Chật vật vì thuế: Lãi mỏng, nơm nớp sợ sai về thuế

Một vướng mắc thuế, hỏi 3 cán bộ thuế cho 3 hướng dẫn

Kinh doanh thức ăn chăn nuôi gần 20 năm, đến đầu năm 2025, bà Nguyễn Thị Thu Hường, Giám đốc Công ty TNHH Mai Ngọc Famigo (Hà Nội), quyết định chuyển từ hộ kinh doanh sang mô hình doanh nghiệp.

Trước đây, với hình thức khoán thuế, chi phí tuân thủ gần như không đáng kể, mỗi tháng chỉ mất khoảng vài trăm nghìn đồng thuế và lệ phí. Tuy nhiên, khi chuyển đổi thành doanh nghiệp, chi phí tăng vọt lên 20 - 30 triệu đồng/tháng do phải đầu tư thuê kế toán, mua phần mềm kế toán, chữ ký số, hóa đơn điện tử…

Doanh thu mỗi tháng hiện 5 - 6 tỉ đồng, song theo nữ giám đốc này, biên lợi nhuận rất thấp, "lãi mỏng như lá lúa". Có những mặt hàng bán ra như 1 bao cám chỉ lãi khoảng 5.000 đồng.

ẢNH: GIA HÂN

Khó khăn thêm chồng chất khi doanh nghiệp của bà Hường đang “ôm” khoảng 15 tỉ đồng nợ xấu. Những năm gần đây, người chăn nuôi liên tục thua lỗ nên rất khó thu hồi công nợ. “Chúng tôi đang cố gắng cầm cự thêm khoảng 2 năm, hy vọng thị trường chăn nuôi phục hồi, người dân có lãi để trả nợ. Chỉ mong thu hồi được khoảng 40 - 50% nợ là sẽ ngừng kinh doanh”, bà Hường bộc bạch.

Đầu tư gần 40 tỉ đồng năm 2025 (trong đó khoảng 30 tỉ đồng là vốn vay ngân hàng), nhưng doanh thu hiện chỉ khoảng 180 triệu đồng/tháng, giám đốc một doanh nghiệp kinh doanh khách sạn quy mô nhỏ tại Hà Nội, cho biết tình hình kinh doanh khá chật vật. Thường xuyên còn phòng trống, doanh thu khách sạn chỉ khoảng 180 triệu đồng/tháng.

Ngoài tiền nhân công, điện nước, vật tư… khoảng 140 triệu đồng/tháng, chi phí để đáp ứng các quy định thuế phí chiếm tỷ lệ kha khá, khoảng 27 triệu đồng. Trong đó, lương kế toán khoảng 20 triệu đồng; chi phí mua phần mềm, chữ ký số, hóa đơn điện tử… khoảng 7 triệu đồng. 

“Do lãi vay ngân hàng nặng gánh nên doanh nghiệp đang gồng lỗ, mỗi tháng tôi phải bù thêm khoảng 50 - 60 triệu đồng để duy trì hoạt động kinh doanh”, vị này nói.

Tuy nhiên, điều khiến cả 2 doanh nghiệp nhỏ này lo ngại hơn cả lỗ, là sợ sai, sợ bị phạt về thuế. Với công ty chăn nuôi như Mai Ngọc Famigo, khách hàng chủ yếu là các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, không quen chuyển khoản, cũng thường không cung cấp đầy đủ thông tin để lập hóa đơn.

Thực tế này từng được ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), chia sẻ khi góp ý cho dự thảo luật Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ trong phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Hiện nay, doanh nghiệp có doanh thu dưới 10 tỉ đồng vẫn phải mở đến 4 loại sổ sách và nộp thuế trên doanh thu trừ chi phí. Nhưng với doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh, việc tính toán chi phí rất phức tạp. “Một hàng phở làm sao chứng minh được những con gà mua ở đâu mà có hóa đơn, chứng từ?”, ông Tuấn nêu.

Không chỉ vậy, doanh nghiệp cũng bối rối bởi chính sách thuế thay đổi liên tục, trong khi việc hướng dẫn tại thuế cơ sở chưa phải lúc nào cũng thống nhất. Chủ một doanh nghiệp kể, khi gặp một vướng mắc về thuế, nhân viên công ty đi hỏi cán bộ thuế ở cơ sở, 3 người lại trả lời 3 phương án khác nhau, "nhưng tất cả đều trao đổi miệng, không có văn bản cụ thể, doanh nghiệp không biết phải thực hiện theo ai". Tuy nhiên, nếu sau đó có sai sót, đương nhiên vẫn là doanh nghiệp chịu.

Trình độ một số cán bộ thuế cơ sở cũng là một vấn đề bất cập. Chia sẻ với Thanh Niên, giám đốc một doanh nghiệp cho hay từng triển khai thủ tục đăng ký, kê khai thuế với hoạt động cho thuê tài sản. Theo hướng dẫn, thủ tục có thể làm trực tuyến, nhưng kế toán của doanh nghiệp thực hiện nhiều lần không thành công. Cuối cùng, kế toán phải đem cả máy tính lên thuế cơ sở để nhờ “cầm tay chỉ việc”.

Cán bộ thuế hướng dẫn trực tiếp làm thay cũng không thành công, phải chờ một cán bộ thuế khác có chuyên môn tốt hơn triển khai. “Chẳng lẽ cứ sai sót một chút lại bê máy tính lên thuế cơ sở ngồi”, vị này nêu vấn đề.

“Choáng” vì quá nhiều quy định mới

"Choáng" vì quá nhiều chính sách, quy định thuế mới khiến người dân, doanh nghiệp không kịp trở tay là thực tế mà luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH kế toán và tư vấn thuế Trọng Tín, Ủy viên thường trực Hội Tư vấn thuế Việt Nam, nhận thấy.

Ông dẫn chứng, từ ngày 1.7.2026, hơn 10 nghị định, thông tư về thuế đồng loạt có hiệu lực, nhưng hầu hết được ban hành cấp tập, thời điểm ban hành và có hiệu lực cùng lúc. Tần suất thay đổi quá nhanh khiến người dân không đủ thời gian để cập nhật, tìm hiểu mà đã phải áp dụng, "chuyện sai sót là khó tránh".

Tình trạng "bội thực" chính sách cũng xảy ra với cán bộ thuế. Lực lượng cán bộ thuế ở cơ sở hiện tại khá mỏng, một người phải làm nhiều việc, không thể "ba đầu sáu tay". Khi không kịp cập nhật toàn diện, hiểu rõ, hiểu sâu về chính sách có thể dẫn đến tuyên truyền, hướng dẫn hoặc quản lý chưa đầy đủ, chưa đúng tinh thần. Điều này khiến người nộp thuế hoang mang, "chệch choạc" trong quá trình thực hiện, từ đó càng dễ phát sinh sai sót, đối diện rủi ro bị xử phạt.

ĐỒ HỌA: ĐAN THANH

Thời gian qua có những trường hợp cơ quan thuế ở địa phương hướng dẫn doanh nghiệp xử lý vướng mắc chưa chính xác, sau đó Cục Thuế (Bộ Tài chính) phải chấn chỉnh, ra văn bản hướng dẫn lại cho thống nhất. Hoặc có những trường hợp cơ quan thuế cơ sở ban hành công văn, sau vài ngày lại thu hồi.

Điển hình như ngày 17.5.2026, Thuế cơ sở 9 tỉnh An Giang phải thông báo thu hồi công văn trước đó vài ngày yêu cầu các doanh nghiệp kinh doanh vàng, bạc, đá quý trên địa bàn cung cấp thông tin cá nhân và tài khoản. Lý do "quay xe" là "do sơ suất trong quá trình soạn thảo và kiểm tra văn bản, công văn đã có sai sót, chưa đảm bảo đúng quy định pháp luật trong quản lý thuế.

Yêu cầu của Thuế cơ sở 9 tỉnh An Giang khi đó được các chuyên gia, luật sư chỉ ra là chưa đúng quy định pháp luật, vi phạm luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, không khả thi trong thực tiễn. Sự việc dù chỉ diễn ra trong vài ngày nhưng cũng gây tâm lý xáo trộn, lo ngại cho doanh nghiệp.

“Việc thống nhất cách hiểu và áp dụng chính sách từ cấp trên xuống cơ sở rất quan trọng, nhất là trong bối cảnh chính sách thay đổi nhanh, khối lượng văn bản ngày càng lớn”, luật sư Nguyễn Văn Được nêu.

Theo TS Lê Bá Chí Nhân, tâm lý “nơm nớp sợ sai” của một bộ phận doanh nghiệp, hộ kinh doanh hiện nay không nên chỉ nhìn từ góc độ người nộp thuế thiếu chủ động. “Đây là vấn đề của chất lượng thể chế, tính ổn định của chính sách và phương thức quản lý nhà nước”, ông nói.

Nhìn nhận tốc độ thay đổi chính sách hiện nay khá nhanh, nhất là với hộ kinh doanh, TS Nhân phân tích, nhiều quy định mới về thay đổi phương thức kê khai, tính thuế, hóa đơn điện tử và quản lý thuế ban hành đồng thời, trong khi phần lớn hộ kinh doanh không có bộ phận kế toán hay pháp chế chuyên nghiệp nên “tâm lý lo ngại sai sót là điều dễ hiểu”.