Cách nào hóa giải kẹt xe ở vòng xoay trung tâm TP.HCM?

Liên quan đến tình trạng kẹt xe tại các vòng xoay, nút giao lớn ở TP.HCM, PV Báo Thanh Niên có cuộc trao đổi với PGS-TS Phạm Xuân Mai, nguyên Trưởng khoa Kỹ thuật giao thông, Trường ĐH Bách khoa (ĐHQG TP.HCM), về những giải pháp khắc phục.

ẢNH: USTH

CHUYỂN SANG NÚT GIAO ĐA TẦNG

Giao thông khu vực TP.HCM cũ đang chịu áp lực lớn, nhất là các vòng xoay do phương tiện tăng nhanh trong khi hạ tầng đường sá mở rộng chậm. Thành phố nên tính toán các giải pháp công trình như thế nào để giảm ùn tắc?

Tại khu vực TP.HCM cũ, tình hình giao thông đang ở mức cực kỳ áp lực do sự chênh lệch lớn giữa tốc độ gia tăng phương tiện và khả năng mở rộng hạ tầng đường sá. Mật độ ô tô đạt mức trung bình 236 xe/km đường, gấp đôi so với Hà Nội. Riêng Q.1 và Q.3 cũ là những khu vực có tỷ lệ ô tô dừng, đỗ và lưu thông cao nhất. Trong tổng số khoảng 8,6 triệu xe máy toàn thành phố (số liệu năm 2025), phần lớn tập trung lưu thông về khu trung tâm để làm việc và kinh doanh.

Về áp lực hạ tầng, mật độ đường hiện chỉ 2,44 km/km², thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn 10 - 13 km/km². Chưa kể, ùn tắc có xu hướng tăng, năm 2025 ghi nhận tình trạng ùn tắc giao thông tăng 24% so với cùng kỳ năm trước. Những "điểm nóng" vẫn duy trì tại các trục đường hướng tâm và các vòng xoay lớn.

Để hóa giải bài toán quá tải tại nút giao, các giải pháp mới cần hướng tới mô hình "đa tầng - kết nối - công nghệ", triển khai đồng bộ tại các nút giao có đủ diện tích và không gian cho phép.

Cụ thể, các nút giao lớn tại TP.HCM nên được tổ chức lại theo mô hình như thế nào?

TP.HCM cần nâng cấp hạ tầng từ đơn tầng sang nút giao đa tầng. Thay vì chỉ một cầu vượt thép đơn thuần (thường chỉ giải quyết 1 hướng đi thẳng), các nút giao trọng điểm sẽ được quy hoạch thành hệ thống nhiều tầng. Bên cạnh đó, cần kết hợp hầm chui và cầu vượt. Tại các điểm nóng như Hàng Xanh hay An Phú, giải pháp là xây dựng thêm hầm chui kết hợp cầu vượt hiện hữu để tách bạch hoàn toàn các luồng giao thông rẽ trái, rẽ phải và đi thẳng.

ẢNH: NHẬT THỊNH

CẦU VƯỢT THÉP CHỈ TẠM THỜI

Từ năm 2012, TP.HCM xây cầu vượt thép tại nhiều nút giao và bước đầu giảm ùn tắc, nhưng khi phương tiện tăng nhanh, các công trình này dần quá tải. Vậy đâu là giải pháp lâu dài để hóa giải bài toán này?

Cầu vượt thép chỉ là giải pháp tạm thời. Về lâu dài, chỉ có sự kết hợp giữa hạ tầng đa tầng và giao thông công cộng hiện đại mới có thể thực sự hóa giải bài toán ùn tắc tại TP.HCM.

Giải pháp bền vững dựa trên cơ sở quy hoạch lại giao thông theo hướng phát triển giao thông công cộng sức tải lớn như metro kết hợp mạng lưới xe buýt trung chuyển để chuyển dịch nhu cầu đi lại từ xe máy, ô tô sang. Đây được coi là "chìa khóa vàng" để giảm số lượng xe cá nhân - nguyên nhân gốc rễ gây quá tải cho cầu vượt.

Câu chuyện kẹt xe ở vòng xoay, nút giao là điều dễ thấy nhất của tình trạng quá tải hạ tầng của một đô thị hơn 14 triệu dân. Về mặt quy hoạch, TP.HCM cần tính toán lại phân bổ dân cư ra sao để giảm bớt lượng phương tiện dồn về trung tâm?

TP.HCM phải quy hoạch đô thị giải nén trung tâm với chiến lược đa cực. Cụ thể, các hạt nhân gây ùn tắc cần phải di dời khỏi khu trung tâm. Các trường đại học, bệnh viện và nhà máy chuyển ra các khu đô thị vệ tinh để giảm lưu lượng xe đổ dồn vào các nút giao nội đô. Tuy nhiên, việc chuyển dịch này cần xem xét kỹ lưỡng hiệu quả KT-XH chứ không chỉ dưới góc nhìn kẹt xe, đồng thời chuẩn bị sẵn hạ tầng giao thông công cộng kết nối trước khi chuyển dịch.

Ví dụ như Trường ĐH Bách khoa, không thể giải tỏa hoàn toàn trường ra khu mới và biến khu vực này thành các địa điểm kinh doanh, dân cư, địa ốc. TP.HCM có thể áp dụng giải pháp văn hóa kết hợp kỹ thuật cao, nâng tầm nơi đây thành một khu phức hợp khoa học công nghệ. Mô hình này có tổ hợp các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, tổ hợp đào tạo chuyên gia (thạc sĩ, tiến sĩ), khu văn phòng R&D kết nối doanh nghiệp trong nước và quốc tế, căn hộ cho các chuyên gia và nhà khoa học làm việc trong khu phức hợp.

Đồng thời, TP.HCM cần sớm hoàn thiện các đường vành đai để phương tiện vận tải đường dài không phải xuyên qua trung tâm thành phố. Song song là ứng dụng giao thông thông minh, sử dụng công nghệ để điều tiết dòng xe một cách khoa học và theo thời gian thực thay vì chỉ dựa vào hạ tầng cứng.

ẢNH: PHẠM HỮU

VÒNG XOAY CÓ THỂ TRỞ THÀNH ĐIỂM ĐẾN VĂN HÓA

Một số vòng xoay trung tâm TP.HCM như Dân Chủ, Lý Thái Tổ, Công trường Mê Linh hay Hồ Con Rùa còn gắn thêm tượng đài, biểu tượng riêng. Khi giải quyết bài toán giao thông tại các khu vực này, TP.HCM cần lưu ý điều gì?

Việc hóa giải xung đột giữa hạ tầng giao thông và di sản đô thị tại TP.HCM là một bài toán cân bằng giữa "động" và "tĩnh". Để bảo tồn ký ức tại các vòng xoay biểu tượng như Dân Chủ, Hồ Con Rùa hay Lý Thái Tổ, thành phố cần một chiến lược mang tính nhân văn và kỹ thuật cao.

Theo đó, TP.HCM cần ưu tiên giải pháp ngầm hóa thay vì làm cầu vượt. Tại các khu vực nhạy cảm về cảnh quan và lịch sử, việc xây cầu vượt thép thường ảnh hưởng đến không gian đô thị và che khuất tầm nhìn của tượng đài. Do vậy, TP.HCM cần có chiến lược xây dựng hầm chui bên dưới vòng xoay để tách luồng xe đi thẳng, giữ nguyên mặt bằng phía trên cho các hoạt động văn hóa và bảo tồn kiến trúc. Khu vực Hồ Con Rùa nếu được trả lại sự yên tĩnh có thể trở thành quảng trường đi bộ đúng nghĩa, kết nối với các di sản gần đó.

Ngoài giải pháp hạ tầng, TP.HCM cần làm gì để vừa giảm áp lực giao thông vừa phát huy giá trị văn hóa của các vòng xoay lịch sử?

Về lâu dài, thành phố có thể từng bước chuyển đổi chức năng một số vòng xoay từ nút giao thuần túy sang không gian công cộng. Thay vì xem các vòng xoay chỉ là điểm luân chuyển xe cộ, cần nhìn nhận chúng là các điểm đến văn hóa.

Khi hệ thống metro và các tuyến đường vành đai hoàn thiện, lưu lượng xe xuyên tâm sẽ giảm, cho phép thu hẹp mặt đường quanh vòng xoay, mở rộng vỉa hè, trồng cây xanh và tạo điều kiện để người dân tiếp cận các tượng đài, công trình lịch sử.

Các cơ quan cũng cần tính đến giải pháp phân luồng từ xa, để bảo vệ các vòng xoay "ký ức đô thị" thì giải pháp tốt nhất là không đưa xe vào đó. Các trục lộ lớn dẫn vào vòng xoay có thể tổ chức giao thông một chiều, hoặc thiết lập các lộ trình thay thế để giảm áp lực trực tiếp lên nút giao. Đồng thời, hạn chế xe tải, xe khách lớn đi qua các vòng xoay di sản để giảm rung chấn và khói bụi ảnh hưởng đến công trình bảo tồn.

Bảo tồn không có nghĩa là "đóng băng" mà là tích hợp di sản vào đời sống hiện đại. Khi giao thông công cộng phát triển đủ mạnh để người dân ít dùng xe cá nhân, các vòng xoay lịch sử sẽ trở thành những "đảo văn hóa - giao lộ ký ức" giữa lòng thành phố.