Bộ luật Hình sự sửa đổi: Nhận tội được giảm nhẹ hình phạt thế nào?

Người thành khẩn nhận tội, tích cực hợp tác và khắc phục hậu quả có thể được giảm nhẹ hình phạt đến đâu? Câu hỏi được quan tâm khi Quốc hội xem xét sửa đổi pháp luật hình sự theo hướng khuyến khích người phạm tội nhận trách nhiệm và sửa chữa sai lầm.

ẢNH MINH HỌA

Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm, phân tích lợi ích của đề xuất và những vấn đề cần lưu ý để người bị buộc tội được xem xét giảm nhẹ hình phạt đúng pháp luật.

Mở rộng khoan hồng, thêm cơ hội giảm nhẹ hình phạt

Theo điều 54 bộ luật Hình sự hiện hành, tòa án đã có thể quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung trong những trường hợp luật định, bao gồm cả ngoại lệ không bắt buộc nằm trong khung liền kề nhẹ hơn đối với người phạm tội lần đầu là người giúp sức có vai trò không đáng kể. Vì vậy, xử dưới khung không phải cơ chế lần đầu được đặt ra.

Theo điều 57 dự thảo bộ luật Hình sự sửa đổi đề xuất mở rộng cơ hội được xem xét xử dưới khung đối với người tự nguyện nhận tội và đáp ứng đủ các điều kiện. Nếu được thông qua, cơ chế này tạo thêm cơ hội giảm nhẹ hình phạt, nhưng không có nghĩa cứ nhận tội là được giảm án. Mức hình phạt vẫn phải căn cứ vào quy định và tình tiết cụ thể của từng vụ án.

Luật sư Trương Anh Tú ủng hộ hướng mở rộng khoan hồng bởi chính sách này không chỉ tạo động lực để người phạm tội sửa chữa sai lầm mà còn khuyến khích hợp tác làm rõ vụ án, bồi thường thiệt hại và thu hồi tài sản, qua đó bảo vệ người bị hại và nâng cao hiệu quả tố tụng.

Luật sư lưu ý cần phân biệt chính sách giảm nhẹ hình phạt với cơ chế tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị trong dự thảo bộ luật Tố tụng hình sự. Nhận tội, đồng ý với hình phạt được đề nghị và áp dụng thủ tục rút gọn là những vấn đề khác nhau, mỗi cơ chế phải đáp ứng điều kiện pháp luật riêng.

Nhận tội thế nào để được xem xét khoan hồng?

Từ thực tiễn bào chữa các vụ án hình sự, đặc biệt là án kinh tế, tham nhũng và chức vụ, luật sư Trương Anh Tú cho rằng điều quan trọng không chỉ là người bị buộc tội có nhận tội hay không, mà còn phải xác định họ nhận trách nhiệm về hành vi nào, dựa trên chứng cứ gì và trong phạm vi nào.

ẢNH: NVCC

Chẳng hạn, trong một vụ án kinh tế, quyết định có thể trải qua nhiều khâu đề xuất, thẩm định, phê duyệt và thực hiện. Người thừa nhận đã ký văn bản không vì thế đương nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự đối với toàn bộ thiệt hại. Tương tự, việc tự nguyện nộp tiền khắc phục hậu quả cũng không tự động chứng minh trách nhiệm đối với toàn bộ khoản tiền đã nộp.

Theo luật sư, cần phân biệt thừa nhận sự kiện, thừa nhận hành vi và nhận tội theo nghĩa pháp lý. Trách nhiệm hình sự phải được xác định trên cơ sở chứng cứ, lỗi, quan hệ nhân quả và hậu quả thuộc phạm vi trách nhiệm của từng người.

Từ kinh nghiệm bào chữa, luật sư Trương Anh Tú đề xuất phương pháp đánh giá 3 bước: "Chứng cứ - Trách nhiệm cá nhân - Quyết định nhận tội".

Trước hết, cần kiểm tra chứng cứ buộc tội có đầy đủ, hợp pháp và đáng tin cậy hay không; tiếp đó xác định đúng hành vi, lỗi và hậu quả của từng người; cuối cùng mới cân nhắc việc nhận tội có phù hợp sự thật vụ án, mang lại lợi ích pháp lý gì và có thể phát sinh hậu quả nào.

Đây là phương pháp đánh giá nghiệp vụ, không phải thủ tục do pháp luật quy định, nhằm giúp người bị buộc tội hiểu rõ cơ hội được xem xét khoan hồng mà không nhận trách nhiệm vượt quá hành vi thực tế.

Ngoài ra, theo luật sư Tú, trong cơ chế tự nguyện nhận tội, thì việc hợp tác không đồng nghĩa phải từ bỏ quyền bào chữa.

Khoản 2 điều 98 bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành quy định lời nhận tội chỉ được coi là chứng cứ khi phù hợp với những chứng cứ khác và không được sử dụng làm chứng cứ duy nhất để buộc tội, kết tội. Trách nhiệm chứng minh tội phạm vẫn thuộc cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, còn tòa án độc lập quyết định hình phạt theo pháp luật.

"Khoan hồng phải là sự ghi nhận đối với trách nhiệm và hợp tác thực chất, không phải phần thưởng cho việc đánh đổi quyền bào chữa", luật sư Trương Anh Tú nhấn mạnh.