AI trở thành vũ khí thao túng thông tin trong xung đột Trung Đông

Quy mô lan truyền chưa từng có

Theo kết quả rà soát từ New York Times thông qua các biện pháp phân tích dấu vết kỹ thuật và đối chiếu chéo, chỉ trong vòng hai tuần qua, đã có hơn 110 hình ảnh và video do AI tạo ra liên quan đến cuộc chiến ở Trung Đông bị phát tán.

Các nội dung giả mạo bao trùm hầu hết khía cạnh của cuộc giao tranh, được dàn dựng công phu từ cảnh dân thường hoảng loạn, binh sĩ phản đối chiến tranh, cho đến hình ảnh các tàu quân sự Mỹ bị trúng tên lửa và ngư lôi. Hàng loạt ấn phẩm giả mạo đã thu hút nhiều triệu lượt xem trên các nền tảng lớn như X (trước đây là Twitter), TikTok, Facebook và len lỏi vào cả công cụ nhắn tin cá nhân.

Ảnh: NYT

Đánh giá về hiện tượng trên, ông Marc Owen Jones, Phó giáo sư phân tích truyền thông tại Đại học Northwestern (Qatar) nhận định mức độ lan truyền hiện tại vượt xa các cuộc xung đột trước đây, điển hình như chiến sự tại Ukraine. "Có lẽ chúng ta đang chứng kiến lượng nội dung liên quan đến AI nhiều hơn bất kỳ thời điểm nào trong lịch sử", ông nhấn mạnh. Việc cuộc chiến có nhiều bên can dự đã tạo điều kiện lý tưởng cho sự bùng nổ của tin giả.

AI như vũ khí tuyên truyền chiến lược

Nội dung do AI tạo ra không đơn thuần là sản phẩm câu tương tác, mà đang được sử dụng như vũ khí thông tin chiến lược, tạo tác động đến tâm lý công chúng. Dữ liệu từ công ty phân tích mạng xã hội Cyabra chỉ ra phần lớn video AI về cuộc chiến mang quan điểm ủng hộ Iran, với mục đích phóng đại sức mạnh và mức độ sát thương của lực lượng quân sự nước này.

Theo ông Marc Owen Jones, chiến lược truyền thông cố tình tạo ra cảm giác cuộc chiến đang tàn phá nặng nề và gây ra tổn thất khổng lồ cho Mỹ và đồng minh, vượt xa thực tế chiến trường.

Điển hình là một video giả mạo được lan truyền rộng rãi mô phỏng góc nhìn từ ban công tại Tel Aviv (Israel). Đoạn phim cho thấy đường chân trời của thành phố bị tên lửa dội liên tiếp, với hình ảnh lá cờ Israel bay ở ngay góc cận cảnh. Video giả đã đánh lừa được hàng triệu người xem và nhiều tài khoản có sức ảnh hưởng. Tuy nhiên, các chuyên gia phân tích chỉ ra việc nhồi nhét biểu tượng như quốc kỳ ở tiền cảnh là dấu hiệu đặc trưng của AI khi nhận lệnh tạo lập cảnh tấn công. Trong khi đó, các đoạn video chiến sự thực tế thường kém kịch tính hơn, những vụ nổ hay tên lửa thường chỉ xuất hiện dưới dạng cột khói hoặc chớp sáng mờ ở phía xa.

Nghiêm trọng hơn, AI còn được dùng để ngụy tạo các chiến tích quân sự. Vào ngày 1.3, sau khi hải quân Iran tuyên bố tấn công thành công tàu sân bay CVN-72 của Mỹ, một làn sóng video giả mạo cảnh con tàu bốc cháy lập tức tràn ngập mạng xã hội. Dù giới chức Mỹ sau đó đã lên tiếng bác bỏ và khẳng định con tàu không hề hấn gì, những hình ảnh giả mạo đã kịp hoàn thành nhiệm vụ "kích thích tinh thần" và tuyên truyền sự suy yếu của phe đối lập.

Sự bất lực của các nền tảng công nghệ

Trước sự xâm lăng của AI, các công ty quản lý mạng xã hội lại đang tỏ ra lúng túng và thiếu biện pháp đánh chặn hiệu quả. Dù nhiều công cụ AI thế hệ mới được phát hành trong năm qua, các nền tảng vẫn chưa có giải pháp kỹ thuật triệt để. Ví dụ, dấu chìm nhằm phân biệt nội dung AI dễ dàng bị người dùng che khuất hoặc dùng phần mềm xóa bỏ trước khi đăng lên internet.

Về mặt chính sách, nền tảng X mới đây ban hành quy định tạm ngừng chia sẻ doanh thu trong 90 ngày đối với các tài khoản đăng tải nội dung AI liên quan đến "xung đột vũ trang" mà không dán nhãn cảnh báo rõ ràng. Tuy nhiên, biện pháp đánh vào kinh tế không phát huy tác dụng. Theo hệ thống quét của Cyabra, các tài khoản tuyên truyền được hậu thuẫn hoàn toàn không quan tâm đến việc kiếm tiền từ nền tảng; mục tiêu duy nhất của họ là tốc độ lan truyền và thao túng nhận thức đám đông.

Nhìn nhận về sự thay đổi của môi trường tác chiến thông tin, bà Valerie Wirtschafter, nghiên cứu viên chuyên về chính sách đối ngoại và AI tại Viện Brookings (Mỹ) kết luận: "Mạng xã hội và AI đã chính thức trở thành một công cụ của chiến tranh".