Chọn ngành nào khi du học Mỹ có lợi trong thời đại AI?

Trong suy nghĩ của nhiều phụ huynh, du học Mỹ thường được xem là một hành trình phức tạp, nhiều yêu cầu và khó tiếp cận. Không chỉ lo về khả năng học tập hay việc con phải sống xa gia đình, phụ huynh còn e ngại các thủ tục visa và quá trình chuẩn bị kéo dài. 

Bên cạnh đó, chi phí du học Mỹ thường được nhắc đến với những con số rất lớn, khiến nhiều gia đình mặc định rằng đây là lựa chọn vượt ngoài khả năng tài chính của mình, hay du học Mỹ bị nhìn nhận như con đường chỉ dành cho một số gia đình "rất có điều kiện".

Thực tế có phải như vậy không? Và du học Mỹ trong bối cảnh mới nên lựa chọn ngành học nào để dễ có việc làm trong tương lai, không lo trí tuệ nhân tạo (AI) thay thế?

ẢNH: V.H.A

14 giờ 30 chiều nay (13.3), chương trình tư vấn trực tuyến của Báo Thanh Niên chủ đề "Chọn ngành học phù hợp khi du học Mỹ" sẽ được phát sóng trực tuyến tại website thanhnien.vn, qua fanpage Facebook và qua kênh YouTube, TikTok của Báo Thanh Niên với sự tham gia của 3 khách mời.

https://www.youtube.com/live/lyiTCDvIfSE

Khách mời tham gia chương trình gồm:

ảnh: Lê Thanh Hải

• Thầy Văn Tấn Hoàng Vỹ, Hiệu trưởng, người sáng lập Trường Van Houston Academy, tại Houston, Texas, Mỹ; 
•  Anh Bùi Phi Hùng, phụ huynh có con là du học sinh Mỹ; 
•  Chị Hoàng Thị Tuyết Nhung, đại diện tuyển sinh Trường Van Houston Academy tại Việt Nam.  

Thầy Văn Tấn Hoàng Vỹ du học từ lớp 10, từng ước mơ theo học bác sĩ song có cơ duyên đặc biệt đến với nghề giáo. 

Thầy Văn Vỹ học thạc sĩ sư phạm tại ĐH Stanford, CA, Mỹ. Trường Van Houston Academy là trường đầu tiên do thầy - một người Việt thành lập tại Houston, Texas, dạy từ bậc mầm non đến lớp 12 theo chương trình học và tiêu chuẩn của Bộ Giáo dục Mỹ.

ẢNH: NVCC

Phụ huynh Bùi Phi Hùng có các con trai, con gái đều đang học tại nhiều trường khác nhau tại Mỹ. Bạn Bùi Phi Long đang là kỹ sư Trí tuệ nhân tạo (Al), ĐH Stanford; bạn Bùi Quỳnh Anh đang là sinh viên năm 3 ĐH Toledo, Ohio, ngành khoa học máy tính (Computer Science). Còn bạn Bùi Phi Vũ đang học lớp 12 tại Van Houston Academy. Ngoài các trường tại Texas, Phi Vũ cũng đã đậu các trường đại học ngoài bang có tiếng như Stony Brook, New York; UMass Amherst, Boston; South Florida, Florida, đều về ngành Khoa học máy tính.

Thầy Văn Vỹ và anh Phi Hùng sẽ mang tới nhiều câu chuyện thú vị về chọn ngành, chọn nghề, sự đồng hành của gia đình... tới quý khán giả.

ẢNH: NVCC

Chị Hoàng Thị Tuyết Nhung sẽ mang tới cho khán giả nhiều thông tin về việc chuẩn bị hồ sơ visa, lời khuyên học sinh nên chọn ngành học ở Mỹ để dễ có việc làm ở nước ngoài, hay ngành học là đam mê/sở trường/ sở thích.

ẢNH: THÚY HẰNG

Những băn khoăn của phụ huynh khi du học Mỹ

Câu hỏi đầu tiên trong chương trình dành cho thầy Văn Tấn Hoàng Vỹ, Hiệu trưởng, người sáng lập Trường Van Houston Academy, ngôi trường tư thục đầu tiên tại Houston, Texas, Mỹ. Trường đào tạo từ mầm non tới hết trung học phổ thông theo chương trình của Bộ Giáo dục Mỹ. 

Câu hỏi đặt ra: ''Vì sao nhiều phụ huynh Việt Nam vẫn cho rằng du học Mỹ là một hành trình quá khó và chỉ dành cho số ít?".

Thầy Văn Vỹ cho biết: ''Trong suy nghĩ của nhiều phụ huynh, du học Mỹ thường được xem là một hành trình phức tạp, nhiều yêu cầu và khó tiếp cận. Không chỉ lo về khả năng học tập hay việc con phải sống xa gia đình, phụ huynh còn e ngại các thủ tục visa và quá trình chuẩn bị kéo dài. Bên cạnh đó, chi phí du học Mỹ thường được nhắc đến với những con số rất lớn, khiến nhiều gia đình mặc định rằng đây là lựa chọn vượt ngoài khả năng tài chính của mình.

Chính những lo ngại chồng chéo này khiến du học Mỹ bị nhìn nhận như con đường chỉ dành cho một nhóm gia đình rất hạn chế. Do đó, chúng tôi cũng tư vấn kỹ, để phụ huynh không "gãy gánh giữa chừng" việc học của các cháu. Quá trình này phải làm kỹ lưỡng, để học sinh tập trung toàn tâm toàn ý cho việc học.

Thầy Văn Vỹ cho hay, đối với nhiều phụ huynh, chi phí du học Mỹ không chỉ là một con số ban đầu mà là nỗi lo kéo dài trong nhiều năm. Khi không có lộ trình rõ ràng, phụ huynh khó dự đoán tổng chi phí từ trung học đến đại học sẽ tăng lên ra sao theo thời gian. Nhiều gia đình bắt đầu với một kế hoạch nhất định nhưng sau đó phải thay đổi trường, bổ sung các chương trình học hoặc chuẩn bị gấp cho hồ sơ đại học, khiến ngân sách liên tục phát sinh. Bên cạnh đó, việc thiếu thông tin về học bổng và các hình thức hỗ trợ tài chính ngay từ đầu cũng khiến du học Mỹ thường bị gắn với những con số rất lớn.

Anh Bùi Phi Hùng có các con đang học tại nhiều trường khác nhau tại Mỹ: Bùi Phi Long đang là kỹ sư Al trí tuệ nhân tạo Đại học Stanford;  Bùi Quỳnh Anh đang là sinh viên năm 3 Đại học Toledo, Ohio, ngành khoa học máy tính (Computer Science). Còn Bùi Phi Vũ đang học lớp 12 tại Van Houston Academy. Ngoài các trường tại Texas, Phi Vũ cũng đã đậu các trường đại học ngoài bang có tiếng như STONY BROOK, New York; UMASS AMHERST, Boston; SOUTH FLORIDA, Florida, đều về ngành khoa học máy tính (Computer Science).

Phụ huynh Phi Hùng chia sẻ: ''Ban đầu khi quyết định cho con du học Mỹ, gia đình tôi cũng có khá nhiều lo lắng. Trước hết là việc lựa chọn trường phù hợp, bởi mỗi trường có định hướng học thuật, môi trường và chi phí khác nhau. Gia đình phải cân nhắc rất kỹ giữa chất lượng đào tạo, mức học phí cũng như khả năng hỗ trợ học bổng''.

Anh Phi Hùng cho biết thêm: ''Một vấn đề khác cũng khiến phụ huynh băn khoăn là khả năng thích nghi của con với môi trường mới, từ việc sinh hoạt tại ký túc xá hoặc nhà host family cho đến môi trường học tập và mức độ an ninh của khu vực.

Ngoài ra, kế hoạch tài chính trong suốt lộ trình học cũng là yếu tố rất quan trọng. Tuy nhiên, khi đã có mục tiêu học tập rõ ràng, hồ sơ học lực tốt và chứng minh tài chính minh bạch thì việc xin visa cũng không quá khó khăn.

Sau khi tìm hiểu kỹ và xác định rõ mục tiêu học tập của con, gia đình tôi cảm thấy yên tâm hơn khi đưa ra quyết định cho con du học''.

ảnh: Lê Thanh Hải

Những yếu tố để lựa chọn ngành học

Tại chương trình, thầy Văn Vỹ và phụ huynh Phi Hùng chia sẻ câu chuyện chọn ngành học và định hướng nghề nghiệp.

Thầy Văn Vỹ kể: ''Tôi là cựu học sinh chuyên toán Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn (Nha Trang). Lớp 10 tôi du học Anh, học A level. Tôi từng muốn thi y khoa, sau đó tôi cũng từng học kinh doanh, muốn làm trong ngành kinh tế.

Tôi từng đi dạy kèm cho sinh viên (lúc sinh viên năm 1) ở Anh, vùng có nhiều học sinh nghèo, lúc đó tôi đứng bục giảng, tôi thấy hạnh phúc lắm, cảm giác mình giảng mà học sinh hiểu bài rất hạnh phúc. Chưa có công việc nào khiến tôi hạnh phúc như vậy. 

Khi học hết đại học, tôi qua Mỹ, nộp hồ sơ xin việc và chỉ có 1 trường nhận tôi, đó là trường tệ nhất ở Houston.Năm đầu tôi dạy chỉ 33% thi đậu kỳ thi tiểu bang vào đại học. Sau đó tỷ lệ nâng lên là 98%.Từ không rõ cộng trừ nhân chia, các em đã làm được nhiều bài toán khó hơn, toán cao cấp... Niềm đam mê giảng dạy trong tôi lớn hơn nữa. Sau đó tôi muốn học thạc sĩ tại ĐH Stanford. Ở đây tôi hiểu ra rằng khi tạo được đam mê cho học sinh thì sẽ thúc đẩy học sinh rất lớn. 

Sau đó, tôi quyết định về Houston mở trường để học sinh tìm thấy đam mê. Tôi mong rằng học sinh cố gắng hết sức, tìm thấy đam mê, miễn các con cố gắng hết sức, cố gắng hết sức, đừng lười biếng. Giờ đây tôi vẫn chưa bao giờ hối tiếc vì mình chọn ngành giáo dục. Chưa có một ngành nào buổi sáng thức dậy thì muốn đi làm như ngành giáo dục''.

Các con của phụ huynh Phi Hùng đều chọn ngành khoa học máy tính ở bậc đại học. Vậy đâu là lý do các con của anh đều chọn ngành học này? Phụ huynh Phi Hùng chia sẻ: ''Chúng tôi cần xác định rõ mục tiêu sau này của con, ví dụ theo các ngành STEM hay những lĩnh vực khác, từ đó lựa chọn chương trình học phù hợp với năng lực hiện tại của cháu, bao gồm GPA, khả năng ngoại ngữ và các bài thi chuẩn hóa''.

Anh Phi Hùng chia sẻ thêm: ''Thực ra gia đình tôi không định hướng hay ép các cháu phải theo một ngành “hot”. Căn bản là phải dựa trên đam mê của các cháu. Từ nhỏ, các cháu đã có cơ hội tiếp xúc khá sớm với công nghệ, như chơi Lego lắp ghép, làm quen với máy tính và tham gia các lớp học về công nghệ dành cho học sinh theo từng độ tuổi. 

Ngoài ra, các cháu cũng rất thích tham gia các câu lạc bộ robot, các cuộc thi về công nghệ và lập trình, nên dần dần hình thành niềm đam mê với lĩnh vực khoa học máy tính. Ví dụ như cháu Phi Vũ hiện đang tham gia đội robot của trường và đã thi đấu tại giải Robot cấp trung học của bang Texas, đây là sân chơi khá lớn dành cho học sinh yêu thích công nghệ. Các cháu lựa chọn ngành khoa học máy tính chủ yếu xuất phát từ đam mê và mong muốn phát triển trong lĩnh vực công nghệ, chứ gia đình không ép buộc''.

Nhiều phụ huynh băn khoăn không biết nên hướng cho con chọn ngành học từ độ tuổi nào là phù hợp? Nên chọn ngành học để dễ có việc làm ở nước ngoài, hay ngành học là đam mê/sở trường/sở thích?

Với các băn khoăn này, chị Hoàng Thị Tuyết Nhung, đại diện tuyển sinh Trường Van Houston Academy tại Việt Nam thông tin: ''Theo xu hướng giáo dục hiện nay, việc định hướng ngành học không nhất thiết phải “chốt” quá sớm, nhưng nên bắt đầu định hình từ giai đoạn trung học phổ thông, khoảng lớp 9–11. Đây là thời điểm học sinh bắt đầu hiểu rõ hơn về năng lực học tập của mình, đồng thời có cơ hội trải nghiệm nhiều môn học, hoạt động ngoại khóa hoặc các dự án thực tế để khám phá sở thích và thế mạnh cá nhân. 

Hệ thống giáo dục Mỹ khá linh hoạt, học sinh từ bậc trung học đã có thể lựa chọn nhiều môn học khác nhau để khám phá năng lực và sở thích của mình, từ đó dần định hình lĩnh vực muốn theo đuổi. Trong quá trình đó, học sinh cũng nên được chuẩn bị sớm các yếu tố quan trọng cho hồ sơ đại học, như luyện SAT để tăng cơ hội nhận học bổng. Bên cạnh đó, GPA cũng rất quan trọng, nhiều trường tốt thường kỳ vọng mức khoảng 3.7–3.8/4.0. Ngoài ra, bài luận cá nhân cũng là yếu tố giúp học sinh thể hiện rõ định hướng, cá tính và câu chuyện học tập của mình.

Tại Van Houston Academy, học sinh cũng được đồng hành cùng thầy hiệu trưởng Vỹ Văn và đội ngũ giáo viên nhiều kinh nghiệm trong quá trình định hướng học tập và chuẩn bị hồ sơ đại học Mỹ. Các em được hỗ trợ lựa chọn môn học phù hợp, xây dựng hồ sơ học thuật, rèn luyện SAT, tham gia hoạt động ngoại khóa và định hướng bài luận cá nhân, nhằm tối ưu cơ hội vào các trường đại học và nhận học bổng phù hợp''.

ảnh: lê Thanh Hải

Từ góc nhìn của phụ huynh, anh Phi Hùng cho hay: ''Từ kinh nghiệm đồng hành cùng các con trong quá trình chọn ngành và chọn trường, tôi thấy trước hết phụ huynh và học sinh cần xác định rõ mục tiêu học tập và định hướng nghề nghiệp của mình. Ngành học nên phù hợp với năng lực, sở thích của con, nhưng đồng thời cũng cần tìm hiểu xu hướng nghề nghiệp và cơ hội việc làm trong tương lai. Bên cạnh đó, tôi cho rằng phụ huynh phải có tài chính vững vàng, để chuẩn bị một lộ trình học tập lâu dài, bền vững ở nước ngoài.

Kế tiếp, một yếu tố rất quan trọng là lựa chọn đơn vị tư vấn du học có kinh nghiệm, có thể hỗ trợ học sinh xây dựng hồ sơ tốt và tìm kiếm những học bổng phù hợp, khả thi, giúp giảm bớt chi phí cho gia đình. Phí tư vấn cũng nên ở mức hợp lý và minh bạch.

Ngoài ra, phụ huynh cũng nên cân nhắc lựa chọn những trường có uy tín, có lịch sử tuyển sinh rõ ràng và được đánh giá tốt trong quá trình xin visa. Theo tôi, nếu học sinh nhận được sự tư vấn và hỗ trợ trực tiếp từ chính trường mà mình đăng ký, thì đó cũng là một lợi thế rất tốt cho hồ sơ du học. Trong trường hợp của gia đình tôi, Trường Van Houston Academy đã hỗ trợ cháu Phi Vũ và gia đình rất nhiều trong quá trình định hướng học tập, chuẩn bị hồ sơ cũng như giúp cháu tiếp cận với môi trường học thuật và các hoạt động như robotics, từ đó tạo nền tảng tốt để cháu nộp hồ sơ vào các trường đại học ngành Khoa học máy tính.

Phi Vũ đã nộp hồ sơ 18 trường đại học, ngành khoa học máy tính và đều đậu cả, bây giờ chúng tôi đang xem nên chọn trường nào để học, để phù hợp, xem trường đó có chiều sâu không, có đóng góp nhiều cho lĩnh vực cháu đang học không.

Nên du học từ bậc học nào? 

Một khán giả gửi một câu hỏi khá thú vị tới chương trình, “Một học sinh học trung học ở Việt Nam rồi làm hồ sơ xin học bổng đại học Mỹ và 1 bạn du học từ trung học và tìm học bổng từ nước đó, học sinh sẽ có những lợi thế gì?''

Thầy Văn Vỹ trả lời: Qua quan sát và kinh nghiệm làm việc với nhiều hồ sơ du học, tôi thấy học sinh bắt đầu du học từ bậc trung học tại Mỹ thường có một số thuận lợi nhất định khi nộp hồ sơ vào đại học. Các em có thời gian làm quen với phương pháp học, cách đánh giá và cách xây dựng hồ sơ theo đúng hệ thống giáo dục Mỹ, từ việc lựa chọn môn học, tham gia hoạt động ngoại khóa cho đến viết bài luận cá nhân. Bên cạnh đó, khi đã học tập trong môi trường quốc tế từ sớm, học sinh cũng phát triển tốt khả năng tiếng Anh và kỹ năng học tập, giúp việc chuyển tiếp lên đại học thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là học sinh học trung học tại Việt Nam sẽ bất lợi. Rất nhiều bạn vẫn nhận được học bổng tốt từ các trường đại học Mỹ nếu có thành tích học tập nổi bật, hoạt động ngoại khóa rõ ràng và thể hiện được câu chuyện cá nhân thuyết phục trong hồ sơ của mình.

Một khán giả đặt câu hỏi rất thực tế: “Tôi muốn cho con du học từ cuối trung học cơ sở, đầu bậc trung học phổ thông, nhưng lo ngại ở độ tuổi này, các con không có gia đình, người thân bên cạnh, khi gặp thêm những áp lực học tập, đặc biệt ở nước ngoài sẽ dễ căng thẳng, thậm chí trầm cảm. Hoặc các con lại “hòa nhập” với bạn bè quốc tế quá nhanh, mất đi sợi dây kết nối với gia đình - quê hương”.

Thầy Văn Vỹ  chia sẻ: Đây là một băn khoăn rất chính đáng của nhiều phụ huynh. Thực ra ở các trường trung học tại Mỹ, bên cạnh chương trình học, nhà trường thường có hệ thống hỗ trợ học sinh khá chặt chẽ như giáo viên cố vấn, tư vấn, các hoạt động ngoại khóa và cộng đồng học sinh rất đa dạng để giúp các em thích nghi dần với môi trường mới. Điều quan trọng là phụ huynh nên chọn một trường có quy mô lớp học vừa phải, có sự quan tâm cá nhân tới từng học sinh, đồng thời vẫn duy trì sự kết nối thường xuyên với con trong quá trình các em học tập ở xa nhà.

Bên cạnh việc hội nhập, nhiều trường cũng rất chú trọng giúp học sinh quốc tế giữ được bản sắc văn hóa của mình. Ví dụ như tại Van Houston Academy, dù chương trình vận hành theo chuẩn giáo dục Mỹ, nhà trường vẫn duy trì các lớp tiếng Việt và những hoạt động văn hóa như Tết Nguyên Đán hay Trung Thu, để các em vừa hòa nhập với môi trường quốc tế, vừa không mất đi sự gắn kết với gia đình và cội nguồn. 

Chia sẻ thêm với băn khoăn của phụ huynh, anh Phi Hùng cho biết: ''Để con chuẩn bị tốt cho hành trình du học, gia đình cần giúp các cháu chuẩn bị tâm lý tự lập từ sớm, biết tự quản lý việc học, sinh hoạt và chủ động tham gia các hoạt động trong trường. Khi các cháu sẵn sàng về tâm lý và có nền tảng tiếng Anh tốt, việc thích nghi với môi trường học tập tại Mỹ sẽ thuận lợi hơn rất nhiều''.

 Xin visa du học Mỹ hiện nay có khó? 

Trong bối cảnh nhiều quốc gia siết chặt visa, hiện cũng rất nhiều phụ huynh quan tâm quá trình xin visa du học bậc trung học hiện nay có dễ dàng? Phụ huynh nên làm gì để hoàn tất các thủ tục nhanh chóng, tin cậy?

Chị Tuyết Nhung giải đáp: Hiện nay, chính sách visa du học Mỹ có thể thay đổi theo từng thời điểm, vì vậy phụ huynh nên chuẩn bị kế hoạch du học cho con từ sớm để hồ sơ được chuẩn bị đầy đủ và chủ động hơn, tài chính rõ ràng. Khi xin visa du học Mỹ, điều quan trọng nhất vẫn là hồ sơ học tập rõ ràng và kế hoạch học tập hợp lý. Đối với bậc trung học, yêu cầu hồ sơ thường đơn giản hơn. Học sinh chủ yếu cần bảng điểm, khả năng tiếng Anh cơ bản và kế hoạch học tập rõ ràng. 

Thầy Văn Vỹ bổ sung: Du học từ bậc trung học không đòi chứng chỉ tiếng Anh, nhưng các em cần chứng minh năng lực ngoại ngữ của mình.Trong quá trình phỏng vấn visa, đại diện Lãnh sự quán thường có câu hỏi “Vì sao bạn chọn trường này? Vì sao phải học Mỹ? Hay “Vì sao phải trường Van Houston Academy mà không phải trường khác”. Các em phải tìm hiểu đủ, phải có kiến thức đúng, thật, thực tế về trường mà các em muốn học, đừng nói dối, đừng lấy những kiến thức vay mượn. Bên cạnh đó, hãy chuẩn bị điểm học bạ tốt, đó là những điểm cộng trong quá trình xét duyệt visa.

ảnh: Lê Thanh Hải

3 yếu tố quan trọng chuẩn bị du học Mỹ

Tham gia chương trình, nhiều phụ huynh mong muốn nhận được lời khuyên cần chuẩn bị thế nào về ngoại ngữ, kỹ năng sống, kết quả học tập cho hành trình du học Mỹ.

Chị Tuyết Nhung hướng dẫn: Nếu có định hướng du học Mỹ từ bậc trung học, phụ huynh nên chuẩn bị cho con từ sớm 3 yếu tố quan trọng.

Thứ nhất là ngoại ngữ. Học sinh nên xây dựng nền tảng tiếng Anh tốt và có thể chuẩn bị thêm các chứng chỉ quốc tế như IELTS, TOEFL hoặc Duolingo English Test, tùy theo yêu cầu của từng trường. Học sinh cần có nền tảng tiếng Anh đủ tốt để theo kịp chương trình học và giao tiếp trong môi trường quốc tế. Việc rèn luyện từ sớm sẽ giúp các em tự tin hơn khi sang học tập.

Thứ hai là kết quả học tập. Việc duy trì bảng điểm ổn định, ở mức khá hoặc giỏi sẽ là một lợi thế khi học sinh nộp hồ sơ vào các trường trung học tại Mỹ, đồng thời tạo nền tảng tốt cho việc chuẩn bị hồ sơ đại học sau này.

Và cuối cùng là kỹ năng sống. Các em nên rèn luyện tính tự lập, khả năng quản lý thời gian, giao tiếp và thích nghi với môi trường mới, vì khi du học các em sẽ cần chủ động trong cả học tập lẫn sinh hoạt hằng ngày.

Chia sẻ từ kinh nghiệm của phụ huynh, anh Phi Hùng cho biết: Theo kinh nghiệm của gia đình tôi, việc chuẩn bị cho con du học nên bắt đầu từ khá sớm. Khi còn ở Việt Nam, phụ huynh nên giúp con xây dựng nền tảng tiếng Anh tốt, giữ kết quả học tập ổn định và tạo cơ hội cho con tham gia các hoạt động ngoại khóa để khám phá sở thích và đam mê của mình. Những trải nghiệm như du lịch nước ngoài hay trại hè quốc tế cũng giúp các con quen dần với môi trường sống tự lập.Về phía gia đình, nên chuẩn bị kế hoạch tài chính dài hạn và tìm hiểu kỹ lộ trình học tập của con.