Chiến lược leo thang của Iran

Hôm qua (29.3), Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố nước này "đang chờ đợi sự xuất hiện của binh lính Mỹ trên bộ" để sẵn sàng tiêu diệt. Trước đó, tờ The Washington Post dẫn nguồn tin từ một số quan chức Mỹ tiết lộ Lầu Năm Góc đang chuẩn bị cho chiến dịch quân sự trên đất liền ở Iran.

Cùng ngày 29.3, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đe dọa sẽ nhắm mục tiêu vào các trường đại học Mỹ ở Trung Đông sau khi cho rằng các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã phá hủy 2 trường đại học của Iran.

Leo thang cả chiều ngang lẫn chiều dọc

Theo phân tích của chuyên gia Mona Yacoubian, Giám đốc kiêm Cố vấn cấp cao chương trình Trung Đông - Viện nghiên cứu Chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ), nếu trước đây Iran thường thận trọng trong việc trả đũa Mỹ và Israel, thì lần này họ đang sẵn sàng leo thang cả về chiều ngang lẫn chiều dọc. Tehran đang hướng đến việc khiến Washington phải tốn kém và gặp áp lực.

Ngay sau khi bị tấn công vào ngày 28.2, Iran đã chọn leo thang theo chiều ngang, tức mở rộng địa lý của cuộc chiến bằng cách đẩy chiến sự đến nhiều quốc gia. Đồng thời Iran cũng leo thang theo chiều dọc khi tấn công một loạt mục tiêu mở rộng, từ các mục tiêu quân sự đến các mục tiêu dân sự và cơ sở hạ tầng quan trọng.

Ảnh: Reuters

Theo đuổi leo thang theo chiều ngang, Tehran đã nhắm mục tiêu vào hơn 10 quốc gia trong 6 ngày đầu tiên của cuộc xung đột, mở rộng đáng kể khu vực xung đột trong thời gian tương đối ngắn.

Chiến lược leo thang theo chiều dọc của Iran tìm cách gây thiệt hại kinh tế và thách thức cho vùng Vịnh cùng các nước láng giềng trong khu vực, cũng như gây ra sự gián đoạn trên diện rộng trên các thị trường toàn cầu.

Tại các nước láng giềng này, chỉ trong 3 ngày đầu tiên của cuộc xung đột, Iran đã tấn công các mục tiêu dân sự như các tòa nhà chung cư và khách sạn cũng như những mục tiêu cơ sở hạ tầng quan trọng như sân bay, bến cảng, trung tâm dữ liệu và cơ sở hạ tầng liên quan đến năng lượng. Một loạt các mục tiêu mà Iran mở rộng - từ mục tiêu quân sự thuần túy đến mục tiêu dân sự và cơ sở hạ tầng quan trọng - gây ra mức độ gián đoạn lớn hơn và khiến thiệt hại kinh tế cao hơn.

Diễn biến đáng lo

Người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) Fatih Birol cảnh báo rằng sự gián đoạn hiện tại đã tồi tệ hơn bất kỳ cú sốc thị trường năng lượng nào trước đây, vượt qua cả các cuộc khủng hoảng thị trường dầu mỏ vào năm 1973 và 1979 cũng như sự gián đoạn thị trường khí đốt sau cuộc tấn công của Nga vào Ukraine.

Iran đang đe dọa mở rộng xung đột hơn nữa sang biển Đỏ và eo biển Bab al-Mandeb, đều là điểm nghẽn hàng hải quan trọng của khu vực, làm tăng thêm sự gián đoạn thị trường toàn cầu.

Liên quan vấn đề này, ngày 28.3, lực lượng Houthi ở Yemen cũng chính thức tham chiến khi tấn công Israel. Đây là lần đầu tiên Houthi tấn công kể từ khi bùng nổ chiến sự đợt này. Là lực lượng thân hữu với Tehran, Houthi có thể tấn công vào tuyến đường thủy chiến lược như biển Đỏ và eo biển Bab al-Mandeb.

Thời gian qua, để đối phó tình trạng eo biển Hormuz bị phong tỏa, Ả Rập Xê Út và UAE có thể tiếp cận các cảng bên ngoài vịnh Ba Tư để xuất khẩu hàng hóa bằng đường biển mà không cần đi qua eo biển Hormuz. Trong đó, đường ống dẫn Đông - Tây của Ả Rập Xê Út đã nâng công suất dẫn dầu từ mức 2,8 triệu thùng/ngày trước khủng hoảng lên mức 7 triệu thùng/ngày, đường ống Habshan - Fujairah (Abu Dhabi) giúp UAE chuyển khoảng 1,5 triệu thùng/ngày. Các đường ống này dẫn đến các cảng ở biển Đỏ để lên tàu xuất đi. Chính vì thế, nếu giờ đây Houthi và Iran tập kích các tàu ở biển Đỏ hay eo biển Bab al-Mandeb nối biển Đỏ với Ấn Độ Dương thì giải pháp trên của Ả Rập Xê Út và UAE xem như bế tắc.