VNVC kiến tạo hệ sinh thái y tế dự phòng toàn diện trọn đời

Năm 2021, khi dịch Covid-19 bùng phát trên toàn cầu và các quốc gia bước vào cuộc chạy đua tiếp cận vắc xin, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC thời điểm đó vốn đã nổi bật ở vai trò chuỗi trung tâm tiêm chủng quy mô lớn, hiện đại nhất cả nước, đã tiếp tục đặt dấu ấn chiến lược toàn cầu khi tiên phong đầu tư hơn 30 triệu USD, tương đương 700 tỉ đồng vào nghiên cứu vắc xin Covid-19 cùng AstraZeneca và các nhà khoa học Đại học Oxford. Với vai trò này, VNVC đã đạt được quyền mua sớm 30 triệu liều vắc xin của AstraZeneca ngay khi vắc xin này thành công và được cấp phép sử dụng tại nhiều quốc gia trên thế giới. Ngay sau đó, VNVC đã chuyển giao phi lợi nhuận cho Bộ Y tế, góp phần quan trọng vào chiến dịch tiêm chủng lớn nhất lịch sử Việt Nam.

Từ dấu mốc này, VNVC nhận thức rõ về tầm quan trọng của chiến lược tự chủ nguồn cung ứng vắc xin là sự sinh tồn của mỗi quốc gia trong đại dịch, cũng như nhiệm vụ tiêm chủng vắc xin, chăm sóc sức khỏe cho hàng trăm triệu trẻ em và người lớn.

Những Nghị quyết của Bộ Chính trị như 57, 68, 72 đã thổi bùng lên quyết tâm tiếp tục phát huy vai trò quan trọng của kinh tế tư nhân trong lĩnh vực đầu tư công nghệ cao, công nghệ vắc xin chiến lược. Cùng với hàng chục loại vắc xin thế hệ mới được nhập khẩu đưa về Việt Nam, kỳ vọng cuối năm 2028, Việt Nam sẽ chủ động sản xuất nhiều loại vắc xin thế hệ mới ngay tại Nhà máy Vắc xin và Sinh phẩm VNVC, mở ra kỷ nguyên của nền công nghiệp dược phẩm sinh học hiện đại của Việt Nam.

Từ một mũi tiêm đến chủ động nguồn vắc xin

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến sức khỏe nhân dân và nhấn mạnh tư tưởng "Phòng bệnh hơn trị bệnh". Tư tưởng ấy đến nay càng cho thấy giá trị lâu dài khi bảo vệ sức khỏe không chỉ là điều trị bệnh, mà quan trọng hơn là chủ động phòng bệnh từ sớm, giảm gánh nặng cho mỗi gia đình và hệ thống y tế.

Tinh thần đó tiếp tục được cụ thể hóa trong Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, với định hướng chuyển mạnh từ tập trung khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời và lấy người dân làm trung tâm.

Gần một thập niên trước, VNVC ra đời từ một bài toán rất thực tế của tiêm chủng dịch vụ. Có những thời điểm vắc xin khan hiếm, nhiều gia đình phải đi nhiều nơi, xếp hàng từ sớm, vượt hàng trăm cây số, thậm chí ra nước ngoài chỉ để tìm một mũi vắc xin cần thiết cho con. VNVC được hình thành với mục tiêu đưa vắc xin đến gần người dân hơn, để cơ hội phòng bệnh không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý hay khả năng tiếp cận.

Từ những trung tâm đầu tiên tại các đô thị lớn, VNVC từng bước mở rộng mạng lưới đến các tỉnh, thành, huyện thị và nhiều khu vực xa trung tâm. Song song với mở rộng độ phủ, VNVC đầu tư đồng bộ từ nguồn cung vắc xin, hệ thống kho lạnh và dây chuyền lạnh đạt chuẩn GSP, phương tiện vận chuyển chuyên dụng, cơ sở vật chất và trang thiết bị y tế đến đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng được đào tạo bài bản, quy trình tiêm chủng an toàn, kiểm soát nhiễm khuẩn, năng lực xử trí phản ứng sau tiêm, hệ thống quản trị chất lượng, công nghệ số và chăm sóc khách hàng. Qua đó, từng bước xây dựng năng lực tiêm chủng quy mô lớn, bảo đảm chất lượng vắc xin, an toàn tiêm chủng và khả năng phục vụ người dân rộng khắp.

Không chỉ mở rộng khả năng tiếp cận, VNVC còn thúc đẩy tư duy tiêm chủng trọn đời, đưa vắc xin từ chỗ thường được quan tâm chủ yếu ở trẻ nhỏ trở thành một phần của chăm sóc sức khỏe chủ động trong suốt vòng đời. Đối tượng tiêm chủng vì thế ngày càng mở rộng, từ: trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, trẻ trong độ tuổi học đường, thanh thiếu niên, phụ nữ trước và trong thai kỳ đến người trưởng thành, người cao tuổi và người có bệnh nền.

VNVC đưa về hơn 20 loại vắc xin mới

Từ bài toán "có đủ vắc xin để tiêm", VNVC tiến tới mục tiêu "có các loại vắc xin mới, vắc xin thế hệ mới để người Việt được bảo vệ sớm hơn", rút ngắn khoảng cách tiếp cận những thành tựu y học dự phòng giữa Việt Nam và thế giới.

VNVC thiết lập và mở rộng quan hệ hợp tác toàn diện và lâu dài với nhiều tập đoàn vắc xin và dược phẩm hàng đầu thế giới như AstraZeneca (Anh), Pfizer (Mỹ), Sanofi (Pháp), GSK (Anh), MSD (Mỹ), Takeda (Nhật Bản), Abbott (Hà Lan), Substipharm Biologics (Thụy Sĩ)... Cùng với năng lực đặt hàng, bảo quản, phân phối và tổ chức tiêm chủng quy mô lớn, mạng lưới hợp tác quốc tế này tạo điều kiện để nhiều vắc xin mới sớm được đưa về và triển khai tại Việt Nam.

Đến nay, VNVC đã đưa về hơn 20 loại vắc xin và sinh phẩm mới, trong đó có vắc xin phòng sốt xuất huyết, zona thần kinh, các vắc xin phế cầu, não mô cầu thế hệ mới, vắc xin và kháng thể đơn dòng phòng RSV. VNVC cũng đang chuẩn bị các điều kiện để sớm đưa về thêm vắc xin tay chân miệng, vắc xin cúm liều cao dành cho người lớn, vắc xin cúm dạng xịt mũi và nhiều vắc xin quan trọng khác, góp phần giúp người dân Việt Nam tiếp cận ngày càng sớm, đầy đủ hơn với những tiến bộ mới của y học dự phòng thế giới.

"Pháo đài" bảo quản phía sau mỗi mũi tiêm

Đưa được vắc xin về Việt Nam mới chỉ là bước đầu. Vắc xin là sinh phẩm đặc biệt, nhạy cảm với nhiệt độ và môi trường, đòi hỏi điều kiện nghiêm ngặt trong suốt hành trình từ tiếp nhận, lưu kho, vận chuyển đến khi được sử dụng tại phòng tiêm. Chỉ một mắt xích không được kiểm soát chặt chẽ cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng. Vì vậy, phía sau một mũi tiêm diễn ra trong vài giây là cả một "pháo đài" bảo đảm chất lượng được VNVC đầu tư và vận hành nhiều lớp.

"Trái tim" của VNVC là mạng lưới kho lạnh và dây chuyền lạnh đạt chuẩn GSP, kết nối với các trung tâm tiêm chủng trên toàn quốc. Các kho được xây dựng tại vị trí giao thông thuận lợi, cao ráo, an toàn, hạn chế ảnh hưởng của ngập lụt, mưa bão; mỗi kho có ít nhất ba lớp nguồn điện dự phòng nhằm duy trì hoạt động liên tục trong các tình huống bất thường.

Bên trong kho, vắc xin đi qua các vùng nhiệt độ được thiết kế chuyên biệt, từ khu vực đệm, kho tiền lạnh đến kho lạnh, giúp hạn chế biến động nhiệt trong quá trình tiếp nhận và luân chuyển. Toàn bộ hoạt động nhập, xuất, tồn kho, hạn sử dụng và các thông số bảo quản được số hóa, theo dõi theo thời gian thực 24/24 với hệ thống cảnh báo nhiều lớp.

"Pháo đài" này tiếp tục được nối dài trên đường vận chuyển bằng đội xe lạnh chuyên dụng đạt chuẩn GSP, GDP, có khả năng duy trì và giám sát nhiệt độ liên tục. Nhờ đó, dây chuyền lạnh được kiểm soát xuyên suốt từ khi vắc xin được tiếp nhận, lưu kho, phân phối đến từng trung tâm và bảo quản tại phòng tiêm trước khi sử dụng.

Và lớp bảo vệ cuối cùng nằm ngay tại điểm tiêm, với quy trình khám sàng lọc, chỉ định, thực hành tiêm, theo dõi sau tiêm và năng lực phát hiện, xử trí kịp thời các phản ứng sau tiêm. Sự kết nối chặt chẽ giữa bảo đảm chất lượng vắc xin và an toàn tiêm chủng giúp mỗi mũi tiêm được kiểm soát xuyên suốt từ kho lạnh, vận chuyển, bảo quản tại phòng tiêm đến thực hành tiêm và chăm sóc, theo dõi sau tiêm.

Tạo không gian cộng đồng, hình thành văn hóa tiêm chủng trọn đời

Để thu hẹp khoảng trống miễn dịch, VNVC không chỉ đưa vắc xin đến gần người dân mà còn đầu tư cho truyền thông, giáo dục sức khỏe và mở rộng cơ hội tiếp cận tiêm chủng. Mỗi năm, hàng nghìn chương trình tư vấn, tọa đàm, giao lưu trực tiếp và trực tuyến được tổ chức với sự tham gia của các chuyên gia y tế; kiến thức phòng bệnh được lan tỏa từ trung tâm tiêm chủng đến trường học, doanh nghiệp, khu dân cư, báo chí, truyền hình và các nền tảng số.

Mục tiêu là đưa khái niệm "tiêm chủng trọn đời" đến gần hơn với người dân, từng bước hình thành văn hóa phòng bệnh chủ động.

Song song với phổ cập kiến thức, VNVC dành nguồn lực đưa vắc xin đến những nhóm còn gặp rào cản về kinh tế, sức khỏe hoặc địa lý. Trong nhiều năm, hàng triệu liều vắc xin cúm, sởi, uốn ván, lao, tả, thương hàn và nhiều vắc xin quan trọng khác đã được trao tặng, hỗ trợ và tổ chức tiêm miễn phí cho công nhân, người lao động khó khăn, trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người khuyết tật, người có công và người dân tại nhiều địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa, hải đảo.

Năm 2026, tại Đặc khu Côn Đảo, VNVC triển khai chương trình tiêm vắc xin cúm miễn phí cho người dân trong ba năm, đồng thời trao tặng kho lạnh đạt chuẩn GSP trong gói đầu tư lên đến 10 tỉ đồng, góp phần xây dựng năng lực bảo quản vắc xin lâu dài ngay tại đảo. Nhân dịp ngày Thương binh - Liệt sĩ 27.7, VNVC tiếp tục dành 10.000 liều vắc xin cúm để tri ân Mẹ Việt Nam anh hùng, Mẹ liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, người có công và cựu chiến binh.

Không dừng ở lĩnh vực tiêm chủng, trách nhiệm cộng đồng của VNVC còn được mở rộng thông qua nhiều hoạt động hỗ trợ bệnh nhân ung thư, học sinh và người dân có hoàn cảnh khó khăn; xây nhà, cầu đường, trao sinh kế, máy phát điện, trang thiết bị thiết yếu và đồng hành cùng các địa phương, người dân trong thiên tai, bão lũ. Qua đó, mục tiêu "đưa y tế dự phòng đến gần người dân" không chỉ được thực hiện bằng việc mở thêm các trung tâm tiêm chủng mà còn bằng việc đưa kiến thức, vắc xin và nguồn lực y tế đến những nơi, những cộng đồng đang cần nhất.

Từ hợp tác quốc tế đến nghiên cứu, sản xuất vắc xin

Sau gần một thập niên xây dựng năng lực từ nguồn cung, bảo quản, phân phối đến tiêm chủng và giáo dục sức khỏe, VNVC tiếp tục tiến về phía thượng nguồn của chuỗi giá trị vắc xin.

Tháng 5.2025, Nhà máy Vắc xin và Sinh phẩm VNVC chính thức được khởi công, đánh dấu bước chuyển từ xây dựng năng lực tiêm chủng sang đầu tư trực tiếp cho khoa học, công nghệ và sản xuất vắc xin.

Trên nền tảng hệ thống bảo quản, phân phối và tiêm chủng quy mô toàn quốc, VNVC thúc đẩy hợp tác với Sanofi (Pháp), GSK (Anh), Pfizer (Mỹ), Quỹ Đầu tư trực tiếp Nga (RDIF), Syntegon (Đức)… để tiếp nhận công nghệ, nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực và chuẩn bị năng lực sản xuất.

Mục tiêu là từng bước đưa công nghệ, tri thức và quy trình tiên tiến về Việt Nam, hướng tới làm chủ công nghệ và hình thành chuỗi giá trị vắc xin ngay trong nước.

Hướng đi này cụ thể hóa tinh thần các Nghị quyết 57, 68 và 72 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, phát huy vai trò của kinh tế tư nhân, tăng cường y tế dự phòng; qua đó góp phần nâng cao năng lực sản xuất, tự chủ vắc xin, chủ động ứng phó dịch bệnh và bảo đảm an ninh y tế quốc gia.