Vạn Thắng - hương trầm trong không gian phát triển mới của Bắc Vân Phong

Giữa nhịp chuyển mình ấy, vùng đất này còn có một giá trị rất riêng: làng nghề xoi trầm hương Phú Hội 1, nơi lưu giữ mùi hương, ký ức và bản sắc của "xứ trầm hương Khánh Hòa".

Trên bản đồ Bắc Vân Phong, Vạn Thắng không chỉ là một địa phương ven biển phía bắc Khánh Hòa, mà còn là không gian chịu tác động trực tiếp từ nhiều định hướng lớn: Cảng hàng không quốc tế Vân Phong, cao tốc Bắc - Nam, quốc lộ 1A, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, các khu đô thị - du lịch mới, hồ Đồng Điền và các dịch vụ phụ trợ.

ẢNH: BÁ DUY

Nếu khu kinh tế Vân Phong là một cực tăng trưởng quan trọng của Khánh Hòa, thì Vạn Thắng có thể được nhìn nhận như một trong những không gian đang chuyển động mạnh của khu vực Bắc Vân Phong. Những dự án động lực như khu đô thị mới Tu Bông, định hướng Cảng hàng không quốc tế Vân Phong, khu tái định cư, chợ trung tâm, các tuyến giao thông và không gian ven sông, ven hồ đang mở ra vị thế mới, đồng thời đòi hỏi địa phương chuẩn bị sớm hơn, chủ động hơn.

Nhưng nếu chỉ nhìn Vạn Thắng bằng các đường quy hoạch, công trình và dự án thì chưa đủ. Điều làm cho vùng đất này khác biệt chính là trầm hương.

Tại thôn Phú Hội 1, nghề xoi trầm hương đã tồn tại qua nhiều thế hệ. Trầm ở đây không chỉ là sản phẩm để mua bán. Đó là nghề, là ký ức, là kinh nghiệm, là đôi tay của người thợ, là mùi hương quen thuộc trong nhiều mái nhà. Nghề trầm vì vậy không nằm trong bảo tàng, mà vẫn sống trong nhịp sinh hoạt hằng ngày của cộng đồng.

Hiện làng nghề xoi trầm Vạn Thắng có khoảng 400 hộ tham gia sản xuất, với hơn 1.000 lao động thường xuyên. Sản phẩm ngày càng đa dạng, từ nhang trầm, trầm nụ, vòng tay, mỹ nghệ, quà tặng đến các sản phẩm phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu. Một số cơ sở đã tiếp cận thương mại điện tử, xây dựng thương hiệu riêng.

Trong quá trình phát triển nhanh, nhiều nơi có thể xây công trình mới, khu đô thị mới, tuyến đường mới; nhưng không phải nơi nào cũng còn giữ được một nghề truyền thống đang sống thật trong cộng đồng. Với Vạn Thắng, trầm hương chính là phần "hồn" của địa phương - một giá trị bản địa có khả năng tạo khác biệt trong không gian phát triển hiện đại.

Nghề trầm hương Khánh Hòa đã được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Làng nghề xoi trầm hương Phú Hội 1 cũng đã được công nhận là làng nghề truyền thống và là địa điểm có tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng. Từ nền tảng đó, qua các định hướng của tỉnh, chính quyền địa phương qua các thời kỳ, hợp tác xã, cộng đồng làng nghề và sự tham gia nghiên cứu, tổng hợp của các đơn vị chuyên môn, trong đó có Trường đại học Kinh tế TP.HCM, Vạn Thắng đang có điều kiện chuyển từ "làng nghề sản xuất" sang "không gian văn hóa - trải nghiệm - thương mại - du lịch" gắn với trầm hương.

Từ làng nghề Phú Hội 1, có thể hình dung nhiều lớp phát triển mới: điểm trưng bày, điểm trải nghiệm, tuyến tham quan, không gian trình diễn nghề, khu bán sản phẩm, nơi gặp gỡ nghệ nhân. Xa hơn, Vạn Thắng có thể nghiên cứu hình thành Phố Trầm hương - một tuyến hoặc cụm không gian thương mại, dịch vụ, trải nghiệm, nơi du khách có thể xem nghề, mua sản phẩm, thưởng hương và cảm nhận đời sống địa phương.

Nếu được đầu tư bài bản, Phố Trầm hương không chỉ là nơi bán hàng, đó có thể là một không gian kinh tế cộng đồng mới, kết nối hộ nghề, hợp tác xã, doanh nghiệp, nghệ nhân, du lịch, thương mại điện tử và các hoạt động văn hóa. Những ý tưởng như quảng trường Trầm hương, trung tâm trưng bày - giao dịch - chứng thực, không gian thưởng hương, sản phẩm quà tặng và du lịch mua sắm cũng có thể được nghiên cứu để nâng giá trị trầm hương Vạn Thắng.

Điểm đáng chú ý là Vạn Thắng không đứng riêng lẻ. Khi Cảng hàng không quốc tế Vân Phong, các khu đô thị - du lịch và hệ thống giao thông kết nối hình thành, câu chuyện trầm hương có thể hiện diện ngay từ cửa ngõ đầu tiên của du khách: trong không gian sân bay, sản phẩm lưu niệm, mùi hương nhận diện, quầy trưng bày, tuyến phố thương mại và câu chuyện truyền thông về Khánh Hòa.

Theo ông Mai Hữu Bảo Huy, Bí thư Đảng ủy xã Vạn Thắng, phát triển địa phương trong giai đoạn mới không chỉ là câu chuyện của những công trình hay dự án lớn.

"Vạn Thắng có thể sẽ thay đổi nhiều trong những năm tới khi các dự án lớn dần hình thành. Nhưng điều chúng tôi mong muốn là sau những thay đổi ấy, người dân vẫn nhận ra quê hương mình qua dòng sông, làng xóm, tình làng nghĩa xóm và cả mùi hương trầm đã gắn bó với vùng đất này qua nhiều thế hệ. Phát triển không phải để thay thế những giá trị đó, mà để những giá trị đó có điều kiện đi xa hơn", ông Huy chia sẻ.

Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã là cấp gần dân nhất, hiểu rõ từng con đường, dòng sông, khu đất, hộ nghề, điểm nghẽn và cơ hội phát triển. Với Vạn Thắng, yêu cầu đặt ra là vừa đồng hành với các định hướng lớn của tỉnh, vừa chủ động những việc có thể làm ngay: rà soát quy hoạch, chuẩn bị không gian dịch vụ, tổ chức lại làng nghề, cải thiện cảnh quan, đào tạo lao động, kết nối hộ dân với doanh nghiệp và tạo thêm sinh kế mới.

Phát triển vì vậy không chỉ là câu chuyện của các dự án lớn. Dự án lớn tạo động lực, nhưng sức sống bền vững của địa phương nằm ở chỗ người dân được tham gia, nâng cao thu nhập, mở rộng cơ hội sinh kế và cùng thụ hưởng thành quả phát triển. Một hộ làm trầm có thể trở thành điểm trải nghiệm. Một nghệ nhân có thể trở thành người kể chuyện văn hóa. Một không gian ven sông Đồng Điền có thể trở thành điểm sinh hoạt cộng đồng, cảnh quan và dịch vụ.

Đó là dư địa phát triển riêng của Vạn Thắng, dư địa không chỉ nằm trong đất đai, mà còn nằm trong con người, nghề truyền thống, bản sắc và khả năng kết nối với không gian phát triển mới của Bắc Vân Phong.

Từ nay đến năm 2030 và xa hơn, nếu chủ động chuẩn bị từ bây giờ, Vạn Thắng có thể vừa là địa bàn đón nhận hạ tầng chiến lược, vừa là nơi giữ lại bản sắc, vừa là điểm khởi phát cho một câu chuyện phát triển có chiều sâu.

Trong tương lai, khi nhắc đến Bắc Vân Phong, người ta có thể nhớ đến cảng biển, sân bay, đô thị, cao tốc, logistics và những công trình hiện đại. Nhưng sẽ đẹp hơn nếu trong ký ức của du khách, nhà đầu tư và người dân còn có thêm một mùi hương: mùi trầm của Vạn Thắng.

Giữa vùng đất đang chuyển mình của Bắc Vân Phong, Vạn Thắng có thể đi lên bằng hạ tầng, bằng dự án, bằng dư địa phát triển - và bằng chính hương trầm riêng có của mình.