Cách chia thừa kế nhà đất khi cha mẹ mất không để lại di chúc

Ngày 13.10, Trung ương Hội Cựu chiến binh Việt Nam tổ chức hội nghị phổ biến, giáo dục pháp luật tại tỉnh Lâm Đồng.

Phát biểu tại hội nghị, thượng tướng Bế Xuân Trường, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam, nhấn mạnh việc Quốc hội thông qua luật Phổ biến, giáo dục pháp luật có ý nghĩa vô cùng quan trọng, góp phần nâng cao nhận thức và hiểu biết pháp luật của người dân.

ẢNH: NGUYỄN ANH

Theo thượng tướng, một xã hội văn minh, phát triển phải là xã hội thượng tôn pháp luật. "Khi người dân nói chung và hội viên Hội Cựu chiến binh nói riêng nhận thức đúng, nghiêm túc chấp hành pháp luật sẽ góp phần thúc đẩy đất nước phát triển, hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập cao", thượng tướng Bế Xuân Trường nói.

Theo đó, một trong những vấn đề được người dân quan tâm hiện nay là liên quan đến phân chia di sản thừa kế.

Phân chia di sản khi không có di chúc

Theo đại tá Nguyễn Thái Bình, Phó trưởng ban Công tác cựu chiến binh, Hội Cựu chiến binh Việt Nam, không phải gia đình nào cũng có di chúc và không phải di chúc nào cũng hợp pháp.

Theo điều 650 bộ luật Dân sự năm 2015, trường hợp người chết không để lại di chúc hoặc di chúc không hợp pháp thì di sản được chia theo pháp luật.

Điều 651 quy định hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng; cha mẹ đẻ; cha mẹ nuôi; con đẻ, con nuôi của người chết.

ẢNH: NGUYỄN ANH

Những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau. Điều này có nghĩa con trai và con gái đều bình đẳng về quyền hưởng thừa kế, không phân biệt giới tính. Người thuộc hàng thừa kế thứ hai chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng thứ nhất do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hoặc từ chối nhận di sản.

Theo điều 652, nếu con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần mà cha hoặc mẹ của cháu đáng lẽ được hưởng nếu còn sống.

Phải xác định tài sản nào của vợ, chồng

Việc một người đang quản lý, sử dụng nhà đất sau khi cha mẹ qua đời không đồng nghĩa người đó có quyền sở hữu toàn bộ di sản. Điều 616 bộ luật Dân sự năm 2015 quy định người quản lý di sản không được tự ý bán, trao đổi, tặng cho, cầm cố, thế chấp hoặc định đoạt di sản bằng hình thức khác nếu không được những người thừa kế đồng ý bằng văn bản.

Đáng chú ý, không phải toàn bộ nhà đất mà cha mẹ đang quản lý đều đương nhiên trở thành di sản khi một người qua đời. Theo điều 612, di sản bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác.

Chẳng hạn, nếu căn nhà là tài sản chung của vợ chồng, người chồng qua đời thì trước hết phải xác định phần tài sản nào thuộc người chồng. Chỉ phần này mới được chia thừa kế, còn phần thuộc người vợ vẫn là tài sản của người vợ.

Di chúc viết tay không công chứng có hợp pháp?

Theo đại tá Nguyễn Thái Bình, nhiều người cho rằng di chúc phải được công chứng hoặc chứng thực mới có giá trị pháp lý. Tuy nhiên, theo điều 630 bộ luật Dân sự năm 2015, di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực vẫn có thể hợp pháp nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định.

Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép; nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội và hình thức phù hợp quy định.

ẢNH: NGUYỄN ANH

Đối với di chúc bằng văn bản không có người làm chứng, điều 633 yêu cầu người lập di chúc phải tự viết và ký vào bản di chúc, đồng thời tuân thủ quy định về nội dung di chúc.

Đại tá Nguyễn Thái Bình cũng lưu ý: "Cha mẹ khi lập di chúc liên quan đến nhà đất, cần ghi rõ địa chỉ, diện tích, giấy tờ pháp lý và phần tài sản từng người được hưởng để tránh phát sinh tranh chấp".

Đặc biệt, theo điều 644, một số người vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật dù không được cho hưởng, hoặc được cho hưởng ít hơn trong di chúc, nếu đáp ứng điều kiện luật định. Những người này gồm con chưa thành niên; cha, mẹ; vợ, chồng; con thành niên không có khả năng lao động.

Ngoài ra, theo điều 623, thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế.

"Những người thừa kế có thể họp mặt, thỏa thuận cách phân chia di sản và lập thành văn bản. Việc xác định đúng tài sản, người thừa kế và quyền lợi của từng người là cơ sở để hạn chế tranh chấp, tránh tình trạng người thân phải đưa nhau ra tòa".