Thời bao cấp, người dân có thể đem lúa đổi lấy gạch, xi măng, sắt qua công ty lương thực. Lò gạch lan từ bờ Cổ Chiên vào kênh Thầy Cai rồi sang Long Hồ. Thời cực thịnh có tới khoảng 3.000 lò, trải dài chừng 30 km.
Lò được xây từ hơn 30.000 viên gạch thẻ còn sống. Lòng lò trát bùn trộn với cát, chính quá trình nung sẽ làm chín gạch và hoàn thiện lò
Ký họa của kiến trúc sư Duy Huỳnh
Lò có thân tròn, cao khoảng 8 - 11 m, thu nhỏ dần lên đỉnh, đứng dọc sông như những ngọn tháp. Trang du lịch tiếng Anh Local Vietnam ví các cụm lò nhìn từ xa như các "lâu đài gạch đỏ" giữa đồng bằng.
Một ghi chép thực địa dẫn lời thợ rằng độ cong từng lò được lấy theo bàn tay và các đốt ngón tay của thợ cả. Tay mỗi người khác nhau nên một lò được cho là phải "theo tay" một người. Bên trong, thợ xếp gạch từ đáy lên. Lò càng đầy gạch, họ càng rút lên cao, cuối cùng thoát ra ở đỉnh rồi bịt lại để nung. Thợ còn kể, lửa đốt ở chân nhưng gạch "chín" từ ngọn xuống. Đỉnh lò được bịt khi nung, nên nhiệt không thoát thẳng lên như một ống khói mở. Bên cạnh cửa một số lò, còn thấy cả bàn thờ thần lò.
Các cụm lò nhìn từ xa như các “lâu đài gạch đỏ” giữa đồng bằng
Ký họa của kiến trúc sư Lê Duy Lực
Cả vùng làm gạch này vận hành theo đường sông. Đất sét, trấu vào bằng ghe. Gạch, ngói lại xuống ghe đi nơi khác. Trên sông từng có cả "chợ người" đứng chờ chủ lò thuê làm phu khuân gạch. Rồi gạch ế. Ba chủ lò Ba Nghĩa, Sáu Lộc và Ba Khiêm được kể đã lên Lái Thiêu học nghề rồi đưa thợ về.
Mẻ gốm đỏ đầu tiên khoảng năm 1983. Từ năm 1993, gốm Vĩnh Long đã có hợp đồng xuất khẩu đi nhiều nước. Nhưng một "vương quốc" sinh ra nhờ đất sét nay lại thiếu... đất sét. Cùng với chi phí sản xuất, thay đổi thị trường và yêu cầu môi trường, nhiều lò truyền thống đã tắt. Tháng 4.2026, vùng lõi còn 213 lò nhưng chỉ 31 lò đỏ lửa.
Làng nghề là thành quả của quá trình tiếp biến văn hóa lâu đời giữa các cộng đồng dân tộc Kinh, Khmer và Hoa
Ký họa của KTS Bùi Hoàng Bảo
Lò gạch dạng trụ tròn với chóp vòm giúp nhiệt độ cao được giữ ổn định và lan tỏa đều khiến gạch chín đều và bền chắc
Ký họa của Lê Duy Lực
Chiều trên làng gạch Mang Thít
Ký họa của họa sĩ Trần Bình Minh
Lò gạch Mang Thít nhìn từ trên cao
Ký họa của họa sĩ Ngọc Nguyễn
Những lò gạch đỏ nhìn như những tháp cổ
Ký họa của Trình Ngọc Danh - SV trường ĐH Kiến trúc Đà Nẵng
Nắng sáng
Ký họa của họa sĩ Trần Bình Minh
Từ nguồn phù sa của những dòng sông, đất sét lắng lại qua năm tháng, trở thành nguyên liệu cho nghề gạch gốm
Ký họa của KTS Linh Hoàng
Gạch sau khi ra lò
Ký họa của KTS Lê Duy Lực
Những lò tắt lửa bắt đầu sống một đời khác. Một chủ lò ở Nhơn Phú làm cầu thang lên lò hư thành điểm ngắm cảnh. Các cặp đôi tìm đến chụp ảnh cưới giữa những lò gạch phủ rêu và rễ cây. Từ tháng 9.2026, ngành du lịch Vĩnh Long kết nối khu lò vào tuyến trải nghiệm làng nghề, sông nước, miệt vườn và ẩm thực.
Bình luận (0)