Giảm chi phí tuân thủ cho hộ kinh doanh

Chi phí tuân thủ: "Người giàu cũng khóc"

Ngày 27.8, tức 13 ngày sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết về giảm 30% thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp trong kỳ tính thuế năm 2026 và 2027 đối với cá nhân, doanh nghiệp có doanh thu không quá 10 tỉ đồng, dù rất vui mừng nhưng bà Phạm Thanh Tú, hộ sản xuất kinh doanh hàng giò chả tại TP.HCM, vẫn mong muốn chi phí tuân thủ cũng được giảm theo. Hiện doanh thu của cơ sở bà Tú khoảng 5 tỉ đồng/năm, tổng thuế thu nhập cá nhân và giá trị gia tăng phải đóng khoảng 225 triệu đồng. "Nếu được giảm thuế thì hộ kinh doanh sẽ đỡ áp lực hơn. Nhưng tôi nghĩ phải giảm và cắt bớt các chi phí tuân thủ không cần thiết mà hộ kinh doanh phải bỏ tiền ra để làm mới quan trọng", bà Tú nói.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Theo bà Tú, khi chuyển từ thuế khoán sang phương thức quản lý mới, cơ sở phải đầu tư máy móc, sổ sách, phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử; thuê kế toán viên để khai và quản lý việc lưu giữ hóa đơn, chứng từ, theo dõi doanh thu, chi phí và thực hiện kê khai thuế. Đó là chưa kể rất nhiều thời gian phải dành để kiểm tra, đối chiếu, xử lý sai sót. Hằng tháng, cơ sở vẫn phải thuê dịch vụ kế toán để thực hiện các công đoạn kê khai này. Vì thế, chi phí tuân thủ mới lớn, mới mệt mỏi.

Bà Nguyễn Kiều Vân, hộ sản xuất kinh doanh hàng may mặc tại TP.HCM, có doanh thu trên 10 tỉ đồng/năm, băn khoăn về giới hạn doanh thu của chính sách giảm thuế. Theo bà Vân, những hộ đã có quy mô hoạt động lớn, đóng góp đáng kể cho ngân sách, tạo việc làm nhưng lại không thuộc diện được giảm 30% thuế là chưa thực sự hợp lý. Ví như hộ của bà, doanh thu trên 15 tỉ đồng/năm và chủ động tuân thủ quy định về kê khai và sử dụng hóa đơn điện tử từ sớm với việc đầu tư máy móc, máy in, thực hiện xuất hóa đơn điện tử đầy đủ cho khách hàng. "Từ việc trước đây đóng thuế khoán chỉ vài triệu đồng, nay mỗi tháng hộ kinh doanh chúng tôi đóng khoảng 50 triệu đồng thuế thu nhập cá nhân, chưa kể các chi phí máy móc, hóa đơn, kế toán…", bà Vân nói và cho rằng chính sách không nên chỉ nhìn vào doanh thu để xác định mức độ hỗ trợ. Bởi có những hộ doanh thu lớn nhưng chi phí đầu vào, mặt bằng, nhân công rất cao, lợi nhuận thực tế không còn nhiều. Nếu chỉ vì vượt 10 tỉ đồng mà mất toàn bộ ưu đãi thì có thể tạo ra khoảng cách khá lớn giữa các hộ kinh doanh.

Trao đổi với PV Thanh Niên, nhiều hộ kinh doanh đều có chung ý kiến "chi phí tuân thủ" thực tế không nằm trên một dòng riêng trong sổ sách nhưng lại là khoản tiền phải bỏ ra. Một cửa hàng nhỏ có thể không cần thuê kế toán toàn thời gian nhưng vẫn phải trả tiền dịch vụ để lập hóa đơn, kê khai, kiểm tra chứng từ. Chủ hộ cũng phải dành thời gian học cách sử dụng phần mềm, xử lý hóa đơn và giải trình khi có sai sót. Với hộ có doanh thu lớn, yêu cầu chứng minh chi phí càng trở nên quan trọng. Khi thuế được tính trên thu nhập sau khi trừ chi phí hợp lệ, việc không có hóa đơn, chứng từ đầy đủ có thể khiến một khoản chi thực tế không được chấp nhận khi xác định thu nhập chịu thuế. Như vậy, hộ kinh doanh không chỉ phải đóng thuế mà còn phải bỏ thêm nguồn lực để chứng minh mình đã thực hiện đúng nghĩa vụ.

Ngay cả hộ kinh doanh rất nhỏ, doanh thu dưới 1 tỉ đồng/năm, dù không phải nộp thuế và không thuộc diện bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử trong một số trường hợp, vẫn có thể phát sinh chi phí khi phải làm quen với phương thức kê khai, đầu tư thiết bị hoặc sử dụng phần mềm theo hướng dẫn.

Từ đó, các hộ kinh doanh kiến nghị cần giảm tối đa chi phí tuân thủ của hộ kinh doanh.

Giảm chi phí tuân thủ là giải pháp lâu dài

Chuyên gia kinh tế, GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (ĐH Kinh tế TP.HCM), ủng hộ chính sách hỗ trợ thiết thực đối với hộ kinh doanh nhỏ, doanh nghiệp nhỏ trong giai đoạn chuyển sang phương thức quản lý thuế mới. Tuy nhiên về lâu dài, giảm chi phí tuân thủ còn quan trọng hơn.

ẢNH: NG.NGA

GS Vinh phân tích, chi phí tuân thủ gồm tiền mua phần mềm, thiết bị, dịch vụ kế toán, hỗ trợ kê khai, cùng thời gian và công sức của chủ hộ. Với một hộ kinh doanh nhỏ, vài triệu đồng mỗi năm cho phần mềm, chữ ký số, dịch vụ kế toán hoặc thuê người hỗ trợ kê khai cũng là khoản đáng kể. Một tiệm bán tạp hóa doanh thu vài trăm triệu đồng/năm nếu phải theo dõi doanh thu, hóa đơn đầu vào, xuất hóa đơn điện tử, kê khai và lưu trữ chứng từ sẽ phải dành thêm thời gian hoặc thuê dịch vụ bên ngoài. Tương tự, hộ kinh doanh ăn uống vừa phải quản lý nguyên liệu, nhân công, bán hàng, vừa thực hiện các yêu cầu về hóa đơn và kê khai thuế. Thế nên, thủ tục càng phức tạp, chi phí tuân thủ càng tăng; do đó cần giảm gánh nặng ngay từ quy trình. Chẳng hạn, cung cấp phần mềm kê khai miễn phí hoặc chi phí thấp, tự động kết nối dữ liệu bán hàng với kê khai thuế; đơn giản hóa sổ sách và hạn chế việc hộ kinh doanh phải khai đi khai lại cùng một thông tin.

"Giảm thuế có thể tạo tác động tức thời, nhưng giảm chi phí tuân thủ mới là giải pháp mang tính lâu dài. Khi thủ tục đơn giản, dễ thực hiện và chi phí thấp, hộ kinh doanh sẽ có thêm động lực hoạt động chính thức, mở rộng quy mô, thuê thêm lao động và từng bước chuyển đổi thành doanh nghiệp", GS-TS Võ Xuân Vinh nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, cho rằng khi chuyển sang phương thức quản lý thuế mới, cần nhìn rộng hơn vào chi phí tuân thủ của hộ kinh doanh. Đây không chỉ là số

tiền thuế phải nộp mà còn bao gồm chi phí mua máy tính, phần mềm, chữ ký số, thiết bị xuất hóa đơn, thuê kế toán hoặc dịch vụ bên ngoài, cùng thời gian và công sức mà chủ hộ phải bỏ ra để thực hiện đúng quy định. Cho đến nay, áp lực này vẫn rất lớn, đặc biệt rõ với các hộ bán lẻ, ăn uống, tạp hóa, dịch vụ nhỏ hoặc bán hàng online.

"Có những hộ doanh thu chưa lớn nhưng tiền thuê dịch vụ kế toán, phần mềm và các chi phí liên quan lại trở thành một khoản không nhỏ. Nếu quy đổi cả thời gian, công sức của chủ hộ để thực hiện các thủ tục thì chi phí tuân thủ còn lớn hơn", ông Xoa phân tích.

Từ thực tế này, theo luật sư Trần Xoa, cần thiết kế cách quản lý sao cho hộ kinh doanh dễ hiểu, dễ làm và ít tốn chi phí nhất. "Quy định càng phức tạp thì nguy cơ sai sót càng lớn, kéo theo tâm lý e ngại và chi phí xử lý. Theo tôi, giảm chi phí tuân thủ cần được xem là một phần của chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh, chứ không phải việc riêng của người nộp thuế", luật sư Trần Xoa nói.