Vào chiều qua 5.10 (theo giờ VN), Hội đồng Nobel tại Viện Karolinska (Thụy Điển) đã mở màn mùa giải Nobel năm nay khi công bố quyết định trao giải Nobel Y sinh cho bộ ba nhà khoa học Karl Deisseroth (55 tuổi, người Mỹ), Peter Hegemann (72 tuổi, người Đức) và Georg Nagel (73 tuổi, người Đức) cho "những khám phá của họ về kênh ion điều khiển bằng ánh sáng và quang di truyền học".
Hình ảnh các nhà khoa học Karl Deisseroth, Peter Hegemann và Georg Nagel được vinh danh ngày 5.10
Ảnh: AFP
Những người đoạt giải bất ngờ
Các nhà khoa học đoạt giải đã đặt nền móng cho một kỷ nguyên mới trong khoa học thần kinh, theo thông cáo báo chí về công bố giải Nobel Y sinh năm 2026 được đăng trên trang web The Nobel Prize. Vào đầu thập niên 1990, ông Hegemann (thuộc Đại học Humboldt Berlin), nghiên cứu một loài tảo đơn bào có tên Chlamydomonas phản ứng với ánh sáng trong khoảng thời gian chỉ nửa mili giây (ms). Ông đưa ra giả thuyết rằng có một loại protein duy nhất vừa có khả năng hấp thụ ánh sáng vừa đóng vai trò như một kênh ion. Sau đó, ông Nagel (thuộc Đại học Würzburg) đã kiểm chứng giả thuyết này bằng cách đưa các gen của tảo Chlamydomonas vào trứng ếch và phát hiện ra channelrhodopsin-2, một loại kênh ion sẽ mở ra khi tiếp xúc với ánh sáng.
Đến năm 2003, họ công bố kết quả cho thấy loại protein này có thể được đưa vào tế bào người và chuột hamster để tạo ra các xung điện nhờ ánh sáng. Vào năm 2005, ông Deisseroth (tại Đại học Stanford) đã chứng minh kỹ thuật mới trên tế bào thần kinh của chuột cống, và một năm sau đó, phương pháp này được đặt tên là quang di truyền học.
Ông Perlmann cho hay ông đã trò chuyện với cả ba nhà khoa học đoạt giải vào sáng 5.10, và họ đều cảm thấy bất ngờ cũng như vui mừng, theo Reuters. "Cả ba đều chia sẻ cùng một suy nghĩ: họ thấy thật tuyệt vời khi được nhận giải thưởng cùng với hai người còn lại, những người mà họ coi là bạn bè. Họ cảm thấy vô cùng vinh dự khi được cùng nhau đón nhận giải thưởng này. Đó chính là điều họ đã bày tỏ", ông Perlmann chia sẻ. Họ sẽ chia tiền thưởng của giải Nobel năm nay là 12 triệu krona Thụy Điển (31 tỉ đồng), tăng 1 triệu krona so với các năm trước.
Ứng dụng của quang di truyền học
Quang di truyền học (optogenetics) là một phương pháp cho phép chứng minh cách các tế bào thần kinh định hình ký ức, cảm xúc và hành vi trong não bộ đang hoạt động.
"Phương pháp quang di truyền học cho phép kích hoạt hoặc ức chế hoạt động của từng tế bào thần kinh riêng lẻ trong não bộ của sinh vật sống. Hiện nay, phương pháp này đang được ứng dụng tại các phòng thí nghiệm trên toàn thế giới để giải mã những bí ẩn của não bộ", ông Thomas Perlmann, Tổng thư ký Hội đồng Nobel tại Viện Karolinska, nhấn mạnh.
Nhờ quang di truyền học, các nhà nghiên cứu đã có thể làm sáng tỏ những mạch thần kinh chi phối các ký ức, cảm xúc và hành vi cụ thể có liên quan đến các rối loạn thần kinh và tâm thần. Trong các thử nghiệm lâm sàng, các nhà nghiên cứu đang nỗ lực khôi phục thị lực cho những người bị mù do chứng viêm võng mạc sắc tố bằng cách đưa một loại protein nhạy sáng vào võng mạc. Họ cũng kỳ vọng rằng quang di truyền học có thể giúp cải thiện hiệu quả của thiết bị cấy ghép ốc tai điện tử, cho phép kích thích dây thần kinh thính giác với độ chính xác cao hơn so với các thiết bị sử dụng dòng điện hiện nay, theo Reuters.
Quang di truyền học đã thay đổi hoàn toàn hiểu biết của chúng ta về bộ não. Mỗi ngày trôi qua lại mang đến những khám phá mới, góp phần giải mã một trong những bí ẩn lớn nhất của nhân loại: cách thức hoạt động của bộ não kỳ diệu mà chúng ta sở hữu, theo thông cáo báo chí được đăng trên The Nobel Prize.
Kể từ năm 1901 - 2026, giải Nobel Y sinh được trao 117 lần, cho 235 nhà khoa học. Chủ nhân trẻ tuổi nhất của giải Nobel Y sinh là nhà vật lý và sinh lý học người Canada Frederick G. Banting, được vinh danh vào năm 1923 khi mới 31 tuổi, "vì đã phát hiện ra insulin". Còn người cao tuổi nhất là bác sĩ kiêm nhà vi rút học người Mỹ Peyton Rous, được trao giải vào năm 1966 ở tuổi 87, "vì đã phát hiện ra các loại vi rút gây khối u".
Bình luận (0)