Cảnh báo nguy cơ 'không ai dám ký, không dám quyết' khi triển khai quỹ văn hóa

Chiều nay, 19.4, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đã họp phiên họp toàn thể lần thứ 2 để trao đổi về nội dung của dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam. Trong đó, nội dung về quỹ văn hóa, nghệ thuật đã thu hút được sự quan tâm của nhiều thành viên ủy ban.

ẢNH: HỒ LONG

Theo Ủy ban Văn hóa và Xã hội, chủ trương hình thành "Quỹ văn hóa, nghệ thuật" có cơ sở chính trị tại Nghị quyết số 80-NQ/TW. Tuy nhiên, việc thí điểm thành lập quỹ theo mô hình hợp tác công tư, quỹ đầu tư mạo hiểm là chính sách mới, phạm vi tác động lớn, liên quan trực tiếp đến quản lý, sử dụng vốn nhà nước và cơ chế huy động nguồn lực xã hội, trong khi pháp luật hiện hành chưa có quy định đầy đủ về mô hình này.

Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục đánh giá kỹ về mô hình tổ chức, cơ chế quản trị, phương thức huy động vốn, tỷ lệ tham gia của Nhà nước và khu vực tư nhân, nguyên tắc phân chia rủi ro và trách nhiệm của các chủ thể liên quan để Chính phủ có cơ sở quy định chi tiết, bảo đảm chặt chẽ, khả thi.

Đã dự liệu được khó khăn từ mô hình quỹ mới?

Đại biểu Hồ Đức Thắng cũng nhận định, dự thảo nghị quyết ghi rõ "quỹ đầu tư mạo hiểm chấp nhận khả năng rủi ro" thì đây là tư duy hết sức đột phá. Tuy nhiên, qua kinh nghiệm xây dựng các quỹ bên lĩnh vực khoa học công nghệ cho thấy, việc đưa tính chất "đầu tư mạo hiểm" vào các quỹ sẽ khiến các cơ quan chức năng gặp một số vấn đề khó khăn, vướng mắc trong triển khai thực tế.

ẢNH: HỒ LONG

Đại biểu Hồ Đức Thắng phân tích: "Trong Nhà nước hiện có 2 loại quỹ: quỹ sử dụng ngân sách, quỹ nhà nước sử dụng tiền ngoài ngân sách. Khi chúng ta định hình đây là quỹ hợp tác công - tư, có nghĩa là Nhà nước sẽ góp vốn cùng với cả tư nhân, thì chúng ta đã dự liệu đây sẽ là quỹ sử dụng ngân sách hay quỹ nhà nước ngoài ngân sách chưa?

Với hướng tiếp cận này, nhiều khả năng chúng ta lập quỹ nhà nước ngoài ngân sách. Nếu là quỹ nhà nước ngoài ngân sách thì mục chi của quỹ này không được trùng với quỹ sử dụng tiền ngân sách. Vậy thì nhiều khả năng đơn vị thụ hưởng không thể là đơn vị sự nghiệp công lập, mà là doanh nghiệp của Nhà nước.

Nhưng doanh nghiệp nhà nước lại phải chịu quy định về bảo toàn phát triển vốn. Đã đầu tư rủi ro cao thì chắc chắn là phải có mạo hiểm, có khả năng mất vốn. Nếu dự thảo nghị quyết của chúng ta mới chỉ nói đây là quỹ đầu tư mà chưa có bất cứ một cơ chế miễn trừ trách nhiệm pháp lý nào thì khả năng là đến lúc triển khai quỹ chúng ta sẽ vướng, không ai dám ký, không ai dám quyết".

Cần cân nhắc việc lập thêm quỹ

Theo đại biểu Nguyễn Văn Cảnh thì quỹ văn hóa và nghệ thuật không nên "ôm" quá rộng mà cần tập trung cho một số mục tiêu ưu tiên: "Chúng ta đang rất thiếu nguồn để bảo tồn văn hóa, mong muốn có nguồn để đảm bảo văn hóa truyền thống và không sinh lợi nhuận được tồn tại. Vì vậy quỹ văn hóa nghệ thuật nên ưu tiên cho việc này".

Đại biểu Thái Thị An Chung cũng cho rằng cần phải cân nhắc thêm việc lập riêng một quỹ văn hóa nghệ thuật khi mà hiện nay trong lĩnh vực này, theo quy định của các luật, chúng ta sẽ phải có nhiều quỹ. Chẳng hạn, luật Điện ảnh cũng quy định là cần có quỹ hỗ trợ phát triển điện ảnh. Rồi theo luật Di sản văn hóa thì cũng phải có quỹ bảo tồn di sản văn hóa, trong quỹ có nhiều nội dung chi…

ẢNH: HỒ LONG

"Trong các kỳ họp quốc hội ở khóa trước, tôi nhận thấy một thực tế là ngành nào, lĩnh vực nào cũng đều mong muốn có một quỹ riêng. Nhưng cứ như vậy liệu chúng ta có đi vào nhược điểm phân tán trong vấn đề đầu tư hay không? Chỗ này tôi đề nghị chúng ta cần nghiên cứu thêm", đại biểu Thái Thị An Chung nói.

Đại biểu Đặng Thị Việt Nga cũng cùng quan điểm trên khi cho rằng cần phải xem lại sự cần thiết của việc cần có quỹ văn hóa nghệ thuật. Ở các nước, các quỹ văn hóa nghệ thuật chủ yếu là của tư nhân hoặc được xã hội hóa. 

Mặt khác, chúng ta hiện nay có rất nhiều cơ quan văn hóa, nghệ thuật công lập, tiền chi trả cho các cơ quan này là tiền ngân sách. Vì vậy cần phải rà soát xem xét lại tính hiệu quả của nguồn chi cho các cơ quan này, chỗ nào thấy thiếu thì bổ sung. Tránh việc lập thêm quỹ rồi lại phải chi thêm lương cho những nhà quản lý quỹ mà văn hóa nghệ thuật nước nhà vẫn không phát triển được.