AI có một vấn đề nghiêm trọng không phải ai cũng nhận ra

Theo Digitaltrends, trong khi ngành công nghiệp AI đang phải đối mặt với nhiều thách thức, từ hành vi tự động đến các cuộc tấn công mạng ngày càng tinh vi, một vấn đề an toàn khác lại ít được chú ý: các biện pháp bảo vệ không đồng đều giữa các quốc gia.

Một báo cáo mới từ Rest of World chỉ ra rằng các nỗ lực đảm bảo an toàn AI chủ yếu tập trung vào nhu cầu của các quốc gia giàu có, nói tiếng Anh. Điều đó khiến người dân ở một số khu vực châu Á, châu Phi và các khu vực đang phát triển khác phải đối mặt với những vấn đề nghiêm trọng, như việc chatbot không hiểu đúng ngôn ngữ của họ.

ẢNH: T.Q

An toàn AI rất khác biệt bên ngoài Thung lũng Silicon

Nhiều công ty AI lớn có đội ngũ chuyên trách về độ tin cậy và an toàn, nhưng các tiêu chuẩn đánh giá mô hình chủ yếu được hình thành ở các quốc gia có thu nhập cao. Các nhà nghiên cứu cảnh báo rằng vấn đề này tạo ra những 'điểm mù' khi cùng một mô hình được triển khai ở những nơi có ngôn ngữ, cơ sở hạ tầng, luật pháp và kỳ vọng văn hóa khác nhau.

Lĩnh vực chăm sóc sức khỏe là một ví dụ đáng lo ngại. Nghiên cứu về các hệ thống AI ngôn ngữ tự nhiên ở châu Phi đã phát hiện ra nhiều lỗi dịch thuật nghiêm trọng liên quan đến thuật ngữ y tế. Chẳng hạn, trong tiếng Tigrinya, máy dịch đã nhầm lẫn bệnh đậu mùa với bệnh giang mai và dịch cụm từ "thuốc kháng sinh tiêm tĩnh mạch" thành "thuốc trừ sâu tiêm tĩnh mạch".

Vấn đề không chỉ dừng lại ở việc dịch thuật khi các mô hình AI có thể dễ bị "ảo tưởng" hơn khi sử dụng các ngôn ngữ có dữ liệu huấn luyện hạn chế. Các cơ chế bảo vệ an toàn có thể phát hiện yêu cầu độc hại bằng tiếng Anh, nhưng lại hoạt động kém hiệu quả hơn trong các ngôn ngữ khác. Điều này trở nên đặc biệt quan trọng khi ngày càng nhiều người sử dụng chatbot để tìm kiếm thông tin sức khỏe và đưa ra các quyết định quan trọng.

Sự phát triển nhanh chóng của AI không thể chờ đợi đến khi các vấn đề an toàn được giải quyết. Hiện nay, sự hào hứng với AI đang gia tăng mạnh mẽ ở nhiều thị trường, đặc biệt là Trung Quốc, nơi công nghệ này đã lan rộng ra ngoài các công ty công nghệ, từ trường học đến chính quyền địa phương. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cảnh báo rằng cơ sở hạ tầng an toàn cần phải được mở rộng nhanh chóng để theo kịp.

Chính phủ các nước hiện cũng đang bắt đầu có những phản hồi tích cực khi an toàn AI đã được đưa vào các sáng kiến quốc tế. Tại Việt Nam, luật AI bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1.3.2026, đặt nền móng pháp lý toàn diện để cân bằng giữa quản lý rủi ro và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Thách thức lớn hơn là đảm bảo rằng "an toàn AI" không chỉ đơn thuần là ngăn chặn một mô hình vượt ra ngoài kiểm soát hay phát động một cuộc tấn công mạng. Đối với hàng triệu người sử dụng các công cụ này, an toàn còn có nghĩa là đảm bảo chatbot hiểu ngôn ngữ của họ, nhận biết các tình huống khẩn cấp và không cung cấp thông tin sai lệch nguy hiểm. Khi AI ngày càng trở thành một phần trong cuộc sống hằng ngày, những vấn đề này không còn là ngoại lệ mà là một phần thiết yếu trong việc đảm bảo an toàn cho AI.