Chân dung trung tướng Vũ Nam Long vừa được Hà Nội đặt tên phố

Những ngày đầu tháng 10, Hà Nội trang trọng tổ chức lễ gắn biển phố Vũ Nam Long. Tuyến đường mới dài 1.190 m, rộng 32 m, khang trang, hiện đại không chỉ góp phần hoàn thiện diện mạo đô thị mà còn là sự tri ân dành cho vị tướng "nam chinh bắc chiến", dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc. Đặc biệt hơn, buổi lễ diễn ra đúng ngày sinh nhật thứ 105 của ông (8.10.1921 - 8.10.2026).

ẢNH: ĐÌNH HUY

"Đây không chỉ là niềm vinh dự lớn lao đối với gia đình chúng tôi mà còn là dịp để các thế hệ con cháu cùng tưởng nhớ người cha, người ông của mình. Tôi mong rằng, tên phố sẽ góp phần gợi nhắc thế hệ trẻ hôm nay về lịch sử, lòng yêu nước và sự hy sinh, cống hiến của các thế hệ đi trước", ông Đoàn Nam Khoa (66 tuổi), con trai trưởng của trung tướng Vũ Nam Long, xúc động chia sẻ.

Trong câu chuyện với Thanh Niên, ông Khoa nhớ lại từng chi tiết về cuộc đời và sự nghiệp của cha. Có những chuyện ông kể rành rọt, như thể vừa mới diễn ra hôm qua. Nhưng cũng có lúc, giọng người con trai chùng xuống, đôi mắt đỏ hoe rồi bật khóc khi nhắc đến hình ảnh người cha đã khuất.

Nén cảm xúc vào lòng, ông Khoa cho biết, trung tướng Vũ Nam Long tên thật là Đoàn Văn Ưu, sinh ngày 8.10.1921, tại xã Đề Thám (H.Hòa An, tỉnh Cao Bằng, nay là P.Thục Phán). Sinh ra trong một gia đình nghèo ven sông Bằng, ngay từ nhỏ ông đã nổi tiếng khắp vùng nhờ tài bơi lặn bắt cá và khả năng bắn súng thiên bẩm. Người dân vùng quê cách mạng vẫn kể lại chuyện chàng thanh niên cao 1m75, đôi tay dài, da trắng, lông mày rậm có tài thiện xạ.

ẢNH: GĐCC

Năm 1937, ông bắt đầu tham gia làm liên lạc cho tổng ủy và xã ủy. Đến năm 1941, khi Bác Hồ về nước, trực tiếp lãnh đạo cách mạng, Đảng ta quyết định xây dựng lực lượng vũ trang và chọn lọc những thanh niên ưu tú gửi sang đào tạo tại Trường Quân sự Hoàng Phố (Trung Quốc). Đoàn Văn Ưu là một trong những người đầu tiên được chọn khi đó, ông mới 20 tuổi. Tại đây, tên ông được chuyển thành Vũ Nam Long - cái tên gắn liền với cuộc đời binh nghiệp lừng lẫy của ông.

Ngày 22.12.1944, Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân được thành lập. Ông Nam Long là một trong 34 chiến sĩ đầu tiên, giữ chức Chính trị viên Trung đội 2 và Trung đội 4, dưới sự chỉ huy của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Ông Long là người trực tiếp tham gia trận đánh thứ 3 của đội (trận Đồng Mu) vào đêm 4.2, rạng sáng 5.2.1945. Trong trận này, anh hùng liệt sĩ Xuân Trường hy sinh, trở thành liệt sĩ đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Theo ông Khoa, khoảng tháng 7.1945, thời điểm cả nước đang chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa, ông Nam Long được Đại tướng Võ Nguyên Giáp giao nhiệm vụ làm Đội trưởng Đội bảo vệ cho Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Tân Trào. Tại đây, ông vinh dự được cùng anh em chiến sĩ trang trí hội trường họp Đại hội quốc dân Tân Trào; riêng ông được vinh dự bắn 3 loạt đạn chào mừng đại hội.

ẢNH: GĐCC

Sau Cách mạng Tháng Tám thành công, ông Nam Long tiếp tục nhận một nhiệm vụ quan trọng, đó chính là chỉ huy đội cận vệ đưa Bác Hồ từ Tân Trào về Hà Nội. Tại Hà Nội, ông cùng các chiến sĩ đã bảo vệ Bác an toàn khi Bác ở ngôi nhà tại Phú Thượng và ngôi nhà số 48 Hàng Ngang để viết bản Tuyên ngôn độc lập. Đặc biệt, ông chính là người bảo vệ vòng trong tại quảng trường Ba Đình khi Bác Hồ đọc bản Tuyên ngôn độc lập trong ngày 2.9.1945, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Khi tiếng súng kháng chiến vang lên ở Nam bộ, ông Nam Long đã chủ động xin phép Bác Hồ và Đại tướng Võ Nguyên Giáp cho vào miền Nam chiến đấu. Ông được giao nhiệm vụ làm Chi đội trưởng Chi đội 3 Nam tiến (sau này thường gọi là Chi đội Nam Long). Chi đội vừa di chuyển, vừa tuyển thêm quân, vừa chiến đấu mở đường xuyên qua dải đất Trung bộ để tiến sâu nhất vào tận Sài Gòn.

Vừa thành hôn phải lập tức ra chiến trường

Chính trên con đường Nam tiến gian khổ ấy, ông Nam Long đã gặp được định mệnh của cuộc đời mình. "Khi chi đội Nam tiến hành quân qua Vinh (Nghệ An), cha mẹ tôi (bà Đào Lệ Đức) đã gặp nhau. Mẹ tôi vốn là con nhà có điều kiện, dù học ở trường của Pháp nhưng từ nhỏ đã mang trong mình tình yêu nước, đi theo lời kêu gọi của Bác Hồ, gia nhập đoàn quân Nam tiến với vai trò y tá”, ông Khoa nói và cho hay, tình yêu của bố mẹ đã nảy nở ngay trên những chặng đường chiến đấu gian khổ.

ẢNH: GĐCC

Khi chi đội Nam tiến bị “vỡ”, ông Nam Long rút về Hải Dương rồi lên Chiến khu Việt Bắc còn bà Đức trở về Vinh, dù xa cách nhưng họ vẫn luôn nghĩ về nhau. Đầu năm 1947, nhờ người cô của bà Đức, ông Nam Long biết tin người yêu vẫn còn sống. Được một người bạn giúp khoản tiền lớn (bán nhà máy in), ông giao tiền cho người bảo vệ về Vinh tìm người yêu cùng lời dặn dò chi tiết: "Nếu bà đã lấy chồng thì dùng tiền mua quần áo cho con bà; nếu bà đã mất thì mua hoa đặt lên mộ; còn nếu bà còn sống thì đón bà ra Việt Bắc". May mắn thay, người bảo vệ đã đưa bà ra chiến khu an toàn.

Đám cưới giản dị của hai người diễn ra ngay sau đó tại Nhã Nam (Bắc Giang cũ). Thế nhưng, hai người vừa thành hôn xong, thì hơn 2.000 quân Pháp bắt đầu đổ bộ xuống chiến trường. Ông Nam Long lập tức nhảy lên lưng ngựa ra chiến trường, bắt đầu những năm tháng biền biệt chia xa.

Những năm sau đó, bà Đức luôn đồng hành và làm hậu phương vững chắc cho chồng khi đảm nhận công việc văn thư và y tá cho trung đoàn.

Theo ông Khoa, cha mình yêu mẹ không chỉ bởi vẻ đẹp mà còn vì lòng dũng cảm phi thường. Ông kể, trong Chiến dịch Biên giới 1950, trong lúc chạy trốn khi bị quân Pháp càn quét, mẹ ông đã dũng cảm vượt qua sinh tử, tự sinh con gái và cầm súng tự bảo vệ mình trong bụi cây giữa rừng.

Trong suốt 2 cuộc kháng chiến, ông Nam Long thường xuyên chinh chiến ở những mặt trận ác liệt nhất còn bà Đức tảo tần chăm sóc, nuôi dạy 5 người con khôn lớn. Dù xa cách, họ vẫn sưởi ấm tình cảm bằng những lá thư, bức ảnh và cuốn băng ghi âm gửi gắm nỗi niềm. Khi đất nước hòa bình và lúc về già, bà luôn ân cần bên cạnh chăm sóc ông chu đáo, trọn vẹn nghĩa tình cho đến cuối đời.

ẢNH: GĐCC

Giản dị, khiêm nhường

Ông Khoa kể, trong công việc, bố mình là người cực kỳ nghiêm cẩn và tỉ mỉ. Ông Nam Long yêu cầu mọi chi tiết phải chính xác, tuyệt đối không được sai sót. Cũng chính vì lòng dũng cảm, tinh thần xông xáo, dũng cảm và không bao giờ biết sợ trước kẻ thù, ông thường xuyên xuất hiện ở những nơi ác liệt nhất trên chiến trường.

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, trên cương vị Tham mưu trưởng Đại đoàn 304, ông trực tiếp chỉ huy lực lượng bao vây phân khu Hồng Cúm, chặn đứng đường rút sang Lào và bắt sống 2.000 quân Pháp.

ẢNH: GĐCC

Trong kháng chiến chống Mỹ, ông là Phó tư lệnh Quân khu Tả Ngạn, Tư lệnh Quân khu 4 (1962 - 1966) và Phó tư lệnh Quân khu Trị - Thiên. Trong chiến dịch tết Mậu Thân 1968, ông là người chỉ huy lực lượng ta chiến đấu, giữ thành phố Huế suốt 28 ngày đêm.

Năm 1975, đúng 30 năm sau lần đầu xin vào Nam, ông được Bộ Quốc phòng cử làm đặc phái viên tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh. Ngày 30.4.1975, ông Nam Long cùng cánh quân phía đông tiến vào Sài Gòn và có mặt tại Dinh Độc Lập trong những giờ đầu đất nước thống nhất.

ẢNH: ĐÌNH HUY

Dù là một vị tướng bản lĩnh ở chiến trường, bước ra ngoài đời, ông lại là người vô cùng giản dị, khiêm tốn. Trong ký ức của các con, ông Nam Long hiếm khi nói về bản thân hay kể công trạng với gia đình, con cái. Đặc biệt, khi các con kê khai lý lịch, ông luôn dặn dò phải ghi là con của "bộ đội", không ghi con của trung tướng Nam Long.

Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, trung tướng Vũ Nam Long đã được Đảng và Nhà nước trao tặng Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công hạng nhất, Huân chương Chiến thắng hạng nhất và nhiều danh hiệu cao quý khác.