Vào tháng 7.2026, Chỉ số giá thực phẩm toàn cầu đạt mức cao nhất trong 3 năm rưỡi qua. Nguyên nhân là ngành nông nghiệp bị gặp khó vì sự gián đoạn của nền kinh tế toàn cầu xuất phát từ nhiều vấn đề.
Từ sức ép xung đột
Trước hết, nguyên nhân là cuộc chiến Iran dẫn đến eo biển Hormuz bị đình trệ. Thực tế, eo biển này không chỉ đóng vai trò quan trọng đối với ngành năng lượng mà còn ảnh hưởng lớn đối với nông nghiệp toàn cầu. Theo American Farm Bureau Federation (AFBF) - đơn vị vận động hành lang cho lợi ích nông nghiệp lớn nhất của Mỹ, trước khi xung đột nổ ra, từ 20 - 30% sản lượng xuất khẩu phân bón toàn cầu nói chung đi qua eo biển Hormuz, chi tiết hơn thì khoảng 23% amoniac, 34% u rê, và 20% phốt phát được vận chuyển qua tuyến hàng hải này.
Chính vì thế, khi eo biển Hormuz bị đình trệ, giá cả phân bón tăng đáng kể, khiến chi phí trồng trọt tăng cao. Bên cạnh đó, giá nhiên liệu tăng cũng làm tăng chi phí sử dụng các loại máy móc trong nông nghiệp, như máy cày, đồng thời chi phí vận chuyển tăng theo.
Cùng lúc, cuộc chiến Ukraine cũng tăng nhiệt khiến xung đột leo thang lan rộng ở khu vực biển Đen. Theo dữ liệu từ Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), Nga và Ukraine chiếm tổng cộng khoảng 27% lượng xuất khẩu lúa mì toàn cầu trong năm tài chính 2025 - 2026. Thế nhưng, khi chiến sự leo thang trong những tháng qua, các cuộc tấn công vào cảng ở khu vực biển Đen khiến tàu hàng và cơ sở hạ tầng phục vụ việc xuất khẩu bị ảnh hưởng nghiêm trọng, làm gián đoạn các lô hàng. Ví dụ, theo phát biểu của Bộ trưởng Nông nghiệp Ukraine Taras Vysotsky tại một sự kiện ngày 20.8 vừa qua, nước này trung bình xuất khẩu khoảng 5 triệu tấn lúa mì mỗi tháng, nhưng con số này dự kiến chỉ đạt 1,5 triệu tấn trong tháng 8.
Đến mối nguy thời tiết
Giữa bối cảnh như vậy, theo một báo cáo mới đây của Chương trình lương thực thế giới (WEP), thế giới đang đối mặt với đợt El Nino gây tác động mạnh nhất trong 70 năm qua. Đây được xem là một đợt "siêu El Nino". Dự kiến, các khu vực Trung và Nam Mỹ, Caribe và Nam Phi có khả năng bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Khu vực Nam và Đông Nam Á khả năng sẽ có lượng mưa ít hơn bình thường, dẫn đến ảnh hưởng nghiêm trọng cho nông nghiệp.
Tình hình này khiến đến cuối năm sau, thế giới có thể có thêm 50 triệu người rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng cấp tính. Ngay cả khi không diễn biến xấu đến mức như dự kiến, thì đợt El Nino lần này cũng có thể góp phần khiến khoảng 225 triệu người ở 45 quốc gia đối mặt nguy cơ về an ninh lương thực. Chính vì thế, an ninh lương thực toàn cầu đang đối mặt thách thức kép do xung đột lẫn thời tiết.
Một cánh đồng ở Indonesia bị khô hạn (ảnh chụp tháng 7 vừa qua)
Ảnh: Reuters
Để giải quyết một cách lâu dài các thách thức đối với an ninh lương thực, nhóm chuyên gia về an ninh lương thực và nguồn nước thuộc Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ) cho rằng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) là giải pháp đầy hứa hẹn.
Theo nhóm chuyên gia, từ khâu canh tác, AI có thể khai thác các hệ thống thông tin và dữ liệu để cải thiện công cụ sinh học nhằm tạo ra các giống cây trồng cải tiến. Tiếp đó, AI hướng dẫn thời gian thực cho người nông dân về thời điểm và cách thức canh tác phù hợp với tình hình thời tiết bằng việc phân tích hình ảnh, dữ liệu cảm biến và học máy để thông báo quyết định tưới nước, bón phân và quản lý dịch hại. Đến giai đoạn thu hoạch, AI có thể giúp dự báo biến động giá cả trên thị trường.
Về phân phối, AI không chỉ giúp tăng hiệu quả logistics, mà còn hỗ trợ các hệ thống phân phối dự báo nhu cầu và quản lý tồn kho để phù hợp tình hình thực tế. Khai thác các công cụ AI có thể giảm thiểu lãng phí thực phẩm bằng cách giảm việc đặt hàng quá mức và thông báo các chương trình giảm giá linh hoạt đánh dấu thực phẩm gần đến hạn sử dụng, khuyến khích mua sắm trước khi thực phẩm bị hết hạn…
Không những vậy, AI đang giúp cải thiện cách các tổ chức nhân đạo cung cấp hỗ trợ thực phẩm. Công cụ SCOUT của WFP được sử dụng trong các hoạt động của tổ chức ở châu Phi, cải thiện thời gian mua sắm và lựa chọn địa điểm lưu trữ. Sau 18 tháng áp dụng, công cụ này giúp tiết kiệm khoảng 6,2 triệu USD. Số tiền này đủ để hỗ trợ thực phẩm cho 300.000 người trong 1 tháng.
Tuy vậy, để ứng dụng AI vào lĩnh vực thực phẩm trên diện rộng cần nhiều thời gian đầu tư và phát triển.
Bình luận (0)