Thưa ông, từ 1.7 tới, luật Báo chí 2025 có hiệu lực. Đây được xem là hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động báo chí trong giai đoạn chuyển đổi số và tinh gọn bộ máy. Đâu là những điểm mới nổi bật của luật lần này?
Luật Báo chí 2025 chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng về thể chế đối với hoạt động báo chí trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ và quá trình sắp xếp, tinh gọn hệ thống cơ quan báo chí đang được triển khai trên cả nước.
Luật có nhiều nội dung và tinh thần đổi mới, với nhiều quy định phù hợp xu thế phát triển của báo chí hiện nay, đặc biệt là các quy định liên quan hoạt động báo chí trên không gian mạng và các loại hình báo chí số.
Phó chủ tịch thường trực Hội Nhà báo VN Nguyễn Đức Lợi
ẢNH: TUẤN MINH
Trong bối cảnh nhiều cơ quan báo chí đang đứng trước yêu cầu đổi mới mô hình hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với môi trường truyền thông số, những quy định mới được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, tổ chức bộ máy, nguồn lực và hoạt động nghiệp vụ.
Trước đây, chúng ta đã có một số quy định quản lý hoạt động báo chí trên không gian mạng, nhưng có thể nói đây là lần đầu tiên nhiều nội dung quan trọng được luật hóa một cách đầy đủ hơn.
Không chỉ cập nhật những vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn, luật Báo chí còn tạo hành lang pháp lý nhằm thúc đẩy phát triển các cơ quan báo chí theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, đa nền tảng, đồng thời bảo đảm vai trò định hướng thông tin, thực hiện nhiệm vụ chính trị trong giai đoạn mới.
Giữa "ma trận thông tin", công chúng cần một địa chỉ tin cậy
Một trong những nội dung đáng chú ý của luật Báo chí mới là mở rộng không gian hoạt động trên môi trường số. Hiện mạng xã hội (MXH) phát triển rất nhanh với lượng thông tin khổng lồ, đa chiều nhưng thật - giả lẫn lộn. Trong khi đó, nhiều bạn đọc, nhất là giới trẻ, chủ yếu tiếp cận thông tin qua MXH. Điều này đặt ra những thách thức như thế nào đối với báo chí chính thống?
Độc giả hiện tiếp cận rất nhiều nguồn thông tin và trên thực tế, báo chí chính thống phải cạnh tranh với rất nhiều loại hình thông tin mới, đặc biệt là thông tin trên MXH.
Có thể nói, MXH là một "biển thông tin" khổng lồ. Bên cạnh những thông tin tích cực, hữu ích cho xã hội thì cũng tồn tại không ít thông tin sai sự thật, thông tin xuyên tạc, tin giả, tin thất thiệt hoặc những nội dung có thể gây tác động tiêu cực đến đời sống xã hội.
Trong bối cảnh đó, vai trò của báo chí chính thống càng cần được khẳng định mạnh mẽ hơn. Nếu xét về số lượng hay tốc độ lan truyền thông tin, báo chí rất khó cạnh tranh với MXH. Nhưng báo chí không cạnh tranh bằng số lượng mà phải phát huy những giá trị cốt lõi vốn có của mình, đó là tính chính xác, tính đúng đắn, tính kiểm chứng và trách nhiệm xã hội.
Các phóng viên Thanh Niên vừa tác nghiệp vừa hỗ trợ vận chuyển nhu yếu phẩm vào vùng bị chia cắt do đợt mưa lũ lớn tháng 11.2025 tại xã Tây Hòa, Đắk Lắk
ảnh: lương thăng
Trên MXH, bất kỳ ai cũng có thể trở thành một "nhà báo" hay thậm chí là một "tòa soạn" theo nghĩa nào đó. Tuy nhiên, không phải mọi thông tin được đăng tải đều chính xác hoặc được kiểm chứng. Đáng lo ngại là không phải ai cũng ý thức đầy đủ về trách nhiệm xã hội đối với những thông tin mình đưa ra. Những thông tin thiếu kiểm chứng, thiếu trách nhiệm có thể gây ra những hệ lụy rất lớn cho cộng đồng và xã hội.
Chính vì vậy, sự khác biệt căn bản giữa báo chí chính thống và các nguồn tin trên MXH nằm ở độ tin cậy. Báo chí phải cung cấp thông tin chính xác, khách quan, được xác minh từ nhiều nguồn, đồng thời bảo đảm trách nhiệm với công chúng và xã hội.
Khi người dân đứng trước một "ma trận thông tin", điều họ cần nhất vẫn là những địa chỉ tin cậy để kiểm chứng sự thật. Đó chính là lợi thế và cũng là sứ mệnh của báo chí chính thống.
Theo ông, báo chí cần làm gì để giữ vững niềm tin của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ?
Muốn giữ được niềm tin của công chúng, trước hết báo chí phải kiên trì với những giá trị cốt lõi của nghề nghiệp là trung thực, khách quan và chính xác. Tuy nhiên, chỉ nội dung chất lượng thôi chưa đủ. Báo chí cũng cần đổi mới mạnh mẽ về cách thức thể hiện, phương thức tác nghiệp và cách tiếp cận công chúng.
Bên cạnh những thông tin thời sự, báo chí cần tăng cường các sản phẩm có chiều sâu, có phân tích, tổng hợp, lý giải vấn đề và thậm chí gợi mở giải pháp. Đây là những giá trị mà MXH khó có thể thay thế.
Đồng thời, các cơ quan báo chí cũng phải thích ứng với xu thế truyền thông hiện đại bằng việc ứng dụng công nghệ số, phát triển đa nền tảng, đa phương tiện và hiện diện trên những kênh mà công chúng đang sử dụng, trong đó có MXH. Chúng ta không thể đứng ngoài hay quay lưng với MXH. Điều quan trọng là phải biết tận dụng những ưu thế của các nền tảng số để lan tỏa thông tin chính thống đến đông đảo công chúng hơn.
Báo chí cần chủ động đưa thông tin chính xác, có kiểm chứng lên các nền tảng mà người dân đang hiện diện. Đây không chỉ là yêu cầu của quá trình chuyển đổi số báo chí mà còn là cách để báo chí tiếp cận hiệu quả hơn với công chúng trẻ.
Nói cách khác, bên cạnh việc phát huy những lợi thế vốn có của báo chí chính thống, chúng ta cũng cần tranh thủ và khai thác hiệu quả các loại hình truyền thông mới để nâng cao sức ảnh hưởng và vị thế của báo chí trong đời sống xã hội.
Lan tỏa giá trị nhân văn
Hiện nhiều cơ quan báo chí không chỉ dừng lại ở việc đưa tin mà còn trở thành cầu nối các nguồn lực xã hội để hỗ trợ người dân có hoàn cảnh khó khăn. Ông đánh giá thế nào về xu hướng này?
Thực ra đây không phải là một xu hướng hoàn toàn mới mà là một truyền thống tốt đẹp của báo chí cách mạng VN. Trong quá trình tác nghiệp, báo chí phát hiện những hoàn cảnh khó khăn, những vấn đề xã hội cần được quan tâm và phản ánh đến cộng đồng. Từ đó, báo chí trở thành cầu nối giữa những người cần được giúp đỡ với những cá nhân, tổ chức có khả năng hỗ trợ.
Tôi cho rằng đây là một trong những biểu hiện rõ nét nhất của tính nhân văn trong hoạt động báo chí. Chúng ta đang hướng tới xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại. Trong đó, tính nhân văn không chỉ thể hiện ở nội dung thông tin mà còn ở khả năng kết nối, sẻ chia và lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong xã hội.
Không ít cơ quan báo chí hiện nay còn trực tiếp tổ chức các chương trình thiện nguyện, an sinh xã hội. Chương trình "Cùng con đi tiếp cuộc đời" của Báo Thanh Niên hỗ trợ trẻ em mồ côi do Covid-19 và trẻ em mồ côi do bão lũ là một ví dụ điển hình.
Không chỉ dừng lại ở việc phản ánh hay kêu gọi hỗ trợ, Báo Thanh Niên và nhiều cơ quan báo chí còn trực tiếp triển khai các chương trình thiện nguyện, đồng hành cùng người dân trong những thời điểm khó khăn, thiên tai, dịch bệnh hay những hoàn cảnh đặc biệt.
Có thể thấy, những hoạt động đó đã góp phần tăng cường sự gắn kết cộng đồng, lan tỏa tinh thần tương thân tương ái và làm cho xã hội trở nên nhân văn hơn, đoàn kết hơn. Tôi cho rằng đây là một trong những giá trị rất đáng trân trọng của báo chí VN hiện nay và cần tiếp tục được phát huy trong thời gian tới.
Ông đánh giá thế nào về cơ hội cũng như những thách thức đặt ra đối với đội ngũ người làm báo trong thời gian tới? Hội Nhà báo VN có những giải pháp gì để hỗ trợ hội viên thích ứng với giai đoạn chuyển đổi này?
Khi chuyển sang mô hình mới, các cơ quan báo chí, kể cả đội ngũ lãnh đạo, quản lý cũng như đội ngũ phóng viên, biên tập viên phải thay đổi phương thức làm việc, phương thức quản lý, phương thức vận hành và đặc biệt là phương thức tác nghiệp.
Đây là thách thức nhưng cũng là cơ hội để báo chí đổi mới mạnh mẽ hơn. Trong bối cảnh chuyển đổi số, người làm báo không chỉ cần vững về chuyên môn nghiệp vụ mà còn phải làm chủ công nghệ, thích ứng với môi trường truyền thông đa nền tảng và những phương thức sản xuất nội dung mới.
Tuy nhiên, dù công nghệ có thay đổi thế nào thì những giá trị cốt lõi của báo chí vẫn không thay đổi, đó là tính chính xác, tính trung thực, trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp. Đây vẫn là yếu tố quyết định uy tín của mỗi nhà báo và mỗi cơ quan báo chí.
Về phía Hội Nhà báo VN, chúng tôi sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng làm báo trong môi trường số, hỗ trợ hội viên tiếp cận công nghệ mới, đồng thời tăng cường giáo dục đạo đức nghề nghiệp để đội ngũ người làm báo thích ứng tốt với yêu cầu phát triển của báo chí hiện đại.
Trong một "biển thông tin" ngày càng rộng lớn, báo chí phải tiếp tục khẳng định vai trò là "ngọn hải đăng" của sự thật, của trách nhiệm và của niềm tin xã hội.
ẢNH: NVCC
Đại tá Nguyễn Hồng Hải, Phó tổng biên tập Báo Quân đội nhân dân
Xây dựng niềm tin xã hội là nhiệm vụ hàng đầu của báo chí
Báo chí cách mạng VN có nhiệm vụ là "cầu nối" thông tin hai chiều; một mặt phải tổ chức tuyên truyền để nhân dân hiểu đầy đủ chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và ở chiều ngược lại, phải phản ánh đúng, đủ hiện thực đời sống, tâm tư, nguyện vọng của nhân dân với Đảng, Nhà nước.
Trước đòi hỏi của tình hình mới, nhà báo không chỉ là người đưa tin mà phải là người kiến tạo thông tin chính thống, thỏa mãn nhu cầu thông tin chính đáng của nhân dân. Đặc biệt, trên mặt trận tư tưởng, báo chí không chỉ đảm nhiệm vai trò tiên phong, nòng cốt cả trong "xây" và "chống"; mà còn là chiếc "hàn thử biểu" cho Đảng và chế độ. Người dân còn tin vào báo chí cách mạng, còn đọc, xem, nghe báo chí cách mạng có nghĩa là còn tin vào Đảng và chế độ; ngược lại thì đó là một nguy cơ lớn đối với Đảng, với chế độ.
Mỗi ngày, chúng tôi thức dậy với câu hỏi: "Nhân dân cần gì? Bạn đọc cần gì?" và đi ngủ trong đắn đo từng chữ, từng dòng tin của mình đã đúng, đã trúng, đã thuyết phục hay chưa? Tôi rất mong toàn bộ hệ thống chính trị quan tâm, hỗ trợ báo chí nhiều hơn nữa; đặc biệt là quan tâm đến việc cung cấp thông tin cho báo chí. Bởi thực tế thời gian qua, cũng đã có lúc, có nơi báo chí bị chậm, thậm chí bị "đói" thông tin, không thể cung cấp những thông tin chính thống mà nhân dân cần, tạo ra "khoảng trống" dẫn đến một bộ phận bạn đọc phải tìm kiếm ở những kênh thông tin khác, thậm chí tìm đến những nguồn tin giả, tin xấu độc, phản động. Đây là một nỗi niềm đau đáu của báo chí cách mạng, bởi báo chí mà thông tin chậm thì không cạnh tranh được với MXH, thông tin chậm là mất trận địa, và không thể định hướng được dư luận.
Trong tình hình mới, theo tôi, các cơ quan báo chí cần giải quyết tốt 5 vấn đề: xây dựng niềm tin xã hội; lấy lợi ích của nhân dân làm mục tiêu hoạt động; chú trọng thông tin các vấn đề lớn của đất nước; cân đối giữa xây và chống; tiên phong chuyển đổi số.
Đặc biệt, sự phát triển của AI đang đẩy công chúng trước nguy cơ khó phân biệt tin giả với tin thật. Báo chí cần đi đầu trong ứng dụng KH-CN, nhanh chóng làm sạch môi trường thông tin để phục vụ bạn đọc, phục vụ nhân dân.
ẢNH: NHẬT THỊNH
Ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó giám đốc Sở VH-TT TP.HCM:
Giữ vững niềm tin công chúng trong kỷ nguyên số
Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, MXH và các nền tảng số đang làm thay đổi sâu sắc cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Điều đó vừa tạo ra cơ hội lớn, vừa đặt ra những thách thức chưa từng có đối với báo chí chính thống. Thực tế cho thấy thông tin ngày nay không còn khan hiếm. Điều công chúng cần không chỉ là biết sớm mà còn là hiểu đúng, hiểu sâu. Vì vậy, giá trị cốt lõi làm nên sức mạnh của báo chí vẫn là tính chính xác, khách quan, trung thực và trách nhiệm xã hội. Đây cũng là nền tảng để báo chí tiếp tục duy trì và củng cố niềm tin của bạn đọc.
Một trong những yêu cầu quan trọng hiện nay là nâng cao chất lượng phản biện xã hội. Phản biện không phải để tạo ra sự đối lập, mà nhằm phát hiện những bất cập từ thực tiễn, đề xuất giải pháp và góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách. Những tác phẩm báo chí có chiều sâu, dựa trên dữ liệu, cơ sở khoa học và tiếng nói từ thực tiễn luôn mang lại giá trị lớn cho xã hội, đồng thời khẳng định vị thế của báo chí chính thống trong đời sống.
TP.HCM đang triển khai nhiều nhiệm vụ, mục tiêu lớn được T.Ư giao phó. Trong hành trình đó, chúng tôi kỳ vọng các cơ quan báo chí trên địa bàn tiếp tục đồng hành cùng chính quyền, doanh nghiệp và người dân; vừa lan tỏa những giá trị tích cực, vừa kịp thời phát hiện những vấn đề đặt ra từ thực tiễn để tìm giải pháp khả thi. Các cơ quan báo chí nên ưu tiên sản xuất nội dung đa phương tiện, khai thác hiệu quả dữ liệu và công nghệ mới để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của công chúng.
ẢNH: ĐỘC LẬP
Nhà báo Cao Anh Minh, Tổng giám đốc Đài Phát thanh và truyền hình TP.HCM (HTV):
Hai chữ "đồng hành" mang sức nặng rất lớn
Điều làm nên giá trị khác biệt và khẳng định vị thế của báo chí trong bối cảnh thông tin trên MXH ngày càng nhanh và đa chiều chính là uy tín, sự minh bạch và tính thực chứng của thông tin. MXH có thể đi trước một bước về sự nhanh nhạy, nhưng thường rời rạc và dễ bị dẫn dắt bởi cảm xúc nhất thời. Báo chí thì khác, chúng ta có trách nhiệm tổ chức, kiểm chứng và chuyển hóa những luồng thông tin thô, hỗn độn đó thành các tuyến bài phân tích có hệ thống, mang lại cái nhìn toàn diện và sâu sắc cho công chúng.
Đặc biệt, trong kỷ nguyên mà công nghệ hay AI có thể tự động hóa rất nhiều thứ, thì bản sắc con người, đạo đức nghề nghiệp và cái tâm, nghiệp vụ của người làm báo vẫn là bộ điều hành tối cao. Một tác phẩm chạm đến trái tim công chúng phải được viết bằng sự dấn thân, bằng những giọt mồ hôi tại hiện trường chứ không thể là sản phẩm vô hồn của các thuật toán.
Chuyển đổi số đang làm thay đổi mạnh mẽ cách sản xuất và phân phối nội dung. Chúng tôi không nhìn nhận việc này đơn thuần là mua sắm trang thiết bị hiện đại hay số hóa vài quy trình thủ công. Với HTV, đó là cuộc chuyển mình về tư duy quản trị, chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình "Network báo chí hội tụ" hay "Mạng lưới đa truyền thông". Thông tin từ hiện trường không còn phục vụ cho một kênh sóng hay một trang báo cụ thể, mà được xem là luồng dữ liệu gốc chuyển lưu thông suốt trong toàn hệ sinh thái. Từ một dòng dữ liệu đó, hệ thống sẽ tự động tối ưu hóa thành bài viết sâu cho báo điện tử, định dạng audio cho podcast, hay hình ảnh động cho truyền hình.
Báo chí không chỉ dừng lại ở thông tin mà còn thể hiện sự đồng hành. HTV luôn gắn bó với TP.HCM nên hai chữ "đồng hành" mang một sức nặng rất lớn về trách nhiệm xã hội và tinh thần dấn thân. Là một đô thị đặc biệt, năng động nhưng cũng đầy áp lực và bài toán phát triển phức tạp như TP.HCM, báo chí phải chủ động làm tốt vai trò là chiếc cầu nối thông minh, tạo không gian đối thoại thực chất giữa chính quyền và người dân.
Trong giai đoạn mới, báo chí phải dùng báo chí dữ liệu, dùng thực tiễn khoa học để phát hiện vấn đề và hiến kế cho các quyết sách lớn, từ hạ tầng giao thông, cải cách hành chính đến các chính sách an sinh xã hội. Chúng ta thẳng thắn chỉ ra những bất cập nhưng đồng thời phải kiến tạo được năng lượng tích cực, khơi dậy tinh thần đổi mới sáng tạo độc bản của con người TP.HCM.
Tôi tin rằng sự đồng lòng và phối hợp tổng lực giữa các cơ quan báo chí chính thống như HTV hay Báo Thanh Niên sẽ tạo ra dòng chủ lưu mạnh mẽ, đưa các chính sách đột phá của TP.HCM đi vào cuộc sống một cách nhanh và hiệu quả nhất.
Thu Hằng - Sỹ Đông
Bình luận (0)