‘Cẩm nang’ pháp luật về thủy điện cho người dân vùng lũ

Nhiều người thường mơ hồ trước pháp luật về thủy điện xả lũ

Khi mùa mưa lũ đến, chỉ một thông báo thủy điện xả lũ bị chậm đến với người dân, một quy trình vận hành thiếu chặt chẽ cũng có thể cuốn trôi nhà cửa, hoa màu, thậm chí là sinh mạng con người. 

Trong bối cảnh đó, cuốn sách chuyên khảo Quản lý vận hành công trình thủy điện từ pháp lý đến thực tiễn ứng phó thiên tai (NXB Công an nhân dân, 2025) của nghiên cứu sinh - thạc sĩ Nguyễn Đức Tính ra đời như một tài liệu thiết thực, giúp người dân hiểu rõ quyền lợi của mình khi thiên tai xảy ra.

Không phải là cuốn sách pháp luật khô khan, tác phẩm được viết với mục tiêu rất rõ ràng: giúp người dân hiểu đúng quy định pháp luật, dám lên tiếng nếu bị thiệt hại do xả lũ thủy điện.

ẢNH: NVCC

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, sau mỗi đợt xả lũ nếu có thiệt hại xảy ra, phần lớn người dân không biết phải làm gì, bắt đầu từ đâu, liên hệ với ai và căn cứ pháp lý nào để yêu cầu bồi thường. Có người chấp nhận thiệt hại vì nghĩ đó là "thiên tai", có người bức xúc nhưng không biết cách phản ánh sao cho đúng luật.

Tác giả Nguyễn Đức Tính cho rằng: "Khoảng trống lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở quy định pháp luật, mà nằm ở chỗ pháp luật chưa đến được với người dân". Từ thực tế đó, ông dành nhiều tâm huyết để biên soạn cuốn sách này, với mong muốn biến những quy định phức tạp thành kiến thức dễ hiểu, dễ áp dụng.

Không chỉ phân tích luật, mà còn chỉ cách làm cụ thể

Cuốn sách tổng hợp và phân tích 56 văn bản pháp luật quan trọng liên quan đến quản lý, vận hành hồ chứa thủy điện, như luật Thủy lợi 2017, luật Tài nguyên nước 2023, luật Khí tượng thủy văn 2015… Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là tác giả không sa đà vào lý thuyết.

Từ những vụ việc xả lũ gây hậu quả nghiêm trọng tại miền Trung, miền Bắc hay các hồ thủy điện lớn như Sông Ba Hạ, Đồng Nai 5, tác giả phân tích rõ: xả lũ thế nào là đúng quy trình, thế nào là sai, ai phải chịu trách nhiệm và người dân có quyền yêu cầu gì khi bị thiệt hại.

Thông điệp được nhấn mạnh xuyên suốt cuốn sách là: "Không có công trình nào quan trọng hơn sinh mạng con người". Việc vận hành hồ chứa không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là trách nhiệm pháp lý và đạo đức đối với cộng đồng.

Một nội dung được người dân đặc biệt quan tâm là trách nhiệm của các đơn vị quản lý, vận hành thủy điện. Cuốn sách chỉ rõ, nếu vận hành sai quy trình, thông báo xả lũ không kịp thời, gây thiệt hại cho vùng hạ du, thì chủ hồ có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, hành chính, thậm chí là hình sự, tùy mức độ vi phạm.

Theo tác giả, việc làm rõ trách nhiệm này không nhằm "đổ lỗi", mà để buộc các chủ thể liên quan phải vận hành công trình một cách cẩn trọng, minh bạch và đặt an toàn của người dân lên trên hết.

'Cẩm nang' thực tế cho người dân vùng lũ

Điểm được đánh giá là thiết thực nhất của cuốn sách nằm ở phần phụ lục. Tại đây, tác giả cung cấp sẵn các mẫu văn bản mà người dân có thể sử dụng ngay khi xảy ra thiệt hại, như:

• Mẫu kê khai thiệt hại do xả lũ, có hướng dẫn cụ thể cách xác nhận của chính quyền địa phương. 
• Mẫu đơn khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại, kèm hướng dẫn cách ghi rõ ràng, dễ hiểu.
• Mẫu đơn tố giác tội phạm đối với các hành vi vi phạm trong quản lý, vận hành hồ chứa.

ẢNH: NVCC

Nhờ đó, người dân không còn lúng túng, không phải "đi hỏi từng nơi", mà có thể chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình bằng con đường pháp luật.

Với cách viết gần gũi, nhiều ví dụ thực tế và hướng dẫn cụ thể, cuốn sách chuyên khảo của nghiên cứu sinh - thạc sĩ Nguyễn Đức Tính là tài liệu tham khảo hữu ích không chỉ cho người dân vùng hạ du, mà còn cho chính quyền địa phương và các đơn vị quản lý thủy điện.

Khi người dân hiểu luật và biết cách sử dụng luật, việc quản lý, vận hành hồ chứa sẽ buộc phải minh bạch và trách nhiệm hơn. Đó cũng là cách để giảm thiểu rủi ro thiên tai, bảo vệ sinh mạng, tài sản của người dân và hướng tới phát triển năng lượng an toàn, bền vững.