Vượt “cổng trời” Canh Liên

Nín thở vượt “cổng trời”

Mấy năm làm báo, nhiều chuyến đi thực tế miền núi, nhưng có lẽ tôi chưa bao giờ chứng kiến trục đường giao thông nào lại trắc trở và hiểm nguy đến thế. Thị trấn Vân Canh và trung tâm xã Canh Liên chỉ cách nhau chừng 15 km đường chim bay mà ô tô 2 cầu phải mất 2 giờ đồng hồ, sau khi ì ạch vượt qua nhiều triền dốc cheo leo, dựng đứng. Với người miền xuôi, lên được Canh Liên quả không mấy ai.

Trong số 3 xe ô tô chở qùa Tết của Báo Thanh Niên, Tỉnh đoàn Bình Định tặng đồng bào huyện Vân Canh, thì chỉ có xe của Hội Chữ thập đỏ tỉnh “đủ điều kiện” chinh phục được địa hình Canh Liên. Để giúp đồng bào đón xuân, vui Tết, đoàn hơn chục người ai cũng muốn đi mà xe thì lại không đủ chỗ. Sau một hồi “tinh giản biên chế” còn lại 7 người co cụm cùng với hàng hóa. Nổ máy xe, anh Tân, tài xế nói như năn nỉ: “Nếu ai say xe, không chịu nổi đường dốc cao thì “xin” ở lại cũng chưa muộn!”. Tôi là người yếu bóng vía nhất, nhưng cứ ngỡ là đường không đến nỗi tệ nên “nói cứng”: “Không sao, anh cứ đi”. Thế là cả đoàn lên đường...

Qua khỏi địa bàn xã Canh Thuận, con đường đất phía trước hiện ra lởm chởm đá, ngoằn nghèo. Hết dốc dài, dốc đá, dốc võng lại đến dốc suối, dốc trơn..., khiến ô tô luôn chơi vơi bên núi cao, bên vực sâu. Nguy hiểm nhất là vượt dốc “cổng trời” (vì có độ cao khoảng 1.500 mét, người bản địa gọi là “cổng trời”), có khi xe nghiêng chạy 2 bánh. Ai cũng toát mồ hôi, mặt mày xanh tái.

Lốp xe tải phải bọc nhiều vòng dây xích khi vượt “cổng trời” 

Phóng viên Trung Nghĩa, Đài PTTH tỉnh Bình Định trong chớp mắt đã kịp ghi lại khoảnh khắc này. Anh em đùa: “Mai mốt đem bán cho hãng Ford để họ làm quảng cáo về chất lượng xe, chắc cũng kiếm được vài trăm (triệu)!”.

Bình thản ôm vô lăng, anh Tân với kinh nghiệm hơn 20 năm trong nghề “cán bộ đường lối” trấn an: “Đây là lần thứ 6 tôi lên Canh Liên. So với những lần trước, lần này đường “dễ nhai” hơn nhiều. Mình đi làm công tác từ thiện, có lẽ trời đất sẽ phù hộ đi đến nơi, về đến chốn”. Thú thật là ai cũng mong mọi chuyện suôn sẻ như lời anh Tân nói. 

Còn nhớ những năm trước, đoàn thanh niên tình nguyện hè do Tỉnh Đoàn tổ chức lên Canh Liên bằng phương tiện... cuốc bộ. Sáng sớm đi từ thị trấn đến tối mịt mới có mặt ở xã. Trên địa bàn xã, từ làng này qua làng khác cũng mất thêm 1 ngày trời nữa đi “ô tô hai bước”. Tôi nghĩ chỉ có sức trẻ và khí thế tình nguyện mới có thể miệt mài được như thế.

Đường sá cách trở nên các loại phương tiện cơ giới rất khó khăn khi lên Canh Liên. Là người con của đồng bào Bana, từng không ít lần vượt “cổng trời”, anh Sô Lan Tài – Bí thư Huyện đoàn Vân Canh vẫn cứ rùng mình khi nhắc lại những chuyến đi.

Những chiếc máy đánh chữ cũ xưa này vẫn còn phát huy tác dụng ở Canh Liên 

Theo lời kể của anh Tài, xe 4 bánh vào được xã từ năm 1992, nhưng là loại xe bò vàng đặc chủng chở lâm sản. Xe máy thì mãi 10 năm sau mới sử dụng làm phương tiện vào ra, khi trục đường đã được san ủi về cơ bản.

“Khoảng năm 1996, có một cán bộ chữ thập đỏ lên Canh Liên công tác. Khi lên tới “cổng trời” thì hụt hơi, phải đi bộ... bốn chân. Thấy chậm quá, tôi dọa: “Cán bộ không đi nhanh, khi cọp trong rừng ra, “làm mồi” thì nguy to". Nghe thế, anh cán bộ kia mới dụng hết sức bình sanh để tiếp tục hành trình”, anh Sô Lan Tài kể.

Cận cảnh Canh Liên

“Nín thở” mãi rồi cũng vượt được “cổng trời”. Xã Canh Liên bình yên giữa bốn bề là rừng núi bạt ngàn. Hôm ấy, ở phòng họp phía sau, Hội Nông dân xã tổng kết cuối năm. Không khí rôm rả sau khi “thịt” một con heo vùng cao gọi là mừng thắng lợi.

Bên mâm cơm cuối năm hoành tráng như vầy sao không thấy bia rượu? -tôi hỏi. Một cán bộ đáp vội: “Không có đâu. Chỉ khi nào lễ hội quan trọng thì bà con miềng (mình) mới dùng rượu bia. Bây giờ uống nhiều mệt lắm. Cái bụng không còn thích nữa”. Về điểm này, xem ra người miền xuôi cũng nên tham khảo!

Canh Liên có 8 làng, 447 hộ, 2.083 nhân khẩu, với 5 dân tộc anh em là Bana, Tày, Thái, Chăm và người Kinh cùng sinh sống. Nghề chính của đồng bào là sản xuất lúa nước, chăn nuôi, trồng và chăm sóc rừng. Đàn bò của xã có tới hơn 2.300 con, nhưng hộ nghèo lại chiếm tới hơn 2/3 dân số, với 355 hộ; cả xã không nhà nào xây được 2 tầng... Những thông tin này được Chánh văn phòng Ủy ban xã, anh La Thanh Quân vanh vách kể, gây cho tôi nhiều ngạc nhiên.

Máy nổ tạo điện thắp sáng đang “ngủ đông”

Nhờ sự quan tâm của Nhà nước, đời sống của đồng bào được cải thiện đáng kể, biết trồng lúa nước từ năm 1977 trên diện tích hàng trăm ha, biết chăn nuôi và tạo ra đàn bò có số lượng nhiều hơn số dân, vì sao hộ nghèo lại chiếm tỷ lệ cao chót vót? Nói vì ý thức đồng bào không chịu làm giàu thì không đúng.

Canh Liên giờ đã có trường tiểu học và THCS với gần 700 học sinh, 42 giáo viên. Trạm Y tế được xây kiên cố với 4 y sỹ thường trực chăm sóc sức khỏe đồng bào. Sự khởi sắc về kinh tế không như mong muốn có lẽ phát xuất từ những mặt còn hạn chế như điện và đường giao thông.

Những năm qua, mỗi làng đồng bào được trang bị 1 máy nổ tạo điện thắp sáng 3 giờ/đêm. Toàn bộ nhiên liệu, lưới điện được huyện hỗ trợ. Có điện thắp sáng một thời gian thì quay trở lại thắp... đèn dầu, do máy hư hỏng không kịp sửa chữa. Ngay cả trụ sở làm việc của xã vẫn không có điện, trong khi trên mỗi tầng nhà, vách tường đều đã trang bị bóng đèn, quạt hẳn hoi. Anh La Thanh Quân phân trần: “Xã làm trước để chờ điện lưới quốc gia kéo về. Các làng đều được ưu tiên điện máy nổ, dù đêm có đêm không, chứ ngay ở xã thì chẳng đêm nào có. Phòng làm việc vào mùa nắng thì y như... lò gạch”.

Dường như thành tựu công nghệ số vẫn chưa “đến” được với người dân xã Canh Liên. Không có điện nên vật dụng điện tử đều bị vô hiệu hóa. Nhiều nhà mua ti vi về rồi cất vào tủ tháng này qua tháng khác. Cả xã không hề có bộ máy vi tính nào. Văn bản phải đem xuống thị trấn thuê đánh. Cái nào cần gấp hoặc không quan trọng, cán bộ văn phòng lọc cọc với máy đánh chữ bằng giấy than cũ xưa. Hầu hết thông báo đều viết bằng tay.

Anh La Thanh Quân cầm một cuốn sách về cách trình bày các mẫu văn bản hành chính, khoe là đã thuộc làu từ lâu, nhưng cái gì cũng phải viết tay rồi gửi xuống thị trấn. Bất chợt anh cười giòn khi ghé sang tôi, nói: “Thời đớp-liu-tê-ô (WTO) rồi mà miềng chưa được sử dụng máy vi tính, thấy cũng lạc hậu quá anh nhỉ!”.

Ở “cổng trời” Canh Liên, đàn bò nhiều hơn dân số 

Với Bưu điện xã, ngày nắng thì mở cửa phục vụ, ngày mưa cũng mở nhưng điện thoại thì ò í e cũng chỉ vì không có năng lượng!

Xe máy ở Canh Liên được ví von là “con bệnh di động”. Xe nào cũng lòng thòng một bịch nước để trị “bệnh” tắt máy khi leo dốc cao. Cả xã không hề có một điểm sửa xe nào nên người dùng xe kiêm luôn thợ sửa chữa, lúc nào cũng lỉnh kỉnh đồ nghề. Nếu xe bị hư hỏng nặng phải nhờ xe tải chở xuống thị trấn; trong khi giá xăng nơi đây từ 18 – 20 ngàn đồng/lít.

Đường khó đi nên cán bộ xã nghe xuống thị trấn công tác là sợ, vì chỉ cần vài chuyến vào ra là xe hư. Lốp xe tải chở lâm sản thì bọc thêm rất nhiều vòng dây xích để tránh trơn trượt khi lên xuống “cổng trời”. Ai không may bị đau nặng thì cầu cứu hàng xóm khiêng võng xuống thị trấn, không dám ngồi lên xe vì sợ sóc ổ gà, ổ voi khiến bệnh tình nguy cấp thêm. Mùa mưa lũ thì xã bị cô lập hoàn toàn nhiều tháng liền vì giao thông bị chia cắt.

Mơ ước ngày xuân

Phó bí thư Đảng ủy xã, ông Đinh Văn Bưởi, cho biết các dân tộc anh em trong xã sống rất thuận hòa với nhau. Chủ trương, chính sách nào của Nhà nước đồng bào cũng chấp hành tốt. Không có cảnh nhậu nhẹt la cà. Không tụ tập, gây gổ đánh nhau. Đáng biểu dương là năm qua có 95% hộ gia đình không sinh con thứ 3.

Vân Canh là huyện có diện tích rừng lớn nhất tỉnh Bình Định. Rừng Canh Liên là “đỉnh nhất” của Vân Canh. Nhưng cả huyện thu ngân sách chỉ chừng 3 tỉ đồng/năm. Con số khiêm tốn này khiến kế hoạch tăng tốc phát triển cho địa phương luôn rất cần sự quan tâm hỗ trợ của cấp trên.

Dự án làm đường, kéo điện vào xã đã có, nhưng mấy mùa xuân qua đi vẫn còn... nằm trên giấy. Đồng bào ai cũng mong sớm có ngày được “nhìn thấy thế giới qua màn hình vô tuyến”, và người miền xuôi khi lên Canh Liên không còn phải “ớn lạnh” vì đường sá khó khăn.

Trên đường về xuôi, anh Tân một lần nữa lại trấn an với niềm hy vọng: “Tết năm sau có lẽ “cổng trời” không còn là nỗi ám ảnh nữa”. Tôi tin niềm hy vọng ấy sẽ bừng sáng trong những ngày xuân với sự chung tay giúp sức của các cấp chính quyền.

Đ.P