Ả Rập Xê Út tham vọng 'hóa rồng' từ đất hiếm

Là quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn thứ 2 thế giới, song Ả Rập Xê Út đang trong hành trình đa dạng hóa nền kinh tế mạnh mẽ với kế hoạch Tầm nhìn 2030, trong đó khai khoáng là một trụ cột chính. Các nhà phân tích cho biết vương quốc vùng Vịnh đang thúc đẩy ngành khoáng sản nhằm giảm phụ thuộc kinh tế vào dầu mỏ và gia tăng ảnh hưởng địa chính trị. Theo đó, Riyadh đang cắt giảm thủ tục, đẩy nhanh cấp phép khai thác tại các mỏ mới cho công ty nội địa lẫn quốc tế, giảm thuế đầu tư khai khoáng và có kế hoạch chi mạnh nhằm bắt kịp những nước mạnh trong ngành.

Ảnh: AFP

Theo S&P Global, ngân sách cho thăm dò khai thác khoáng sản của Ả Rập Xê Út đã tăng 595% từ năm 2021 - 2025. Tuần trước, hãng khai khoáng nhà nước Maaden công bố sẽ đầu tư 110 tỉ USD vào ngành kim loại và khai khoáng trong 10 năm tới. Không chỉ khai thác khoáng sản, Ả Rập Xê Út còn có kế hoạch xây dựng chuỗi cung ứng cho các ngành công nghiệp nội địa, ví dụ sản xuất xe điện.

Giới chuyên gia cho rằng hệ thống hạ tầng đang phát triển của vương quốc cũng có thể giúp nước này trở thành trung tâm cho việc tinh chế khoáng sản quan trọng được khai thác từ những nơi khác. Mỹ là một trong những đối tác quan tâm.

Trước đây, sau khi khai thác đất hiếm nặng, Mỹ chuyển đến Trung Quốc để tinh chế. Năm 2025, Bắc Kinh siết chặt kiểm soát xuất khẩu đất hiếm giữa xung đột thương mại với Washington. Tháng 11.2025, Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammed bin Salman thăm cấp nhà nước đến Mỹ và cam kết đầu tư gần 1.000 tỉ USD vào hạ tầng, công nghệ và công nghiệp. Trong đó, Công ty MP Materials của Mỹ hợp tác với Maaden và Bộ Quốc phòng Mỹ để xây cơ sở tinh chế mới tại quốc gia vùng Vịnh.

Bà Melissa Sanderson, đồng Chủ tịch Viện Khoáng sản quan trọng (CMI, Canada), cho rằng lợi thế lớn nhất của Ả Rập Xê Út là khối lượng dự trữ đáng tin cậy và chuyên môn của Tập đoàn năng lượng nhà nước Aramco. Những yếu tố đó có thể giúp cải thiện phương pháp tinh chế và có tiềm năng giúp Ả Rập Xê Út thay thế Trung Quốc thành nhà xử lý giá rẻ và thân thiện môi trường. Dù vậy, vẫn còn một số thách thức đối với quốc gia này như sự bất ổn tại khu vực Trung Đông hay mối quan hệ ngoại giao với các nước giàu khoáng sản khác.

"Xét trên nhiều khía cạnh, những chuyển đổi kinh tế đang diễn ra ở Ả Rập Xê Út được thiết kế không hẳn vì lợi ích kinh tế thuần túy, mà nhằm nâng cao vị thế chính trị của đất nước để trở thành một nhân tố thiết yếu - một điểm xoay trục trong bối cảnh địa chính trị", bà Sanderson nhận định.