Vòng xoáy trả thù sau khi Mỹ ám sát chỉ huy đặc nhiệm Iran

Iran cùng lực lượng ủy nhiệm và đồng minh, nắm trong tay kho vũ khí khổng lồ, có thể tấn công lính Mỹ đồn trú ở Syria, Iraq và vùng Vịnh. Tuy nhiên, Tehran sẽ thận trọng khi tấn công trả đũa vốn có thể châm ngòi cuộc xung đột quy mô lớn, lan rộng khắp khu vực, theo các chuyên gia.

Không thông báo cho quốc hội, Tổng thống Donald Trump đã ra lệnh cho quân đội Mỹ điều máy bay không người lái MQ-9 Reaper nã tên lửa làm thiệt mạng thiếu tướng Qasem Soleimani, chỉ huy lực lượng đặc nhiệm Quds của Iran ở sân bay quốc tế Baghdad (Iraq). Điều này cho thấy Tổng thống Donald Trump sẵn sàng dùng vũ lực “một cách kịch tính và không thể lường trước”, giới chuyên gia nhận định.

Trong nhiều năm qua ,Thiếu tướng Soleimani, là một nhân vật quyền lực, bị phương Tây cho là đã huy động lực lượng dân quân vũ trang trong khu vực chống lại Mỹ và đồng minh, nhằm mở rộng sức ảnh hưởng của Iran đến tận khu vực Địa Trung Hải, theo AP.

Cái chết của ông Soleimani là một đòn nặng giáng vào Tehran, khiến Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei, Tổng thống Iran và Lực lượng vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran đồng loạt thề sẽ trả thù Mỹ.

"Tôi nghĩ rằng người Iran rất kỹ tính và biết rõ sẽ phải trả đũa Mỹ như thế nào", Ibrahim Bayram, nhà phân tích của Nhật báo An-Nahar (Li Băng) nói với AP.

Dưới đây là một số kịch bản có thể xảy ra sau cái chết của ông Soleimani:

Vụ không kích còn giết chết ông Abu Mahdi al-Muhandis, một chỉ huy - phó chủ tịch ủy ban của lực lượng dân quân Iraq PMF được Iran hậu thuẫn. Đây được xem là hành động tấn công vào chủ quyền của Iraq.

Quốc hội Iraq tổ chức cuộc họp khẩn cấp ngày 4.1 trong khi lực lượng dân quân hùng hậu PMF sẽ tổ chức tang lễ ở Baghdad với hàng ngàn người dự kiến tham dự.

Động thái của Mỹ góp phần giúp các lực lượng, phe phái chính trị được Iran hậu thuẫn có cớ tăng cường lực lượng, lấn áp phong trào biểu tình chống ảnh hưởng chính trị của Tehran đang gây sức ép lên chính phủ Iraq trong nhiều tháng qua.

Bên cạnh đó, các đồng minh của Iran ở Iraq giờ đây có thể mạnh dạn đứng lên mang danh nghĩa bảo vệ chủ quyền đất nước và chống xâm lược.

Chính phủ Iraq, vốn phải duy trì liên minh “không yên ả” với cả Washington lẫn Tehran, sẽ phải đối mặt áp lực buộc phải trục xuất 5.200 lính Mỹ đang đồn trú ở nước này. Quân đội Mỹ được triển khai ở Iraq nhằm giúp ngăn chặn sự trỗi dậy của tổ chức cực đoan Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS).

Hạn chế hoặc trục xuất lực lượng quân sự Mỹ trên đất Iraq có thể là lựa chọn trước mắt, theo Renad Mansour, chuyên gia thuộc tổ chức nghiên cứu Chatham House (Anh). “Đây sẽ là lựa chọn khó khăn. Tuy nhiên, sau vụ không kích, hiện không quan chức nào của chính phủ Iraq có thể tuyên bố giữ lính Mỹ ở lại", ông Mansour nói.

Nếu lính Mỹ ra đi thì Iraq sẽ càng "ngập" trong ảnh hưởng của Iran, tương tự như ở Syria và Li Băng, giúp hoàn thành mục tiêu “tăng cường sức ảnh hưởng” mà thiếu tướng Soleimani đã đeo đuổi kể từ khi Mỹ dẫn đầu cuộc xâm lược vào Iraq năm 2003.

Trong suốt một thập niên qua, ông Soleimani đã huy động được hàng chục ngàn tay súng ở Syria và Iraq. Họ hỗ trợ lực lượng chính phủ Tổng thống Syria Bashar al-Assad trong cuộc nội chiến và chiến đấu chống lại IS ở Iraq và Syria. Mỹ chỉ triển khai lực lượng khiêm tốn ở Iraq và Syria nên dễ dàng trở thành mục tiêu trả đũa của Iran.

Căng thẳng leo thang xuất phát từ việc Mỹ cáo buộc lực lượng dân quân Iraq do Iran hậu thuẫn nã rocket tấn công căn cứ có lính Mỹ đồn trú ở Iraq, khiến một nhân viên dân sự Mỹ cùng một số người bị thương. Quân đội Mỹ đã đáp trả bằng các đợt không kích ngày 29.12, tiêu diệt 25 dân quân ở Iraq và Syria. Sau đó, nhiều cuộc biểu tình do các nhóm dân quân và người ủng hộ tổ chức nổ ra suốt hai ngày trong tuần này, đỉnh điểm là vụ tấn công đại sứ quán Mỹ ở Baghdad.

Giới chuyên gia nhận định Iran có thể dùng lực lượng ủy nhiệm ở Li Băng, Yemen hoặc Dải Gaza để tấn công trả đũa Mỹ cùng đồng minh.

Chẳng hạn, lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn ở Li Băng có kho vũ khí gồm hàng chục ngàn tên lửa có thể tấn công mọi mục tiêu ở Israel. Tuy nhiên, nếu xung đột bùng nổ thì Li Băng sẽ bị tàn phá giữa lúc nước này đối mặt cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng và làn sóng biểu tình chống chính phủ.

Thay vì dùng các lực lượng ủy nhiệm, Iran có thể tự mình trả đũa bằng cách tấn công các đồng minh của Mỹ ở vùng Vịnh và cơ sở lọc dầu của họ. Hồi tháng 9.2019, Mỹ cáo buộc Iran đứng sau vụ tấn công các cơ sở lọc dầu chính của Ả Rập Xê Út buộc nước này phải tạm thời ngừng sản xuất dầu thô.

Ngoài ra, Mỹ còn cáo buộc Iran tiến hành những vụ tấn công, phá hoại tàu chở dầu hồi giữa năm 2019 ở eo biển Hormuz, nơi có 20% lượng dầu của thế giới được vận chuyển ngang qua đây. Iran bác bỏ mọi cáo buộc, nhưng thừa nhận đã bắn hạ một máy bay trinh sát không người lái của Mỹ tại khu vực này hồi tháng 6.2019.

Tehran còn có thể trả đũa bằng cách rút hoàn toàn khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2015 sau khi ông Trump rút khỏi thỏa thuận vào tháng 5.2018 và khôi phục các lệnh cấm vận nhằm làm tê liệt nền kinh tế Iran. Tehran đang dần dần giảm cam kết trong thỏa thuận hạt nhân năm 2015, khôi phục làm giàu uranium nhằm đáp trả các lệnh cấm vận của Mỹ.

Giới chuyên gia dự đoán khả năng Iran sẽ không có bất kỳ hành động trả đũa nào. Dù vậy, trước tình hình hiện tại, chính quyền Israel trở nên bất an và đã đóng cửa một khu resort trượt tuyết gần biên giới với Li Băng và Syria. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đồng thời rút ngắn chuyến thăm Hy Lạp sau vụ không kích của Mỹ ở Iraq.

"Tôi nghĩ rằng người Iran hiện đang bị sốc hoàn toàn. Bằng cách củng cố hình ảnh vị lãnh đạo cứng rắn, khó đoán, Tổng thống Trump vừa khôi phục sức mạnh của Mỹ để ngăn chặn các cuộc tấn công ", Yoel Guzansky, một chuyên gia về Iran tại Viện nghiên cứu chiến lược quốc gia Israel, nhận định.

Iran và các đồng minh đã mất một số chỉ huy cấp cao khác trong những năm qua. Họ luôn thề sẽ trả thù vào thời điểm và địa điểm thích hợp, nhưng đa số cuộc khủng hoảng đều lắng dần và chìm vào quên lãng.

Chẳng hạn, Hezbollah thề sẽ trả thù sau khi cáo buộc Israel đứng sau vụ ném bom giết chết chỉ huy Imad Mughniyeh của lực lượng này ở thủ đô Damascus (Syria) hồi năm 2008. Kể từ đó, Hezbollah có vài lần đụng độ với Israel, nhưng không tiến hành bất kỳ cuộc tấn công quy mô lớn nào.

Dù vậy, ám sát một nhân vật cấp cao như thiếu tướng Soleimani là điều chưa có tiền lệ. Ông Joost Hiltermann, giám đốc chương trình Trung Đông thuộc tổ chức quốc tế Crisis Group dự đoán: “Chúng ta có thể chứng kiến chiến tranh bùng nổ”.

"Chúng ta có thể lập luận rằng Iran sẽ khôn ngoan, không có bất kỳ động thái gì và để mặc bão tố đi qua. Tuy nhiên, nếu chúng ta chứng kiến lãnh tụ tối cao Khamenei khóc trong tang lễ thì Iran sẽ trả đũa Mỹ", theo ông Hiltermann.