Yêu bằng cả trái tim!

Không sợ hãi, không ngại bất cứ việc gì

Có điện rồi! Điện sáng trở lại rồi! Lưới điện được khôi phục rồi!

ẢNH TƯ LIỆU

Chiếc kìm cắt sắc bén luôn trong túi. Chiếc tô-vít cán gỗ được cất giữ cẩn thận bên người. Những chiếc thang tre đa năng lúc thì làm thang, lúc lại thay cột. Không có thang thì không dựng được cột, nhưng khi cột gãy đổ vì bom đạn, chính chiếc thang ấy lại được dùng làm cột tạm để khắc phục ngay sự cố, nối lại đường dây bị gián đoạn...

Đó là bác Nguyễn Ngọc Huấn (sinh năm 1950), nguyên Chủ tịch Công đoàn Tổng công ty Điện lực Hà Nội; bác Dương Văn Mích (sinh năm 1947), nguyên Chủ tịch Công đoàn Công ty Điện lực Hai Bà Trưng, trong một buổi trò chuyện giữa những ngày cuối thu Hà Nội đầy nắng.

Ngày ấy, những công nhân điện lực Thủ đô được cấp phù hiệu "Phòng không nhân dân" để thực hiện nhiệm vụ khôi phục dòng điện nhanh nhất, đảm bảo cấp điện liên tục cho các phụ tải trọng yếu. Khi đó là các nhà máy dệt may, hóa chất, cơ sở sản xuất phục vụ phát triển kinh tế và sẵn sàng chiến đấu. Rồi làm sao để giữ cho những tuyến phố luôn sáng đèn, góp phần đập tan âm mưu của đế quốc Mỹ muốn "đưa miền Bắc Việt Nam trở về thời kỳ đồ đá".

Không sợ hãi. Không ngại bất cứ việc gì. Ai cũng sẵn sàng xung phong đến những nơi đang cần điện để khắc phục sự cố, cấp điện trở lại nhanh nhất. Đó là công việc của mình. Là niềm tự hào. Không được tham gia thì lại thấy mình chưa hoàn thành nhiệm vụ, chưa được tổ chức tin tưởng. Công việc cứ thế, đâu kể ngày đêm, sớm tối...

Lời thề quyết tử "Tim ngừng đập, máu ngừng chảy nhưng dòng điện không bao giờ tắt" dường như đã ngự trị trong từng hơi thở của những người thợ điện thuộc Sở Quản lý phân phối điện Thủ đô ngày ấy và còn thao thức mãi cho đến hôm nay.

Để dòng điện không bao giờ tắt…

Trong những năm 1965 - 1968, khi đế quốc Mỹ thực hiện chiến dịch "Sấm Rền" đánh phá miền Bắc, Hà Nội trở thành một trong những trọng điểm không kích. Từ các trận địa phòng không, cơ sở công nghiệp đến hệ thống giao thông, hạ tầng kỹ thuật đều là mục tiêu của những đợt ném bom nhằm làm tê liệt tiềm lực kinh tế, phục vụ chiến tranh và cắt đứt tuyến chi viện từ miền Bắc vào miền Nam.

ẢNH TƯ LIỆU

Dưới bom đạn ác liệt, hệ thống lưới điện Thủ đô vốn còn đơn sơ liên tục bị tàn phá, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất, đời sống và nhiệm vụ phục vụ chiến đấu. Mỗi lần đường dây đứt, trạm điện hư hỏng là thêm một cuộc chạy đua với thời gian để khôi phục cấp điện trở lại.

Khi tiếng còi báo động vang lên, người dân tìm nơi trú ẩn thì những người thợ điện lại bước vào ca trực chiến. Nhận lệnh từ Trung tâm Điều độ, biết trạm nào, đường dây nào gặp sự cố, họ lập tức lên đường. Chiếc phù hiệu "Phòng không nhân dân" cho phép người thợ điện đi qua những tuyến đường đang bị phong tỏa, đến bất cứ nơi nào bom đạn vừa cày xới để nối lại đường dây, khôi phục trạm điện, đưa ánh sáng trở lại với Thủ đô.

Nhớ lại những đường dây, cột điện bị bom đạn đánh gãy, đổ với đủ kiểu hư hỏng đã từng được khắc phục thành công, bác Huấn kể: Hồi đó, hệ thống lưới điện từ cao thế đến hạ thế, cả đường dây nổi lẫn đường dây ngầm (do Pháp để lại, rất ít) đều bị thiệt hại nặng nề. Trong khi đó, cả ngành điện Thủ đô chỉ có khoảng bốn, năm chiếc xe "Sắc-ter-ring" của Đức để chở máy biến áp và phục vụ những công việc đặc biệt quan trọng.

Việc khôi phục lưới điện hoàn toàn bằng sức người. Phương tiện chỉ có xe đạp, xe cải tiến và những chiếc thang tre. Thô sơ là vậy nhưng các sự cố vẫn được khắc phục rất nhanh.

Bác Mích tiếp lời: Lưới điện những năm 1967 đơn sơ lắm nên sửa chữa vô cùng vất vả. Mỗi cột điện chỉ có khoảng 30 cầu chì cá treo lủng lẳng. Trong mỗi cầu chì là những sợi dây chì nhỏ. Sau mỗi trận bom, tất cả đổ vỡ ngổn ngang. Đường dây khi đó chủ yếu là dây đồng trần nên nguy cơ mất an toàn rất cao, nhưng vẫn phải đảm bảo quản lý và vận hành an toàn. Ngày ấy, Phòng Điều độ có hẳn một đội chuyên đi chữa chì. Những ngày giáp Tết, mưa dầm gió rét, trèo cột thay chì vô cùng nguy hiểm.

Để vừa khôi phục lưới điện nhanh nhất, vừa đảm bảo an toàn, người thợ điện không chỉ cần sức khỏe mà còn phải có sự sáng tạo, kỹ thuật và kinh nghiệm. Chẳng hạn, khi nối dây, theo tiêu chuẩn kỹ thuật phải cần bốn "gút", nhưng để tiết kiệm vật tư mà vẫn đảm bảo vận hành, họ chỉ dùng hai "gút", còn hai đầu thì tết lại. Về mỹ thuật thì không đẹp, nhưng việc truyền tải điện vẫn đảm bảo, vừa cấp điện trở lại nhanh, vừa tiết kiệm nguồn vật tư vốn rất thiếu thốn.

Hay sau mỗi trận ném bom, sứ cách điện gần như vỡ hết, vật tư lại khan hiếm, nhiều thiết bị đã hoen gỉ theo thời gian. Người thợ điện lại tìm cách sử dụng những chiếc bu-lông cỡ lớn để thay thế mà vẫn đảm bảo an toàn vận hành.

Đối với lưới điện 35kV - cấp điện áp cao nhất lúc bấy giờ - việc sửa chữa càng gian nan hơn. Để đảm bảo quy chuẩn, mỗi quả sứ VHĐ45 của Bulgaria nặng hơn 30kg. Nếu không đủ sức khỏe thì không thể vừa đeo sứ trên lưng, vừa trèo lên cột để thay thế.

Đó còn là công việc đòi hỏi bản lĩnh. Với chiếc xà chữ nhất, hệ thống dây dẫn trên cột ly tâm cao hơn 10 mét, từ đỉnh cột vươn ra ngoài hơn một mét, người yếu bóng vía chỉ đứng nhìn cũng đã thấy sợ. Vậy mà người thợ điện còn phải tháo dây, hạ dây xuống dưới xà, thay sứ vỡ rồi lắp sứ mới vào. Hai đầu dây mang tải rất nặng. Chỉ có sức người thôi thì chưa đủ. Phải có sức khỏe, phải biết tính toán, phải "dùng mưu", dùng cả kinh nghiệm và trí óc mới có thể hoàn thành công việc.

Những người thợ điện Thủ đô kể rằng, suy cho cùng, công việc của họ cần nhất vẫn là tình yêu nghề, trách nhiệm và sự chỉn chu. Những dụng cụ như kìm cắt, búa, tô-vít... được họ nâng niu, gìn giữ như "người yêu". Nhưng điều họ yêu và say mê hơn cả là được lao vào công việc, quên cả mệt mỏi mỗi khi ở đâu đó có sự cố cần khôi phục điện ngay.

Hiểu rằng trong thời chiến phải có sức khỏe, sức bền mới đáp ứng được yêu cầu công việc, thậm chí phải leo lên những cột điện cao để xử lý sự cố, nên mỗi ngày họ chỉ tranh thủ ngủ được vài giờ. Thế nhưng hôm nào có sự cố mà mình không được gọi tên thì trong lòng lại canh cánh, thậm chí thấy tủi thân.

Vì thế, bất kể ngày hay đêm, ở đâu, trong hoàn cảnh nào, dù bom đạn chiến tranh ác liệt đến đâu, chỉ cần được giao nhiệm vụ là những người thợ điện Thủ đô lại vui vẻ lên đường sửa chữa, khôi phục cấp điện, để ánh điện bừng sáng trở lại, để dòng điện không bao giờ tắt...