Vì sao có dơi sải cánh trên cổng nhà vườn An Hiên ở Huế?

Nằm ở bờ bắc sông Hương, gần chùa Thiên Mụ, An Hiên (hiên nhà bình an) là một trong những nhà vườn cổ nhất còn được bảo tồn khá tốt ở Huế. Theo tài liệu của gia đình, nơi đây trước năm 1895 là phủ công chúa con vua Dục Đức; từ năm 1936 - 1997 là nhà của vợ quan tuần phủ Hà Tĩnh.

Cổng nhà vườn An Hiên có thể được xem là biểu tượng đẹp bậc nhất của kiến trúc nhà vườn cố đô. Cổng gỗ "thượng song hạ bản" (trên song thưa lấy gió, dưới bản gỗ kín che chắn). Hai trụ cổng có câu đối. Nhìn lên trên, vòm cổng có trang trí hổ phù. Trên nữa là hoành cuốn thư nổi với hai chữ "An Hiên" bằng chữ Hán và hình con dơi sải cánh. Phần lớn chi tiết đều được khảm sành sứ. Đây là những biểu tượng trang trí quen thuộc của mỹ thuật truyền thống: Hổ phù để trấn giữ, xua tà. Cuốn thư tượng trưng cho tri thức, văn hóa. Dơi tượng trưng cho "Phúc". Trong tiếng Hán dơi là "bức", âm đọc giống chữ phúc. Dơi trên cổng là "Phúc đáo môn" (Phúc đến cửa) nhằm cầu mong sự may mắn và tốt lành.

Bước qua cổng gạch cuốn vòm là lối đi với vòm cây xanh mát phủ rợp trên đầu. Ở An Hiên, "vườn" như lớp cách nhiệt mềm: làm dịu ánh sáng, điều tiết gió.

Khách muốn vào nhà phải đi vòng qua tấm bình phong (đục rỗng chữ "Thọ" ở giữa và "Song hỷ" hai bên). Đây cũng là cách kiến trúc Huế "làm chậm" nhịp tiếp cận, tạo độ kín đáo và một ngưỡng chuyển giữa không gian công cộng và riêng tư. Trước nhà là hồ thả súng gió thổi qua sẽ làm mát vùng cửa vào. Theo phong thủy, bình phong chính là "tiền án" bảo vệ, che chắn hung khí; hồ sen là "minh đường" tụ thủy, tụ tài lộc, sinh khí.

Công trình là nhà rường 3 gian 2 chái, hệ khung bằng gỗ mít (liên kết bằng mộng, không dùng đinh tán). Mái lợp ngói liệt (làm bằng đất sét, mỏng, lợp nhiều lớp, cách nhiệt tốt, sử dụng phổ biến trong nhà rường truyền thống), bờ nóc đắp rồng chầu, giữa đỉnh mái có hoa sen cách điệu. Nơi đây còn treo bức hoành phi 4 chữ "Văn Võ Trung Hiếu" do vua Bảo Đại ban, nhiều bài thơ của vua Thành Thái…