Bị hỏi 'bao giờ cưới?', 'lương bao nhiêu?'… phải trả lời thế nào?

Những câu hỏi khó: "bao giờ cưới?", "lương bao nhiêu?"...

Hà Thị Lệ Hằng (29 tuổi, ngụ ở 69 Dương Văn Dương, P.Tân Sơn Nhì, TP.HCM; trước là P.Tân Quý, Q.Tân Phú, TP.HCM) cho biết tết mang lại niềm vui đoàn viên, nhưng cũng là thời điểm phải nhận những câu hỏi khó. Hằng kể: "4 năm qua, năm nào cũng vậy, khi về quê ở tỉnh Vĩnh Long đón tết, cũng bị người thân hỏi: "Bao giờ cưới?". Hằng ta thán: "Không biết phải trả lời thế nào".

Chuyện của Hằng không ngoại lệ. Nhiều người trẻ cũng rơi vào tình cảnh tương tự khi đối diện với hàng loạt câu hỏi "khó đỡ".

Huỳnh Thanh Hiển (24 tuổi, ngụ ở xã Thiện Hưng, tỉnh Đồng Nai; trước là xã Thanh Hòa, H.Bù Đốp, tỉnh Bình Phước), cho hay: "Mới về quê đón tết được 2 ngày nhưng phải trả lời dồn dập nhiều câu hỏi như: "Mới ra trường hả con? Lương bao nhiêu?", "Có người yêu chưa?"... Nghe mà nhức đầu".

Một số người trẻ cũng kể, những câu hỏi: "Bao giờ mua xe?", "Tính khi nào mua nhà?", "Định ở thành phố tới bao giờ?"… tưởng như vô thưởng vô phạt ấy lại trở thành nỗi ám ảnh mỗi khi tết đến.

Anh Đỗ Nguyễn Hoàng Lâm (31 tuổi, làm việc ở 21 đường Trưng Trắc B, P.Hiệp Bình, TP.HCM; trước đây là P.Hiệp Bình Chánh, TP.Thủ Đức, TP.HCM) cho rằng: "Những câu hỏi đó không còn là sự quan tâm thuần túy, mà là áp lực vô hình khiến mình cảm thấy bị đánh giá, bị so sánh, thậm chí bị tổn thương".

"Tôi hay bị hỏi "lương bao nhiêu?". Nếu trả lời thì sợ bị so sánh, mà không trả lời thì bị cho là không lễ phép", Lâm chia sẻ.

Huỳnh Thụy Linh (27 tuổi, ngụ ở 74 đường 36, P.Hiệp Bình, TP.HCM; trước đây là P.Linh Đông, TP.Thủ Đức, TP.HCM) cho biết "bao giờ cưới là câu hỏi nhỏ nhưng để lại áp lực lớn".

Linh kể rằng tết năm ngoái, câu hỏi này lặp đi lặp lại hàng chục lần trong vài ngày tết. "Tôi độc thân, không phải vì không muốn cưới, mà vì chưa gặp đúng người. Nhưng mỗi lần về quê, mình như bị... thẩm vấn. Nhiều lúc phải trốn lên phòng vì không chịu nổi", Linh cho hay.

ẢNH MINH HỌA: THANH NAM

Theo anh Lê Thành Tân (32 tuổi), nghiên cứu sinh tiến sĩ tâm lý, Trường ĐH Newcastle (Úc), dịp tết, khi mọi người gặp lại nhau sau thời gian dài, thường khiến nhu cầu cập nhật thông tin đời sống cá nhân tăng cao. "Tuy nhiên, không phải ai cũng ý thức được rằng những câu hỏi riêng tư có thể gây áp lực tâm lý, nhất là với người trẻ đang trong giai đoạn bấp bênh sự nghiệp và cuộc sống", anh Tân nói.

Chuyên gia tâm lý Phạm Thị Minh, Trung tâm đào tạo và chăm sóc tinh thần Thân Tâm Trí (P.Bình Tiên, TP.HCM; trước là P.8, Q.6, TP.HCM) nhận định: "Ở nhiều gia đình, hôn nhân vẫn được xem là thước đo thành công của con cái. Vì vậy, người hỏi thường không nhận ra rằng câu hỏi của mình đang tạo áp lực, thậm chí làm tổn thương người nghe".

Nếu "bao giờ cưới?" gây áp lực cảm xúc, thì "lương bao nhiêu?" lại chạm thẳng vào sự riêng tư tài chính. Đào Thị Mỹ Hằng (24 tuổi, ngụ ở 453/44 Nguyễn Chí Thanh, P.Chợ Lớn, TP.HCM; trước đây là P.12, Q.5, TP.HCM), kể: "Tôi có mức lương chưa cao, nhưng đủ sống. Mỗi lần bị hỏi, tôi rất ngại. Nói ra thì sợ bị chê thấp, không nói thì bị hỏi tới hỏi lui".

Chuyên gia tâm lý Vũ Minh Tiến, Trung tâm tư vấn tâm lý Việt Healthcare (P.Tân Hưng, TP.HCM; trước là P.Tân Quy, Q.7, TP.HCM) phân tích: "Có một thực tế là đa phần người hỏi không có ác ý. Họ xem đó là cách bắt chuyện, thể hiện sự quan tâm. Tuy nhiên, sự quan tâm chỉ thực sự có ý nghĩa khi người được hỏi cảm thấy thoải mái. Ranh giới giữa quan tâm và xâm phạm rất mong manh. Khi câu hỏi khiến người nghe thấy bị soi xét, bị đánh giá, thì nó đã vượt ranh giới".

Cũng theo ông Tiến: "Vấn đề nằm ở chỗ, trong văn hóa Á Đông, việc từ chối trả lời hoặc né tránh thường bị gắn mác "khó gần", "thiếu lễ phép". Vì vậy, nhiều người trẻ chọn cách im lặng chịu đựng, thay vì bảo vệ cảm xúc của mình".

ẢNH MINH HỌA: THANH NAM

Nên trả lời thế nào?

Ông Tiến cho rằng không có một câu trả lời "chuẩn" cho mọi tình huống, nhưng người trẻ hoàn toàn có thể chủ động lựa chọn cách ứng xử phù hợp với hoàn cảnh và mối quan hệ.

"Có thể trả lời chung chung. Với những câu hỏi quá riêng tư, cách an toàn nhất là trả lời ở mức khái quát. Kiểu như: "Dạ, con vẫn đang cố gắng từng ngày", "Công việc của con cũng tạm ổn ạ", "Chuyện cưới xin thì con để duyên tới lúc phù hợp"... Những cách trả lời này giúp không nói dối, không phơi bày quá nhiều, đồng thời giữ được không khí hòa nhã", ông Tiến nói.

Nghiên cứu sinh tâm lý Lê Thành Tân thì hướng dẫn nên chuyển hướng câu chuyện. "Nếu cảm thấy không thoải mái, người được hỏi có thể khéo léo chuyển sang chủ đề khác. Chẳng hạn như: "Con thì chưa có gì mới, còn dạo này chú (dì, cô, dượng, anh, chị...) sức khỏe thế nào rồi ạ?", "Năm nay nhà mình chuẩn bị tết có gì vui không ạ?"... Hầu như người hỏi thường không cố chấp, chỉ cần xuất hiện một chủ đề mới là cuộc trò chuyện sẽ rẽ hướng, và khi đó không cần phải tiếp tục trả lời những câu hỏi tế nhị nữa", anh Tân chia sẻ.

Chuyên gia tâm lý Phạm Thị Minh thì khuyên hãy dùng sự hài hước để giảm căng thẳng. "Hài hước là "vũ khí mềm" rất hiệu quả trong giao tiếp ngày tết. "Nếu bị hỏi "bao giờ cưới?", thử trả lời "dạ, khi nào đủ tiền đãi tiệc linh đình ạ". Còn khi câu hỏi nhắc về tiền lương, hãy trả lời một cách hài hước như: "Dạ, lương của con hiện đủ nuôi con và nuôi ước mơ của con thôi ạ". Tiếng cười sẽ giúp giảm bớt áp lực", bà Minh nói.

Theo bà Minh, trong một số trường hợp, đặc biệt với người thân quen, việc nói rõ cảm xúc là cần thiết. "Có thể nói thẳng là "con hơi ngại chia sẻ chuyện này, mong mọi người thông cảm ạ", "hiện tại con chưa sẵn sàng nói về chuyện đó ạ". Việc nói rõ cảm xúc chính là cách bảo vệ sức khỏe tinh thần của bản thân", bà Minh nói thêm.

Bên cạnh việc người trẻ học cách trả lời, các chuyên gia cho rằng người lớn cũng cần điều chỉnh cách quan tâm.

"Thay vì hỏi "lương bao nhiêu", có thể hỏi "con có thấy công việc phù hợp không?". Thay vì hỏi "bao giờ cưới", có thể hỏi "con có đang hạnh phúc không?"...", nghiên cứu sinh tâm lý Lê Thành Tân gợi ý và cho rằng: "Khi người trẻ học cách lên tiếng một cách văn minh, và người lớn học cách quan tâm đúng mực, những câu hỏi "khó đỡ" dịp tết sẽ không còn là nỗi ám ảnh, mà chỉ là một phần nhỏ trong bức tranh đoàn viên nhiều yêu thương".