Châu Âu tìm cách ứng phó thách thức an ninh mới

Mối đe dọa lớn dần

Trong chuyến thăm Anh ngày 16.9, Tổng thư ký NATO Mark Rutte phát biểu rằng liên minh quân sự của 32 quốc gia cần Anh và châu Âu đóng góp nhiều hơn nữa để đối phó "môi trường an ninh nguy hiểm và phức tạp nhất" trong nhiều chục năm, theo tờ The Guardian. Đề cập cuộc xung đột Nga - Ukraine, chủ nghĩa khủng bố, Iran, cùng những thay đổi mang tính bước ngoặt trong cạnh tranh địa chính trị toàn cầu, ông Rutte lập luận rằng Anh và châu Âu cần đầu tư nhiều hơn, nếu không, năng lực phòng thủ chung sẽ thiếu tính thuyết phục.

ẢNH: REUTERS

Tổng thư ký NATO cho biết nhiều nước châu Âu từng mặc định Mỹ sẽ "luôn là bên gánh vác phần lớn sức mạnh quân sự và chi trả mọi chi phí, bất kể chuyện gì xảy ra", cho đến khi ông Donald Trump tái đắc cử năm 2024. Dù khen ngợi Anh và các thành viên khác trong liên minh vì đã hứa tăng ngân sách quốc phòng theo yêu cầu của Mỹ (3,5% GDP vào năm 2035), ông Rutte yêu cầu London phải hiện thực hóa cam kết đó để "lực lượng vũ trang của quý vị tiếp tục cung cấp sức mạnh cứng mà NATO cần".

Cùng ngày, Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen có bài phát biểu thường niên về tình hình Liên minh Châu Âu (EU) và cho biết những mối đe dọa đối với châu lục đang ngày càng lớn dần. Trong bài phát biểu trước Nghị viện châu Âu ở Strasbourg (Pháp), bà von der Leyen đề cập hàng loạt sự cố an ninh tại châu Âu vài tháng qua như vụ UAV mang chất nổ bị ngăn chặn tại sân bay Leipzig (Đức) hồi tháng 8. Nữ chính trị gia cho rằng châu Âu cần cơ chế phản ứng mới nhằm đáp trả những vụ tấn công có quy mô giới hạn nhưng rõ ràng đang đe dọa an ninh châu lục.

Cơ chế mới

Các tuyên bố của ông Rutte và bà von der Leyen phản ánh mong muốn ngày càng mạnh mẽ của giới chức châu Âu về sự tự chủ lớn hơn đối với an ninh châu lục, giữa những mơ hồ về việc liệu đồng minh bên kia bờ Đại Tây Dương có giúp đỡ họ nếu xảy ra khủng hoảng hay không. Dưới thời Tổng thống Trump, chính sách đối ngoại của Mỹ dần thu hẹp và chuyển dịch trọng tâm, khiến châu Âu lo ngại không thể dựa hoàn toàn vào "ô an ninh" truyền thống qua NATO. Trong khi đó, châu Âu liên tục đối mặt với những sự cố an ninh tinh vi nằm dưới ngưỡng chiến tranh truyền thống.

ẢNH: REUTERS

Trang Euronews dẫn lời giới chuyên gia và các quan chức ngoại giao nói việc châu Âu không phản ứng thích đáng trước sự leo thang gây hấn trên lãnh thổ NATO đang làm suy yếu khả năng răn đe của liên minh. Theo họ, sự thiếu rõ ràng trong phản ứng của NATO một phần bắt nguồn từ việc chưa thể chắc chắn liệu Mỹ có ủng hộ hành động đáp trả tập thể khi lãnh thổ NATO bị tấn công hay không. Trong bối cảnh đó, bà von der Leyen đề xuất thành lập "Hội đồng An ninh châu Âu" nhằm mở rộng phối hợp an ninh giữa EU và các đối tác ngoài khối như Anh, Na Uy, Ukraine và Canada. Tuy nhiên, chưa có nhiều thông tin chi tiết được công bố.

Bà cũng đề xuất lập "giao thức an ninh khẩn cấp" mới, cho phép bất kỳ thành viên EU nào cũng có thể kích hoạt cơ chế phối hợp phản ứng nhanh trên toàn châu lục khi gặp sự cố an ninh. Một số nhà phân tích cảnh báo các sáng kiến này có thể trùng lặp với cơ chế tham vấn như Điều 4 của NATO. Tuy nhiên, một nhà ngoại giao cấp cao của NATO nói với tờ Politico rằng liên quan đến các cuộc tấn công hỗn hợp, "EU ở vị thế thuận lợi hơn để thiết lập cơ chế ứng phó, bởi họ sở hữu các công cụ đa dạng hơn so với NATO".