Cảnh báo 5 hành vi trốn thuế phổ biến hộ kinh doanh cần nắm rõ

Từ hôm nay 1.7, luật Quản lý thuế 2025 có hiệu lực. Theo luật này, có 10 hành vi bị xác định là trốn thuế.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas, nhìn nhận, trong 10 hành vi, người nộp thuế cần hết sức lưu ý 5 hành vi trốn thuế phổ biến, tránh rơi vào tình trạng bị xác định là trốn thuế do thiếu hiểu biết.

ẢNH: NGỌC THẮNG

Thứ nhất là không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế hoặc ngày hết thời hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế theo quy định của luật dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn.

Trường hợp này thường do thiếu kiến thức, hiểu biết dẫn đến hành vi trốn thuế. Ví dụ, giai đoạn thuế khoán trước đây, hộ kinh doanh đã được thành lập (đã được cấp giấy phép hộ kinh doanh), nhưng do thiếu hiểu biết, chủ hộ kinh doanh không thực hiện bước khai báo với cơ quan thuế, dẫn đến đã kinh doanh trên thực tế, nhưng chưa thực hiện nghĩa vụ thuế.

Hiện nay, sau khi được cấp giấy phép kinh doanh, hộ kinh doanh cần lưu ý làm việc ngay với cơ quan thuế để được đăng ký thuế, hướng dẫn thực hiện nghĩa vụ, tránh trường hợp đáng tiếc xảy ra.

Thứ hai là không ghi chép, ghi nhận trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp.

Đây là trường hợp xảy ra rất phổ biến vừa qua. Ví dụ như hành vi lập 2 hệ thống sổ sách, gồm sổ nội bộ và sổ thuế; hay dùng tài khoản cá nhân của chủ doanh nghiệp, người thân và nhân viên để nhận tiền bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ… dẫn đến hành vi không ghi nhận trong sổ sách kế toán.

"Thực tế, chủ doanh nghiệp và chủ hộ kinh doanh có nhận thức hành vi trốn thuế nhưng nghĩ rằng có thể qua mặt được cơ quan thuế nên vẫn thực hiện hành vi. Tuy nhiên, các hành vi này đều để lại những dấu hiệu giúp cơ quan thuế nhận diện", ông Tuấn nói.

Thứ ba là không lập hóa đơn và không kê khai thuế khi bán hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật hoặc ghi giá trị trên hóa đơn bán hàng thấp hơn giá trị thanh toán thực tế của hàng hóa, dịch vụ đã bán để khai thuế.

Trên thực tế, doanh nghiệp và hộ kinh doanh có thể đã bán hàng cho người dân nhưng không xuất hóa đơn (vì người dân không có nhu cầu lấy hóa đơn), hoặc bán hàng thu tiền mặt, nhưng không xuất hóa đơn.

Chủ doanh nghiệp, chủ hộ kinh doanh có thể nhận thức hành vi trốn thuế nhưng vẫn thực hiện với mong muốn trốn tránh nghĩa vụ thuế. Với hộ kinh doanh, một số trường hợp xuất phát từ sự thiếu hiểu biết khi chưa làm quen được quy định hóa đơn chứng từ.

Với hành vi doanh nghiệp xuất hóa đơn cho hộ kinh doanh với giá thấp hơn thực tế, ông Tuấn cho biết, vừa qua, nhiều hộ kinh doanh phản ánh, họ mua hàng giá 100 đồng, đã thanh toán 100 đồng, nhưng trên thực tế, doanh nghiệp chỉ xuất hóa đơn 70 đồng hoặc 80 đồng. Như vậy, đây là hành vi trốn thuế có chủ đích từ ban đầu.

"Chủ hộ kinh doanh cần yêu cầu doanh nghiệp xuất hóa đơn đúng giá thực tế thanh toán để có hóa đơn đầu vào, để kê khai chi phí, hoặc hạn chế bị hệ thống cơ quan thuế nhận diện rủi ro thông qua hệ số K", ông Tuấn nhấn mạnh.

Nhiều hộ kinh doanh phải giải trình hệ số K bất thường

Hành vi trốn thuế phổ biến thứ tư được ông Tuấn đề cập là sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ để hạch toán hàng hóa, dịch vụ mua vào trong hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm hoặc tăng số tiền thuế được khấu trừ, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp.

ẢNH: ĐAN THANH

Đây là hành vi gian lận tiền thuế có chủ đích, dẫn đến các hình phạt rất nghiêm khắc. Điều này xuất phát từ thói quen khi còn sử dụng hóa đơn giấy. Hành vi mua - bán hóa đơn rất phổ biến trong giai đoạn đó, do khó phát hiện ra.

Nhưng khi sử dụng hóa đơn điện tử, cơ quan thuế có hệ thống giám sát bằng hệ số K (K = tổng giá trị hàng hóa bán ra: (hàng tồn kho + hàng mua vào), hoặc truy vết từ chuỗi giao dịch, giám sát bằng dữ liệu… để phát hiện các tình huống bất thường.

"Hiện nay, rất nhiều hộ kinh doanh đã phải giải trình hệ số K bất thường với cơ quan thuế. Chủ doanh nghiệp, chủ hộ kinh doanh phải nâng cao sự hiểu biết và tuân thủ pháp luật thuế", ông Tuấn nói.

Hành vi cuối cùng là sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc giá trị giao dịch thực tế để xác định sai số tiền thuế phải nộp, số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp.

Đây là hành vi trốn thuế có chủ đích. Các hành vi phổ biến như: kê khống chi phí lương không có thực (dùng căn cước công dân của người khác để tạo lập khống hồ sơ chi phí lương); các khoản chi cho cá nhân và gia đình, nhưng lấy hóa đơn về cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh…