Chùa cổ Săm Pua ở Vĩnh Long: Tấm bia đá khổng lồ từ thế kỷ 7 đầy bí ẩn

Dấu tích ngàn năm dưới nền ngôi chùa Khmer cổ

Chùa Săm Pua ẩn mình giữa rừng cây xanh mát thuộc ấp Trà Kháo, xã Hòa Ân, tỉnh Vĩnh Long (trước đây là huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh). Đây là một trong những ngôi chùa Khmer cổ nổi bật với kiến trúc truyền thống, mái ngói cong vút, hai tầng mái chạm trổ hình rắn thần Naga - biểu tượng linh thiêng của đồng bào Khmer.

ẢNH: DUY TÂN

Điều làm nên nét độc đáo của ngôi chùa này không chỉ ở kiến trúc, mà còn ở tấm bia đá khổng lồ được phát hiện ngay dưới nền chính điện. Tấm bia "nhô lên từ lòng đất", yên vị dưới chân cầu thang chính điện không rõ tự bao giờ.

ẢNH: DUY TÂN

Năm 1998, chùa Săm Pua được trùng lần thứ 4. Trong lúc dùng xà beng sửa nền chùa, người thợ chạm phải một vật cứng như thép. Đào rộng ra, mọi người ngạc nhiên khi thấy một phiến đá xanh khổng lồ, hình dạng gần vuông, có hai đầu nhô lên thành u mấu.

ẢNH: DUY TÂN

Đại đức Thạch Sơn, trụ trì chùa Săm Pua, cho biết phiến đá dài gần 2 m, ngang 0,5 m, dày khoảng 0,9 cm, nặng khoảng 500 kg. Hai đầu bia có 2 mấu dài khoảng 0,1 m.

"Mỗi lần di chuyển phải cần ít nhất 8 người. Cả vùng này toàn đất phù sa, hoàn toàn không có loại đá nào tương tự. Do phiến đá có màu xám xanh nên người dân gọi là Thamo pốc (đất bùn)", đại đức Thạch Sơn kể.

ẢNH: DUY TÂN

Nguồn gốc phiến đá đến nay vẫn là dấu hỏi lớn. Có ý kiến cho rằng nó được vận chuyển từ vùng núi Hà Tiên; người lại nhận định chất liệu và tạo tác giống với đá dùng xây đền Angkor. Dọc theo chiều ngang của tấm bia là một dòng ký tự cổ, càng khiến bí ẩn thêm sâu.

Ngay sau khi phát hiện, nhiều nhà nghiên cứu văn hóa từ Trà Vinh cũ, TP.HCM tìm đến khảo sát nhưng đều lắc đầu vì chưa từng gặp tấm bia nào tương tự.

ẢNH: DUY TÂN

Bia đá ký tự cổ do người tên Ren (tên thật là Chin Setha) đến chùa và sao chép để nhờ vị giáo sư chuyên ngành khảo cổ học tên Ang Choulean, chuyên gia khảo cổ học nổi tiếng, hỗ trợ dịch thuật. Giáo sư Ang đã lấy hết tâm huyết nghiên cứu và phát hiện ra nội dung trong bia ký tự này đã được một học giả người Pháp nghiên cứu và đăng tải trên Bulletin de l'École Française d'Extrême Orient năm 1919, khi chùa có tên Sambor. Nội dung ngôn ngữ trên bia đá được ông George Coedes dịch ra tiếng Pháp và được giáo sư Ang Choulean biên dịch sang tiếng Khmer như sau: "Hào quang rực rỡ phát ra từ một ngàn miệng vua rồng (Naga) để xoa dịu".

Bản dịch của học giả Pháp, được giáo sư Ang Choulean chuyển ngữ sang tiếng Khmer, ghi rằng: "Hào quang rực rỡ phát ra từ một ngàn miệng của vua rồng (Naga) để xoa dịu".

ẢNH: DUY TÂN

Tấm bia ký là "linh hồn" của chùa Săm Pua

Theo giáo sư Ang Choulean, kiểu chữ cho thấy bia được khắc vào thế kỷ 7 - 8, trước thời Angkor, tương ứng với giai đoạn lịch sử của tỉnh Takeo (Campuchia hiện nay). 

ẢNH: DUY TÂN

Nội dung bia cho thấy hình tượng vua rồng 1.000 đầu, linh vật được đồng bào Khmer tôn kính từ xa xưa tỏa hào quang che chở người dân. Từ đó, chùa được gọi là Sam Por Rang Sey, nghĩa là "nơi có nhiều hào quang". Với nhà chùa, bia ký chính là "linh hồn" của Săm Pua, phải được gìn giữ tuyệt đối.

ẢNH: DUY TÂN

Theo truyền thuyết, Săm pua là ngôi chùa Khmer đầu tiên của Cầu Kè, xây dựng cùng thời với chùa Âng ở ao Bà Om (tức gần 1.000 năm - PV) ở thành phố Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh (cũ). Khi hoàn thành, chùa mang tên Sambô, "chùa chính" của khu vực. Lâu dần, tên gọi biến âm thành Săm Pua. Chùa tọa lạc trên khu đất rộng hơn 11.000 m², dù trải qua 4 lần đại tu nhưng vẫn giữ nguyên cấu trúc kiến trúc truyền thống.

Năm 1980, nhà chùa còn phát hiện một tượng Phật đất sét cao khoảng 60 cm, mang phong cách Khmer cổ. Tượng được sơn son thếp vàng và cất giữ trong một phòng đặc biệt. Hiện nay, pho tượng bị hư hỏng hoàn toàn, chỉ còn lại ảnh chụp lưu giữ.