Huyền thoại nơi sơn cùng thủy tận
Giữa tháng 3, chúng tôi đã có chuyến ngược dòng sông Hương, đến vùng chiến khu Dương Hòa năm xưa. Nơi này trước đây từng có những làng mạc dân cư, nhưng giờ đã được giải tỏa để xây dựng công trình hồ chứa nước Tả Trạch. Càng đi lên phía thượng nguồn, dòng sông hẹp dần và phong cảnh núi non hiểm trở của Trường Sơn dần hiện ra.
Vị trí đang được ngăn đập chính của hồ chứa nước Tả Trạch có tên Hai Nhánh. Đó là một gò đất nhỏ nổi lên giữa lòng sông chia dòng chảy thành hai nhánh. Theo các bô lão địa phương, tương truyền trước đây Nguyễn Ánh (tức vua Gia Long) trong một lần giao tranh với quân Tây Sơn thất trận đã ngược dòng sông chạy lên phía thượng nguồn. Khi chạy đến gò đất nổi giữa dòng sông này thì bốn bề núi non cách trở, Nguyễn Ánh cùng quan quân không thể đi tiếp nên nhảy lên gò đất giữa sông đứng chờ chết. Đúng lúc ấy thì mây núi ùn ùn kéo đến, cả một vùng trời âm u tối mịt, và không lâu sau thì quân Tây Sơn cũng nổi trống thu quân vì thuyền bị mắc cạn không thể đi tiếp. Nguyễn Ánh thoát chết và sau khi lên làm vua đã cho dựng một miếu thờ ngay tại thôn Tân Ba (gần bến đò Bà Lòn), nghe nói trước đây triều Nguyễn có sắc phong cho sơn thần khu vực này là hộ quốc công thần. Bây giờ miếu thờ vẫn còn, nhưng đã được người dân tu sửa và làm biến dạng, không còn dấu vết di tích nữa.
Huyền thoại về vua Gia Long thoát nạn chẳng biết thật hư thế nào vì chúng tôi chưa có đủ tư liệu lịch sử để kiểm chứng, chỉ biết địa thế của Dương Hòa đúng là nơi sơn cùng, thủy tận, thuận lợi cho việc xây dựng hậu cứ phục vụ chiến đấu lâu dài. Chính vì vậy, tháng 5.1948, sau sự kiện chiến khu Hòa Mỹ (huyện Phong Điền) bị Pháp tấn công, càn quét, Tỉnh ủy Thừa Thiên - Huế quyết định chọn Dương Hòa làm căn cứ địa cách mạng. Vùng chiến khu Dương Hoà trước đây có vị thế giống như một “ốc đảo” được bao bọc bởi hai nhánh sông Hương, nhánh Hữu Trạch (từ A Lưới) đổ về hội lưu với nhánh Tả Trạch tại vị trí ngã ba Bằng Lãng, tạo nên thế đất biệt lập thuộc xã Hương Thọ, trước đây thuộc tổng Long Hồ, huyện Kim Trà - sau đổi thành Hương Trà.
|
|
|
|
Tấm bia chiến tích và chiếc cầu mơ ước
Chiến khu Dương Hòa trong kháng chiến là nơi đóng quân của các cơ quan đầu não thuộc chính quyền cách mạng của tỉnh gồm: Tỉnh ủy, Ủy ban hành chính kháng chiến, Tỉnh đội, Công an và các tổ chức đoàn thể kháng chiến khác. Đây cũng là nơi ghi dấu những chiến công vang dội với những trận đánh của Trung đoàn 101 Trần Cao Vân tại Đồi Vồng, Đốc Bốm... Đặc biệt, ngày 20.6.1952, tại đây đã diễn ra một trận diệt càn làm cho quân Pháp và lính lê dương khiếp đảm. Quân Pháp dùng tàu đồng ngược sông Hương đổ bộ tiến đánh chiến khu đã bị quân dân cách mạng mai phục tiêu diệt gần sạch. Trong kháng chiến, chiến khu Dương Hòa cũng là nơi mà các vị lãnh đạo Đảng và Nhà nước như Lê Đức Thọ, Phạm Văn Đồng, Lê Duẩn... trên đường công tác chỉ đạo kháng chiến đã ghé thăm và làm việc. Nơi đây, ngày 17.4.1949 cũng đã diễn ra Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Thừa Thiên - Huế lần thứ nhất.
Sau chiến tranh, những người còn lưu giữ nhiều ký ức và nặng tình với chiến khu nhất là những cựu binh già như các ông Nguyễn Vạn, thiếu tướng Dương Bá Nuôi, trung tướng Lê Tự Đồng... Chính từ sự vận động của những cán bộ lão thành này mà năm 1993, Đảng bộ huyện Hương Thủy đã cho dựng một tấm bia chiến tích để ghi nhớ về một di tích cách mạng vẻ vang của quân và dân Thừa Thiên - Huế. Và tấm bia chiến tích này đến nay cũng đã phai mờ theo thời gian.
Điều trăn trở hơn là sau 36 năm thống nhất đất nước, chiến khu Dương Hòa vẫn còn là một ốc đảo biệt lập. Hằng ngày, người dân Dương Hòa muốn về thành phố, học sinh đi học… đều phải qua những chuyến đò ngang chòng chành đầy hiểm nguy trên vùng thượng nguồn sông Hương. Mong muốn lớn nhất của người dân chiến khu Dương Hòa vẫn là sớm có được chiếc cầu để xóa đi thế cô lập, cách trở nhằm khai thông tiềm năng lợi thế để hội nhập với sự phát triển chung. Theo quy hoạch phát triển giao thông vận tải tỉnh Thừa Thiên - Huế đến năm 2020, UBND tỉnh đã đưa danh mục xây dựng cầu vượt nhánh Tả Trạch (xây dựng cầu Dương Hòa tại vị trí cuối đường tỉnh 07 hoặc bến đò Tân Ba). Thế nhưng, chiếc cầu mơ ước của bao thế hệ người dân nơi chiến khu xưa cho đến nay vẫn chưa trở thành hiện thực...
Tuy nhiên, người dân ở Dương Hòa cũng được an ủi khi công trình hồ Tả Trạch được khởi công vào ngày 26.11.2005. Công trình được đầu tư xây dựng với mục đích chống lũ tiểu mãn, lũ sớm, giảm lũ chính vụ cho hệ thống sông Hương; cấp nước sinh hoạt và công nghiệp; tạo nguồn nước tưới ổn định cho 34.782 ha đất canh tác; bổ sung nguồn nước ngọt cho hạ lưu sông Hương để đẩy mặn, cải thiện môi trường đầm phá, phục vụ nuôi trồng thủysản và phát điện. Sau khi hoàn thành, công trình hứa hẹn không chỉ mang lại những lợi ích về thủy lợi, thủy điện, cấp nước, chống lũ..., mà còn giúp Dương Hòa trở thành một điểm đến hấp dẫn du khách cũng như mở ra nhiều cơ hội làm ăn sinh sống cho người dân địa phương.
|
Nhiều di tích lịch sử Nhìn từ góc độ lịch sử và địa lý thì ngay chính trong vùng đất giới hạn của chiến khu Dương Hòa năm xưa có nhiều tiềm năng văn hóa - lịch sử và cảnh quan sinh thái chưa được đánh thức. Giá trị thứ nhất là lăng vua Gia Long (Nguyễn Ánh) thuộc quần thể kiến trúc cố đô Huế đã được xếp vào Di sản văn hóa thế giới. Di tích này tọa lạc trên một vùng núi có tên là Sơn Thọ, thuộc thôn Định Môn, xã Hương Thọ, huyện Hương Trà. Thời gian qua, di tích này đã được Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế tiến hành bảo tồn và trùng tu. Tuy vậy, do vị trí cách trở nên vẫn chưa thu hút được lượng du khách xứng tầm. Liên quan đến di tích triều Nguyễn, tại Dương Hòa còn có một khu nghỉ mát và bến câu cá của vua Bảo Đại. Khu nhà nghỉ và bến câu cá này tọa lạc tại khu vực sát bờ sông thuộc thôn Hộ, xã Dương Hòa. Nơi đây, hiện nay những tín đồ Tiên Thiên Thánh giáo đã cải tạo thành một ngôi điện thờ Thiên Y A Na và hằng năm vào dịp tháng ba, tháng bảy cùng với lễ hội điện Hòn Chén vẫn thường xuyên tổ chức lễ rước bằng và cúng bái tại đền. Giá trị thứ hai là Khu di tích lịch sử cách mạng chiến khu Dương Hòa. Trong thời gian chiến tranh, tại Dương Hòa từng có nhiều công trình như: chợ chiến khu Dương Hòa, bệnh viện kháng chiến; xưởng vũ khí, trụ sở ủy ban hành chính cách mạng... Mới đây Thị ủy, UBND thị xã Hương Thủy cũng đã chỉ đạo và giao cho Phòng Văn hóa - Thể thao huyện phối hợp với Bảo tàng Lịch sử cách mạng Thừa Thiên - Huế lập dự án khôi phục lại một phần của di tích chiến khu Dương Hòa để giáo dục truyền thống cách mạng và khai thác du lịch. Trong số những công trình ấy, đến nay mới chỉ có chợ kháng chiến Dương Hòa được UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế xếp hạng di tích và đang có kế hoạch tái thiết để phục vụ giáo dục truyền thống. |
Bùi Ngọc Long
Bình luận (0)