65 năm ngày mở đường Hồ Chí Minh trên biển: Ký ức người lính tàu không số

23/10/2026 08:53 GMT+7

Ở tuổi 93, cựu chiến binh Trần Ngọc Tuấn vẫn nhớ như in những chuyến vượt biển chở vũ khí vào Nam, 2 lần tham gia hủy tàu để giữ bí mật về con đường vận tải cũng như những đồng đội mãi mãi không trở về.

Trong căn nhà cấp 4 tại con hẻm trên đường Đặng Tất, P.Bắc Nha Trang (Khánh Hòa), cựu chiến binh Trần Ngọc Tuấn cầm cuốn hồi ký vừa hoàn thành, lần giở những trang viết về thời làm chính trị viên trên các tàu không số. Với ông, đó là cách lưu lại một phần cuộc đời mình và đồng đội, để con cháu biết về những chuyến đi giữa biển khơi thời chiến.

Đúng dịp kỷ niệm 65 năm ngày mở đường Hồ Chí Minh trên biển (23.10.1961 - 23.10.2026), ký ức ấy lại trở về: những chuyến hàng được tiền tuyến mong đợi, những lần bị tàu chiến, máy bay đối phương truy đuổi và cả giây phút phải tự tay đặt thuốc nổ phá hủy con tàu đã cùng mình vượt sóng.

Sẵn sàng không trở về

Ông Trần Ngọc Tuấn quê ở Hiệp Đức, thuộc tỉnh Quảng Nam trước đây, sinh ra trong gia đình có 8 người con. Tháng 5.1953, tròn 20 tuổi, ông viết đơn tình nguyện nhập ngũ, được phân công sang chiến đấu tại Hạ Lào. Cuối năm 1963, ông được điều về Đoàn 759 thuộc Vùng 2 Hải quân. Từ đây, cuộc đời người lính gắn với những chuyến vận chuyển vũ khí bằng đường biển vào chiến trường miền Nam. Ông lần lượt đảm nhiệm vị trí chính trị viên, bí thư chi bộ trên các tàu 56, 55 và 43.

Những chuyến hàng đặc biệt đưa ông cùng đồng đội đến các chiến trường Quảng Ngãi, Bà Rịa, Trà Vinh, Cà Mau… Trong đó, ông nhớ rõ 9 chuyến vào chiến trường Khu 5, nơi mỗi lần tìm cách đưa tàu cập bến là mỗi lần đối mặt vòng vây, sự kiểm soát của đối phương. Theo lời ông, có chuyến vì bị máy bay, tàu chiến truy đuổi nên hành trình kéo dài 2 - 3 tháng. Trên biển, cán bộ, chiến sĩ phải tìm cách giữ bí mật, bảo vệ tàu và vũ khí, chờ thời cơ tiếp cận bến trong sự mong ngóng của lực lượng ở chiến trường.

Trong hồi ký, ông ghi lại tinh thần trước mỗi chuyến xuất phát: "Sẵn sàng đi - Sẵn sàng chiến đấu - Sẵn sàng hy sinh". Đó cũng là sự chuẩn bị của người lính khi nhận nhiệm vụ: lên đường với quyết tâm đưa hàng đến nơi, đồng thời sẵn sàng đối mặt tình huống không thể trở về.

Một trong những chuyến đi in đậm trong trí nhớ là lần đưa tàu sắt vào bến Lộc An, Sông Ray (Bà Rịa) cuối tháng 12.1964. Theo hồi ức của ông, số vũ khí trên tàu được chuyển tới cho lực lượng chiến đấu trong chiến dịch Bình Giã - chiến dịch đầu tiên của bộ đội chủ lực trên chiến trường miền Nam. Ông cũng nhớ chuyến đột phá vào bến Sa Kỳ (Quảng Ngãi) tháng 3.1967, vận chuyển vũ khí phục vụ chiến trường Khu 5. Mỗi chuyến hàng cập bến là kết quả của những ngày vượt sóng, giữ bí mật và phối hợp với lực lượng đón tàu trên bờ.

Hai lần đặt thuốc nổ hủy tàu

Trong câu chuyện của ông Tuấn, những lần bị phát hiện, truy kích là ký ức khốc liệt nhất. Đối phương huy động tàu chiến, máy bay vây đánh, tìm cách bắt giữ tàu cùng số vũ khí đang vận chuyển. Khi không còn khả năng bảo vệ tàu, cán bộ, chiến sĩ phải tổ chức chiến đấu, rút người và hủy tàu. Ông Tuấn cho biết bản thân đã 2 lần trực tiếp tham gia chỉ huy tổ cảm tử, lắp kíp nổ vào bộc phá để phá hủy tàu, không để phương tiện và vũ khí lọt vào tay đối phương.

Đặc biệt, ông không quên trận chiến rạng sáng 1.3.1968 của tàu C43 tại vùng biển Quy Thiện, H.Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi trước đây. Khoảng 4 giờ, tàu bị đối phương vây đánh. Hỏa lực từ tàu chiến, máy bay và phía đất liền dồn dập trút xuống. Giữa vòng vây, ông cùng thuyền trưởng tổ chức chiến đấu và chuẩn bị phương án hủy tàu.

Trong tình thế ấy, ông Tuấn lao đến 2 hầm hàng để lắp kíp nổ. Hoàn thành nhiệm vụ, ông cùng đồng đội rời tàu, bơi vào bờ. Tàu C43 được phá hủy, giữ bí mật nhiệm vụ vận chuyển. Trong trận đánh này, ông Tuấn bị thương và được du kích địa phương đưa xuống hầm bí mật, che chở qua một trận càn kéo dài 5 ngày. Sau đó, ông được đưa đến bệnh xá của bác sĩ Đặng Thùy Trâm điều trị.

Câu chuyện đang liền mạch, giọng ông bỗng chùng xuống khi nhắc đến 3 đồng đội hy sinh trong trận đánh. Sau từng ấy năm, ký ức về những người từng cùng đứng trên boong tàu, cùng vượt biển và chiến đấu vẫn khiến ông xúc động.

Với ông, gian khổ vẫn chưa kết thúc sau khi rời tàu. Sau những chuyến buộc phải hủy tàu, người sống sót lại bước vào hành trình tìm đường trở ra Bắc. Có đồng đội vượt qua bom đạn nhưng không vượt qua được đói rét, bệnh tật trên đường trở về. "Có những đồng đội của tôi không đủ sức gắng gượng vì đói rét, bệnh tật nên đã hy sinh dọc đường. Nhiều người còn rất trẻ, có anh mới cưới vợ được vài tháng", ông nhớ lại.

Có chuyến, phải khoảng 7 tháng sau, những người sống sót mới có thể trở về đơn vị ở Thủy Nguyên (Hải Phòng) trong tình trạng sức khỏe suy kiệt. Dẫu vậy, khi nhận nhiệm vụ mới, họ lại sẵn sàng lên đường.

Mong trở lại nơi đồng đội nằm xuống

Sau những năm quân ngũ, ông Tuấn ở lại Nha Trang, tiếp tục công tác qua nhiều vị trí. Người lính năm xưa nay đã ở tuổi 93, với 69 năm tuổi Đảng.

Ông bày tỏ niềm vui khi những địa điểm nơi đồng đội hy sinh được dựng bia tưởng niệm. Trong đó, điểm cập bến tàu C43 tại bãi biển Quy Thiện, Quảng Ngãi được ghi nhận là di tích lịch sử. Với ông, đó là nơi lưu giữ dấu tích một chuyến đi, một trận đánh và tên tuổi những người đã ngã xuống.

Cuốn hồi ký đã viết xong, nhưng nỗi nhớ đồng đội vẫn theo ông từng ngày. Mong mỏi của người cựu binh lúc này là thêm một lần được trở về nơi đã cùng đồng đội chiến đấu, gọi lại những cái tên không bao giờ quên.