Vi rút Nipah tái xuất ở Ấn Độ: Đánh giá nguy cơ bùng phát tại Việt Nam

Theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, từ ngày 27.12.2025 - 26.1.2026, Ấn Độ ghi nhận 5 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do vi rút Nipah (trong đó 2 trường hợp có xét nghiệm khẳng định) tại một bệnh viện ở Tây Bengal.

Hiểu đúng để cảnh giác, không hoang mang

Bác sĩ Lê Quốc Hùng, Trưởng khoa Bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM) cho biết bệnh do vi rút Nipah là bệnh truyền nhiễm cấp tính, diễn tiến nhanh, gây viêm não hoặc viêm phổi, suy hô hấp nặng với tỷ lệ tử vong có thể lên đến tới 75%.

Vi rút Nipah lưu hành chủ yếu ở Nam Á và một phần châu Á. Ổ dịch lớn đầu tiên xảy ra tại Malaysia vào năm 1998 - 1999. Từ năm 2001, bệnh được ghi nhận gần như hằng năm ở Bangladesh và từng đợt ở Ấn Độ. Nhiều ca bệnh khởi phát từ nguồn động vật, đặc biệt khi người dân ăn, uống thực phẩm bị dơi làm nhiễm bẩn (như nhựa cây chà là tươi).

ẢNH: AFP

Bác sĩ Hùng nhấn mạnh, vi rút Nipah lây từ dơi sang người khi dơi thải vi rút qua nước bọt hoặc nước tiểu, làm ô nhiễm thực phẩm, đồ uống.

Vi rút này có thể lây qua động vật trung gian, đặc biệt là heo, khi con người tiếp xúc gần với heo mắc bệnh hoặc với mô, dịch tiết trong quá trình chăn nuôi, vận chuyển và giết mổ...

Bác sĩ Hùng cảnh báo bệnh do vi rút Nipah rất dễ bị bỏ sót vì triệu chứng ban đầu giống cảm cúm thông thường. Trong những ngày đầu, người bệnh có thể sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau mỏi người, đau họng, nôn ói; một số trường hợp ho hoặc khó thở.

Điểm nguy hiểm là bệnh có thể tiến triển nhanh sang viêm não. Do đó, với những người vừa đi từ vùng đang có cảnh báo hoặc tiếp xúc gần với người bệnh nặng chưa rõ nguyên nhân, cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu “đèn đỏ” như: lơ mơ bất thường, ngủ gà, lú lẫn, nói không rõ, co giật hoặc rối loạn ý thức tăng nhanh. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, phải đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế có khả năng hồi sức, không chần chừ theo dõi tại nhà.

Bác sĩ Hùng lưu ý thêm, hiện chưa có thuốc đặc trị hay vắc xin Nipah dùng rộng rãi cho cộng đồng. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ hô hấp khi khó thở, suy hô hấp; kiểm soát co giật; chăm sóc viêm não; bù nước - điện giải; điều trị biến chứng và kiểm soát nhiễm khuẩn trong bệnh viện.

Không phải vi rút mới, rất khó bùng phát dịch

Bác sĩ Trương Hữu Khanh, nguyên Trưởng khoa Nhiễm - thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM) khẳng định, vi rút Nipah là vi rút “cổ điển”, không phải vi rút mới. Đây là tác nhân gây viêm não đã được ghi nhận trên thế giới từ hàng chục năm trước.

“Cho đến nay, vi rút Nipah chưa ghi nhận khả năng lây lan bền vững từ người sang người trong cộng đồng. Tuy nhiên, nếu vi rút này liên tục lây từ động vật sang người trong thời gian dài mà không được kiểm soát chặt chẽ thì sẽ làm tăng khả năng lây truyền từ người sang người", bác sĩ Khanh nhấn mạnh.

ẢNH: HOÀI NHIÊN

Theo bác sĩ Khanh, sau đại dịch Covid - 19, tâm lý lo ngại của người dân khi nghe đến vi rút Nipah là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, dữ liệu dịch tễ cho thấy vi rút này rất khó tạo thành dịch lớn do đường lây hẹp, chủ yếu liên quan đến tiếp xúc trực tiếp với nguồn lây từ động vật và không duy trì chuỗi lây lan trong cộng đồng.

Đề cập nguy cơ tại TP.HCM cũng như cả nước, bác sĩ Khanh đánh giá khả năng bùng phát dịch do vi rút Nipah hiện nay gần như không có. 

So sánh với SARS-CoV-2, bác sĩ Khanh nhấn mạnh đây là hai nhóm vi rút hoàn toàn khác nhau. SARS-CoV-2 là vi rút mới, lây nhanh từ người sang người qua đường hô hấp, tạo thành dịch toàn cầu. Trong khi đó, Nipah là vi rút đã tồn tại lâu đời, có nguồn gốc động vật rõ ràng, đường lây hẹp và không duy trì được chuỗi lây lan trong cộng đồng.

“Bệnh do vi rút Nipah có tỷ lệ tử vong cao vì đây là loại vi rút hoang dã, tấn công trực tiếp vào não và hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chủ yếu điều trị triệu chứng. Với viêm não, tỷ lệ tử vong có thể hơn 50%. Tuy nhiên, nguy cơ mắc bệnh hoàn toàn có thể giảm thiểu nếu không tiếp xúc với dơi và không ăn trái cây bị dơi ăn”, bác sĩ Khanh cho biết.

Bác sĩ Lê Quốc Hùng, Bệnh viện Chợ Rẫy lưu ý, hiện Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh Nipah nhưng trong bối cảnh đi lại quốc tế, nguy cơ chủ yếu là các ca “nhập cảnh” từ vùng đang có dịch hoặc cảnh báo.

“Người dân không hoang mang nhưng nên cảnh giác đúng cách. Cần rửa sạch và ưu tiên gọt vỏ trái cây, không ăn trái cây có dấu bị động vật cắn; hạn chế dùng đồ uống, sản phẩm tươi sống không bảo đảm vệ sinh và tránh tiếp xúc gần với dơi hay động vật ốm, chết bất thường”, bác sĩ Hùng lưu ý.

Bên cạnh đó, nếu trong nhà có người sốt kèm ho, khó thở hoặc có dấu lơ mơ; người chăm sóc nên đeo khẩu trang khi tiếp xúc gần; rửa tay bằng xà phòng sau khi chạm vào đờm dãi, đồ bẩn; không dùng chung vật dụng dễ dính nước bọt, đờm; hạn chế tụ tập thăm bệnh trong phòng kín và đưa người bệnh đi khám sớm. Khi đến cơ sở y tế, cần chủ động khai báo việc đi lại hoặc tiếp xúc gần đây để được phân luồng và hướng dẫn phòng lây phù hợp.