướt tha, mảnh mai yểu điệu kiểu “mỹ thuật Đông Dương” rất thịnh hành. Dạng tranh này có sức sống thật sự đến nỗi cho đến nay nhiều người còn nhắc đến để nhớ về một dĩ vãng êm đềm của thập niên 1950 lúc vừa thoát khỏi chế độ thực dân và chiến tranh chưa lan rộng. Sau một cái tết, bìa báo xuân, phụ bản màu sẽ được cắt ra dán trên vách nhà, cột cái để ngắm nghía suốt năm.
Đến đầu thập niên 1960, xu hướng tranh bìa báo xuân dần dần yếu thế. Lúc đó, sân khấu cải lương và tân nhạc đang hồi mạnh mẽ với nhiều gương mặt đào, kép, ca sĩ đẹp, có tài. Kỹ thuật nhiếp ảnh, kỹ thuật in ấn cũng tiến bộ hơn. Công chúng đòi hỏi được tiếp cận hình ảnh nghệ sĩ mà họ từng xem biểu diễn trên sân khấu. Các báo lần lượt đưa lên bìa hình ảnh nghệ sĩ được chụp công phu trong các studio Bình Minh, Viễn Kính. Tranh của các họa sĩ vẽ cho báo xuân vẫn còn được ưa chuộng nhưng đã lùi dần vào bìa sau các tờ báo xuân.
Khi xem các tờ báo xuân cách nay gần 60 năm, tôi thật sự thấy đó là những bức tranh đẹp, gợi cảm. Đó là dạng mỹ thuật dành cho đại chúng, dễ thưởng thức và đã tạo nên một thị hiếu thẩm mỹ tích cực dành cho những người bình thường không có mấy khi tiếp cận những gallery sang trọng hay các phòng khách xa hoa. Trong ký ức của người Sài Gòn, lục tỉnh hay ở các tỉnh xa ở tuổi trên 50, đó là những hình ảnh khó phai, đầy cảm xúc khi nhìn lại.
Tranh bìa báo xuân thập niên 1950 2
Tranh bìa báo xuân thập niên 1950 3
Tranh bìa báo xuân thập niên 1950 4
Tranh bìa báo xuân thập niên 1950 5
Tranh bìa báo xuân thập niên 1950 6
Tranh bìa báo xuân thập niên 1950 7Một số tranh bìa báo xuân thập niên 1950
Thiếu nữ trên phụ bản xuân
Cách nay nửa thế kỷ, các giai phẩm xuân thường bán kèm phụ bản có vẽ tranh thiếu nữ. Sau đó là những tấm lịch có in ảnh các nữ nghệ sĩ. Báo Tiếng Chuông từng ra phụ bản là tập lịch cứ mỗi hai tháng một tờ in ảnh các nữ nghệ sĩ, mà hai tháng đầu năm in ảnh nghệ sĩ Kim Cương. Nhiều gia đình thấy tranh, ảnh đẹp nên dán lên vách để lưu giữ hay như một cách trang trí. Qua thời gian, tất nhiên tranh ảnh xuống màu, cũ rách nên đến tết người ta lại mua giai phẩm xuân để có phụ bản mới thay thế. Kiểu trang trí bình dân này không khác chi thú dán tranh dân gian xưa kia.
Xuyên Vân
(ghi)

Bình luận 5

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết

Gai Nguyen

Bài này có ý nghĩa. Sáng khai trương năm làm việc mà có bài đọc như vầy là thú vị.

NguyenTai

Những tờ báo Xuân ở miền Nam VN ngày trước thời điểm 1975 mang một đặc tính riêng của dân làm báo ngày đó. Bây giờ vẫn còn lưu giữ được thì thật là quý.. Mong Thanh Niên có thêm những bài viết về nhiều đề tài của những thời kỳ đó cho bạn đọc xem.

Lê Anh Dũng

Đọc bài báo, bất giác tôi lại nhớ bài thơ Ông đồ của Vũ Đình Liên, thập niên 1950, có trong tay một giai phẩm xuân, xem tranh vẽ bìa báo mà lòng lâng lâng, hạnh phúc. Hồi đó, phương tiện thông tin, đồ họa đâu có hiện đại như hôm nay. Hình ảnh trang bìa, hay tranh minh họa bài viết đều là những tài hoa "phượng múa rồng bay" của người nghệ sĩ, nó mang cái hồn lãng mạn của thơ, nhạc, cái diu dàng, trang nhã của thiếu nữ, nó đọng mãi trong lòng độc giả.

Lam ba

Hãy tìm lại và sống lại những nét văn hóa VN. Bây giờ cuộc sống thấy xô bồ quá! Làm sao lấy lại những gì đã mất? Đúng là những ngày xưa thân ái, êm đềm.

nguyễn gia cuong

Tôi sinh ra và lớn lên ở miền Bắc VN, tôi cám ơn bài viết về những nét văn hóa xưa của miền Nam VN .
Mong muốn có nhiều bài viết như thế để mọi người hiểu thêm về đất phương Nam. Báo xuân xưa các hình vẽ đều có đề tài đơn giản, dễ hiểu, thanh bình. Xem để biết thêm ngày xưa các cụ ta sống như thế nào, hay lắm.
Xem thêm bình luận

Có thể bạn quan tâm

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU

Đọc thêm

 /// Ảnh: T.L>

Vĩnh biệt tác giả 'Xin gọi nhau là cố nhân'

Thông tin từ MC Thanh Bạch cùng các nhạc sĩ và Trung tâm băng nhạc Thúy Nga tại Mỹ cho biết nhạc sĩ Song Ngọc (người Mỹ gốc Việt, ảnh) vừa từ trần lúc 21 giờ 30 ngày 14.10 (tức ngày 15.10 giờ VN) tại Houston (Texas, Mỹ) sau thời gian bạo bệnh.
Người hâm mộ chụp ảnh với GS-TS Nguyễn Thị Hòe, người sáng chế sơn chống cháy và chống đạn	 /// Ảnh: Trinh Nguyễn>

Xem phụ nữ Việt Nam làm khoa học thật

'Vấn đề khoa học hiện nay có cái thật, có cái dởm. Nhưng những người phụ nữ ở triển lãm Cháy mãi những đam mê, họ làm khoa học thật. Họ mang lại những lợi ích xã hội không thể phủ nhận được', PGS-TS Nguyễn Văn Huy nói.