Ca sĩ Phương Diễm Huyền bị khởi tố vì hành vi "xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan"
Ảnh: Cắt từ MV
Như Thanh Niên thông tin, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (PC03) Công an TP.HCM cho biết đơn vị vừa ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với ca sĩ Phương Diễm Huyền (tên thật Nguyễn Thị Hiền) để điều tra về hành vi "xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan".
Theo cơ quan điều tra, bị can đã sử dụng, đăng tải nhiều tác phẩm âm nhạc của các tác giả, trong đó có nhiều video đạt hàng triệu lượt xem trên kênh YouTube mà không xin phép, không trả tiền bản quyền theo quy định.
Từ vụ khởi tố ca sĩ Phương Diễm Huyền, câu chuyện cover ca khúc trên các nền tảng số và ranh giới giữa sáng tạo với xâm phạm bản quyền tiếp tục được nhiều người quan tâm. Thực tế, không ít cá nhân xây dựng kênh YouTube, TikTok chuyên đăng tải các bản cover, thu hút từ hàng trăm nghìn đến hàng triệu lượt xem, thậm chí kiếm doanh thu từ nền tảng.
Từ đây, nhiều người cũng đặt câu hỏi: liệu chỉ hát lại một ca khúc rồi đăng tải lên mạng có bắt buộc phải xin phép, trả tiền bản quyền hay không? Đây cũng là lúc giới sáng tạo nội dung lẫn khán giả cần nhìn nhận rõ ràng ranh giới giữa sáng tạo và hành vi xâm phạm quyền tác giả.
Cover ca khúc phải xin phép trong những trường hợp nào?
Trao đổi với Thanh Niên, luật sư Nguyễn Văn Hậu - Chủ tịch Trung tâm Trọng tài thương mại luật gia Việt Nam cho biết, theo luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) 2005 (được sửa đổi, bổ sung các năm 2009, 2019, 2022 và 2025), người làm nội dung khi cover một ca khúc về nguyên tắc phải xin phép và trả tiền bản quyền cho chủ sở hữu quyền tác giả, vì đây là việc khai thác quyền tài sản đối với tác phẩm.
Các bản cover xuất hiện dày đặc trên YouTube, TikTok, nhiều video thu hút hàng triệu lượt xem và mang lại doanh thu cho người sáng tạo nội dung
Ảnh: Chụp màn hình
"Nếu việc cover có thay đổi về phối khí, ca từ hoặc cách thể hiện đến mức tạo nên một phiên bản mới thì có thể được xem là tác phẩm phái sinh theo khoản 8 Điều 4 luật SHTT. Nếu chỉ hát lại ca khúc gốc, đây là hành vi biểu diễn tác phẩm trước công chúng theo điểm b khoản 1 Điều 20. Dù thuộc trường hợp nào, tổ chức, cá nhân khai thác tác phẩm đều phải được chủ sở hữu quyền tác giả cho phép và trả tiền bản quyền, trừ các trường hợp pháp luật quy định được miễn", luật sư Hậu phân tích.
Về thủ tục, luật sư Nguyễn Văn Hậu cho biết người có nhu cầu cover ca khúc có thể xin phép theo hai cách: liên hệ trực tiếp với chủ sở hữu quyền tác giả hoặc thông qua tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan.
Theo Điều 56 luật SHTT, các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, điển hình là Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC), được chủ sở hữu ủy quyền quản lý, cấp phép và thu tiền bản quyền. Người có nhu cầu cover chỉ cần gửi đề nghị sử dụng tác phẩm, nêu rõ phạm vi, thời gian và mục đích khai thác. Việc cấp phép được thực hiện sau khi các bên thống nhất mức phí hoặc ký hợp đồng theo quy định.
Theo luật sư Hậu, việc xin phép và hoàn tất thủ tục cấp phép không chỉ bảo đảm quyền lợi của người sử dụng mà còn hạn chế nguy cơ phát sinh tranh chấp. Ngược lại, việc tự ý khai thác ca khúc mà không được phép có thể bị xác định là hành vi xâm phạm quyền tác giả và phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.
Không tìm được chủ sở hữu vẫn không được tự ý sử dụng
Theo luật sư Nguyễn Văn Hậu, việc đầu tiên người sử dụng cần làm là xác định chính xác chủ sở hữu quyền tác giả để xin phép và thỏa thuận phạm vi khai thác.
Bản quyền âm nhạc tiếp tục trở thành chủ đề được dư luận quan tâm sau hàng loạt vụ việc vi phạm bị xử lý thời gian gần đây
Ảnh: AI tạo
Tuy nhiên, trên thực tế, không ít người làm nội dung gặp tình huống không thể xác định hoặc không thể liên hệ được với chủ sở hữu quyền tác giả. Theo luật sư Nguyễn Văn Hậu, điều đó không đồng nghĩa có thể tự ý sử dụng tác phẩm.
Trong trường hợp không thể tìm được chủ sở hữu, pháp luật vẫn quy định một cơ chế để việc khai thác tác phẩm được thực hiện hợp pháp.
Cụ thể, theo khoản 2 Điều 42 Luật SHTT, Nhà nước sẽ đóng vai trò đại diện quản lý đối với các tác phẩm đã công bố nhưng không có thông tin về chủ sở hữu hoặc có thông tin nhưng không thể liên hệ được. Để không vô tình vi phạm, người làm nội dung không được tự ý sử dụng mà phải nộp hồ sơ đề nghị chấp thuận tới cơ quan chuyên môn quản lý nhà nước về quyền tác giả.
Theo khoản 3 Điều 23 Nghị định 17/2023/NĐ-CP, người đề nghị phải chứng minh đã nỗ lực tìm kiếm chủ thể quyền, như: tra cứu niên giám đăng ký quyền tác giả; gửi văn bản đến tổ chức quản lý tập thể quyền nhưng không nhận được phản hồi sau 30 ngày; liên hệ ít nhất hai tổ chức, cá nhân đang sử dụng tác phẩm; lưu tài liệu chứng minh đã tìm kiếm trên internet.
Về phương thức nộp hồ sơ, người có nhu cầu có thể nộp hồ sơ trực tiếp, qua bưu chính hoặc trực tuyến trên Cổng dịch vụ công.
Sau khi tiếp nhận hồ sơ hợp lệ, cơ quan quản lý sẽ công khai thông tin tìm kiếm chủ sở hữu quyền tác giả trên cổng thông tin điện tử trong 30 ngày. Nếu hết thời hạn này không có khiếu nại hoặc vẫn không xác định được chủ thể quyền, cơ quan chức năng sẽ thông báo mức tiền bản quyền phải nộp. Trong vòng 5 ngày làm việc kể từ khi nhận thông báo, người đề nghị phải nộp khoản tiền này vào tài khoản tạm giữ để được cấp văn bản chấp thuận sử dụng tác phẩm có thời hạn.
Luật sư Hậu cũng lưu ý, người làm nội dung phải kê khai trung thực trong hồ sơ đề nghị. Hành vi cung cấp thông tin sai sự thật có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định. Đồng thời, dù đã được chấp thuận sử dụng quyền tài sản, người sử dụng vẫn phải tôn trọng quyền nhân thân của tác giả, như không xuyên tạc tác phẩm, ghi tên tác giả hoặc ghi rõ nguồn gốc đối với tác phẩm khuyết danh. Đây là những nghĩa vụ bắt buộc theo quy định của pháp luật.
Khuyến cáo từ luật sư
Từ những vụ việc vi phạm bản quyền thời gian qua, luật sư Nguyễn Văn Hậu cho rằng điều quan trọng nhất là người dùng cần chủ động tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ. Không nên mặc định mọi nội dung trên internet đều được sử dụng miễn phí. Trước khi khai thác một ca khúc, bản ghi âm, ghi hình hay bất kỳ tác phẩm nào, cần xác định rõ tình trạng bản quyền và thực hiện việc xin phép, trả tiền bản quyền nếu pháp luật yêu cầu.
Bên cạnh đó, người dùng cũng cần hiểu đúng về các trường hợp ngoại lệ. luật Sở hữu trí tuệ cho phép sử dụng tác phẩm trong một số trường hợp nhất định mà không phải xin phép hoặc trả tiền bản quyền, như trích dẫn hợp lý hoặc phục vụ nghiên cứu. Tuy nhiên, ngay cả khi thuộc diện ngoại lệ, người sử dụng vẫn phải ghi rõ tên tác giả và nguồn gốc tác phẩm; nếu không, vẫn có thể bị xử lý theo quy định.
Luật sư Hậu cũng lưu ý, các chế tài đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hiện đã nghiêm khắc hơn. Theo Nghị định 341/2025/NĐ-CP, mức phạt có thể lên tới 250 triệu đồng đối với cá nhân và 500 triệu đồng đối với tổ chức. Ngoài xử phạt tiền, người vi phạm còn có thể bị buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm, xin lỗi công khai và nộp lại toàn bộ khoản lợi bất hợp pháp. Vì vậy, tuân thủ quy định về bản quyền ngay từ đầu không chỉ thể hiện sự tôn trọng người sáng tạo mà còn là cách hiệu quả nhất để tránh những rủi ro pháp lý.
Bình luận (0)